Hoe beïnvloedt corona de verkiezingen en 22 andere vragen over de race naar het Witte Huis

Verkiezingen VS Op welke staten moet je letten en hoe zit het met poststemmen? En wat als Trump echt doet waar hij op hint en een eventueel verlies niet erkent? NRC zet wat je moet weten over 3 november op een rij. Bijgewerkt op 25 oktober.

Donald Trump en Joe BIden tijdens hun eerste televisiedebat.
Donald Trump en Joe BIden tijdens hun eerste televisiedebat. Foto Jim Watson/AFP

De Amerikaanse presidentsverkiezingen van 3 november worden door velen gezien als de belangrijkste in een generatie. Na vier onstuimige jaren van het presidentschap van Donald Trump staat er voor Amerikanen veel op het spel. De verkiezingen worden bovendien gedomineerd door de pandemie van het coronavirus, dat de Verenigde Staten zwaar heeft getroffen. Niet alleen is Covid-19 een belangrijk campagnethema, ook heeft het virus grote invloed op het verloop van de stembusgang. Tientallen miljoenen kiezers stemmen uit vrees voor besmetting per post, waardoor vertraging dreigt bij de verwerking van stembiljetten. Tevens liggen juridische conflicten over de uitslag op de loer.

Wat valt er bij de verkiezingen van 2020 te verwachten, en waar moet je op letten?

    23 vragen over de verkiezingen in Amerika

    Verkiezingsdag

  1. Waar wordt op 3 november voor gestemd?

    De meeste aandacht gaat uit naar de vraag of de Republikeinse president Donald Trump en vicepresident Mike Pence worden herkozen voor een tweede termijn, of worden verslagen door hun Democratische tegenstanders, oud-vicepresident Joe Biden en zijn running mate, senator Kamala Harris.

    Daarnaast stemmen Amerikanen voor het Congres. Alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden staan zoals elke twee jaar op het spel. Het aantal Afgevaardigden verschilt per staat, afhankelijk van de bevolking. De volkrijkste staat, Californië, heeft 53 Afgevaardigden, dunbevolkte staten als Wyoming en Alaska hebben er elk maar één. De Democraten hebben sinds de Congresverkiezingen van 2018, de midterms, een meerderheid in het Huis, onder leiding van Nancy Pelosi uit Californië, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden. Volgens de peilingen is de kans groot dat ze die meerderheid behouden.

    Ook staat een derde van de honderd zetels in de Senaat op het spel. Elk van de vijftig staten vaardigt twee senatoren af voor overlappende termijnen van zes jaar. Elke twee jaar worden voor een derde van die zetels (33 of 34) verkiezingen gehouden, plus verkiezingen voor opengevallen zetels waarvoor tijdelijke senatoren waren benoemd. Dit jaar gaat het in totaal om 35 Senaatszetels, waarvan er 23 in Republikeinse en twaalf in Democratische handen zijn. Momenteel hebben de Republikeinen een meerderheid in de Senaat van 53 tegen 47, onder leiding van Mitch McConnell uit Kentucky. De Democraten hopen de meerderheid voor het eerst sinds de midterms van 2014 te heroveren. Daarvoor zouden ze netto vier zetels moeten winnen (of drie plus het Witte Huis, want de vicepresident is voorzitter van de Senaat en kan de doorslag geven als de stemmen er staken). Volgens peilingen bestaat de kans dat dat gebeurt, maar is dat onzekerder.

    Welke partij de meerderheid heeft in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden is van grote invloed op het vermogen van de president zijn beleid uit te voeren en hoge functionarissen zoals rechters te benoemen.

  2. Hoe wordt de president gekozen?

    De president en vicepresident worden in de VS niet direct gekozen. In plaats daarvan verloopt de verkiezing in twee stappen, via het Electoral College, ofwel het kiescollege – een orgaan dat is gevormd op initiatief van de grondleggers van het land aan het einde van de achttiende eeuw. Het was bedoeld als buffer om te voorkomen dat de bevolking bij een rechtstreekse verkiezing een ongeschikte man, een volksmenner, tot president zou kiezen.

    Elk van de vijftig staten heeft in het kiescollege een aantal kiesmannen dat gelijk is aan het aantal Congresleden van die staat – dus het aantal Afgevaardigden (dat varieert) plus het aantal senatoren (altijd twee). Californië heeft dus 55 kiesmannen in het Electoral College, een kleine staat als Wyoming heeft er drie. Ook Washington D.C., dat geen volksvertegenwoordigers heeft in het Congres, heeft drie kiesmannen in het kiescollege.

    Het totale aantal kiesmannen bedraagt daarom 435 + 100 + 3 = 538. Om te worden gekozen tot president moet een kandidaat een meerderheid behalen in het kiescollege, dus ten minste 270 kiesmannen. In bijna alle staten krijgt de kandidaat die er de meeste stemmen haalt alle kiesmannen van die staat aan zijn kant, volgens het principe winner takes all. Alleen de relatief kleine staten Maine en Nebraska verdelen hun kiesmannen. Het Electoral College komt op 14 december bijeen om de president te kiezen.

  3. Kan een president gekozen worden zonder een meerderheid van stemmen?

    Ja, dat is mogelijk. Bij twee van de laatste vijf presidentsverkiezingen in de VS behaalde de kandidaat met het hoogste aantal stemmen (de popular vote) minder kiesmannen dan zijn of haar tegenstander. In 2016 kreeg de Democratische kandidaat Hillary Clinton 2,9 miljoen stemmen meer dan Trump. Toch won hij met gemak in het kiescollege, met 306 tegen 232. In 2000 kreeg de Democraat Al Gore landelijk ruim 540.000 stemmen meer dan de winnaar, de Republikein George W. Bush (daarvoor was dit meer dan een eeuw niet voorgekomen).

    Dit heeft te maken met geografische spreiding van kiezers, met name een ‘overschot’ aan Democratische kiezers in grote staten als Californië en New York. Daar kreeg Clinton miljoenen stemmen meer dan Trump, terwijl hij een reeks andere staten, waaronder Pennsylvania, Michigan en Wisconsin, met marges van tienduizenden stemmen won. Volgens waarnemers is het bij de komende verkiezingen zelfs mogelijk dat Trump landelijk 5 miljoen stemmen minder haalt dan Biden, en toch als winnaar uit de bus komt in het Electoral College. Het omgekeerde ligt niet voor de hand.

    Er gaan stemmen op, niet verwonderlijk vooral onder Democraten, om het Electoral College af te schaffen. Tegenstanders beschouwen het als een ondemocratische instelling die zijn beste tijd heeft gehad. Voorstanders voeren vaak als argument aan dat het kiescollege ook kleine staten gewicht geeft bij de verkiezing van de president en daarom moet blijven.

  4. Op welke staten moet je vooral letten?

    Van de meeste staten is op voorhand bekend of Trump dan wel Biden er zal winnen, omdat dezelfde partij er zo goed als altijd als grootste uit de bus komt - de zogenoemde ‘rode’ pro-Republikeinse en ‘blauwe’ pro-Democratische staten. Wie uiteindelijk het Witte Huis betrekt, hangt af van de uitslagen in zo’n dozijn staten die in het voordeel van beide kandidaten kunnen uitvallen, de swing of battleground states. Die staten zijn dan ook het belangrijkste toneel van verkiezings- en reclamecampagnes van beide partijen.

    Zes staten worden dit jaar gezien als de belangrijkste battleground states, met de grootste kans om de doorslag te geven. Daartoe behoren allereerst drie staten in de noordelijke zogeheten rust belt die jarenlang golden als waarschijnlijk Democratisch terrein maar in 2016 in Republikeinse handen kwamen: Pennsylvania, Michigan en Wisconsin. Trump won er met minieme marges en dankte daaraan zijn verrassende zege. Als Biden, geboren in Scranton (Pennsylvania), deze drie staten met een overwegend witte, gemiddeld lager opgeleide bevolking kan terugwinnen, staat hij er goed voor. Volgens peilingen maakt hij daar goede kans op.

    Florida, naar bevolking de derde staat van het land, is al jarenlang de ultieme swing state. De staat stemde bij de laatste zes presidentsverkiezingen voor de uiteindelijke winnaar. In 2016 won Trump er met ruim een procentpunt. Sindsdien heeft de president, van geboorte een New Yorker, van zijn buitenverblijf Mar-a-Lago in Palm Beach zijn officiële verblijf gemaakt, waardoor Florida nu formeel zijn thuisstaat is. Wegens een instroom van pensionarissen uit noordelijke staten, en een bovengemiddeld Republikeinse Spaanstalige bevolking van Cubaanse achtergrond, blijft Florida een lastige dobber voor Democraten. Bij de midterms in 2018 weerstond de staat een nationale ‘blauwe golf’. Volgens peilingen ligt Biden echter licht voor in Florida. Mocht hij de 29 kiesmannen van de staat winnen, dan is het moeilijk in te zien hoe Trump een zege kan boeken in het kiescollege.

    Verder worden in de zuidelijke sun belt ook Arizona en North Carolina gezien als cruciale battleground states. Trump won er in 2016 met respectievelijk 3,5 en 3,7 procentpunt. In beide staten groeit de bevolking van stedelijke professionals met een meer diverse achtergrond. Daarom worden ze beschouwd als vruchtbare grond voor de Democraten.

    Deze zes staten werden in 2016 allen gewonnen door Trump. Om het Witte Huis te winnen moet Biden minstens enkele van hen blauw kleuren (en de staten vasthouden die door Clinton werden gewonnen).

    Daarnaast zijn er nog een aantal andere staten waar de winnaar nog niet vaststaat. Zo is het denkbaar dat Trump vooruitgang boekt in enkele staten die in 2016 nipt voor Clinton stemden, zoals Minnesota, Nevada en New Hampshire. En Biden wordt niet kansloos geacht in enkele andere licht rode staten als Ohio, Georgia en Iowa.

    Tot slot is het interessant om te letten op de uitslag in Texas, naar bevolking de tweede staat van het land en een Republikeins bastion. Door de groei van miljoenensteden als Houston, Dallas, San Antonio en Austin wordt al jarenlang voorspeld dat de staat op termijn een battleground state wordt, waar ook Democraten kans maken. Weinigen voorspellen dat Biden er dit jaar zal winnen, maar hoe krap wordt de uitslag in de ‘Lone Star State’?

  5. Hoe beïnvloedt de coronapandemie de verkiezingen?

    Het coronavirus domineert de verkiezingen. Niet alleen is het virus, dat meer dan 8,5 miljoen Amerikanen heeft besmet en aan meer dan 224.000 het leven heeft gekost, een belangrijk thema, het heeft ook sterke invloed op de campagnes en de stembusgang.

    De 74-jarige Trump is besmet geraakt, bleek op 2 oktober. Hij moest daarom tijdelijk afzien van zijn geliefde rallies met aanhangers, waarbij weinig mensen mondkapjes dragen. Eerder deze maand heeft hij, na zijn opname in het Walter Reed Medical Center bij Washington en herstelperiode in het Witte Huis, zijn campagne hervat. Trump is hevig bekritiseerd om zijn aanpak van de coronapandemie en zijn gedrag na zijn eigen diagnose.

    De 77-jarige Biden, die het dragen van mondkapjes wel nadrukkelijk steunt, voert een voornamelijk virtuele campagne vanuit zijn woonplaats Wilmington (Delaware) zonder grote bijeenkomsten. Wel houdt hij drive-in rallies met toespraken voor aanhangers in auto’s.

    Lees ook over vragen die rezen toen Trump ziek was: Wat als Trump te ziek wordt om zijn werk te doen?

    Bovendien compliceert de pandemie de stembusgang zelf. Stembureaus hebben het potentieel om „grote groepsbijeenkomsten” aan te trekken, waarschuwde de Amerikaanse gezondheidsorganisatie Centers for Disease Control and Prevention (CDC) op 23 oktober. De organisatie doet aanbevelingen om de verspreiding van het virus tegen te gaan, waaronder barrières tussen stemhokjes, markering van anderhalve meter afstand in de rij, beschermende uitrustingen voor medewerkers, en de mogelijkheid om buiten te stemmen voor kiezers die ziek zijn.

    Landelijk dreigt bovendien een tekort aan medewerkers om stembureaus te bemannen, werk dat normaal veelal wordt gedaan door ouderen, een risicogroep bij de pandemie. Aan de midterms in 2018 werkten landelijk meer dan 600.000 mensen mee, van hen was 58 procent ouder dan 60 jaar. Velen van hen zijn dit jaar niet beschikbaar wegens het risico op besmetting. Staten doen actief een beroep op andere bevolkingsgroepen, onder wie studenten, tieners, juristen, werknemers van bedrijven en zelfs de nationale garde, om stembureaus te bemannen. Groepen als Power The Polls hebben geholpen om enkele honderdduizenden mensen te recruteren, maar op veel plaatsen is nog steeds een tekort. Waar nodig worden stembureaus in meerdere kiesdistricten of precincts samengevoegd.

    Om veilig aan de verkiezingen mee te doen tijdens de pandemie zijn in veel staten mogelijkheden verruimd om op andere momenten en andere manieren te stemmen dan via de gebruikelijke gang naar het stembureau op verkiezingsdag, via early voting. Openingstijden van stembureaus zijn op veel plaatsen verruimd door ze open te stellen voor vroegtijdig stemmen in persoon.

    Bovendien stemmen veel meer Amerikanen dan gebruikelijk dit jaar per post. Poststemmen, via mail-in of absentee ballots, gebeurt al decennialang, bijvoorbeeld door militairen en andere Amerikanen in het buitenland. Nu verwachten waarnemers volgens The New York Times dat mogelijk ongeveer 80 miljoen stembiljetten per post zullen worden ingezonden, meer dan een verdubbeling van het aantal in 2016, toen 33 miljoen stemmen per post werden uitgebracht.

  6. Foto Larry W. Smith/EPA

    Poststemmen

  7. Wie mag per post stemmen?

    De staten zijn in de VS verantwoordelijk voor het organiseren van verkiezingen. Regels voor stemmen per post verschillen dan ook per staat. Meer dan de helft van de staten heeft zijn regels in verband met de pandemie versoepeld, om stemmen per post te faciliteren. „Niemand moet hoeven te kiezen tussen zijn of haar gezondheid en uitoefening van het stemrecht”, zei gouverneur Phil Murphy van New Jersey in mei, voorafgaand aan voorverkiezingen in zijn staat.

    In negen staten en Washington D.C. krijgen alle geregistreerde kiezers een stembiljet toegestuurd, zonder dat ze daarom hoeven te vragen. Californië, Vermont en Washington D.C. doen dat dit jaar voor het eerst. In veertien andere staten ontvangen alle geregistreerde kiezers automatisch een aanvraagformulier voor een briefstembiljet. In de overige staten moeten kiezers zelf achter zo’n aanvraagformulier aan.

    Ook de voorwaarden per brief te stemmen, variëren per staat. In 36 staten waar een briefstembiljet moet worden aangevraagd mogen stemgerechtigden dat doen zonder opgaaf van reden, of wordt het coronavirus als geldige reden geaccepteerd. In vijf staten moeten kiezers een geldige reden opgeven buiten het virus om. Daar moeten ze dus in principe naar het stembureau.

    Volgens een inventarisatie van The New York Times komt 90 procent van de Amerikaanse kiesgerechtigden dit jaar in aanmerking om per post te stemmen – een record.

  8. Hoe werkt stemmen per post?

    Ook procedures voor stemmen per post verschillen per staat. Om te beginnen moeten deelnemers als kiezer geregistreerd zijn. De deadlines daarvoor liggen in veel staten begin of half oktober. Behalve in staten waar alle kiezers een stembiljet krijgen toegestuurd, moeten ze een aanvraagformulier invullen en ondertekenen. Ze krijgen hun briefstembiljet dan thuisgestuurd.

    Over het algemeen moeten kiezers die per post stemmen er ten eerste voor zorgen dat hun stembiljet op de juiste manier is ingevuld. Ze moeten de retourenvelop ondertekenen en ervoor zorgen dat die handtekening overeenkomt met de handtekening dat in het bezit is van het stembureau. De envelop moet op de juiste manier en op tijd worden verstuurd. In sommige staten, waaronder Pennsylvania, moet het stembiljet in een blanco envelop, die op zijn beurt in de retourenvelop gaat. In enkele staten is een getuige vereist. Frankering is in veel staten niet nodig, maar in sommige wel. Kiezers die bang zijn dat hun briefstem niet of te laat aankomt via de post, kunnen hem in veel staten deponeren in speciale bussen of drop boxes – vaak zelfs vanuit de auto.

    Briefstemmen die niet aan de voorschriften voldoen, kunnen ongeldig worden verklaard – een potentieel mijnenveld na de verkiezingen, omdat er voor kiezers thuis meer kans is fouten te maken dan wanneer ze persoonlijk naar het stembureau gaan en daar worden geholpen door medewerkers. Kiezers die de retourenvelop niet tekenen, kunnen door het stembureau worden benaderd dit alsnog te doen. Zonder handtekening wordt de stem niet meegeteld.

    Na verzending kunnen kiezers hun briefstem veelal volgen, ‘tracken’, zoals bij een pakketje. De briefstem beschikt daarvoor over een barcode. Zodra de envelop aankomt op het gemeentehuis, wordt de barcode gescand en kan de kiezer online volgen wat er mee gebeurt, zoals te zien is bij een voorbeeld van de procedure in Michigan. Briefstemmen worden er per stembureau gesorteerd, nog in hun envelop. Ze worden bewaard in een beveiligde ruimte. Uiterlijk op verkiezingsdag, of enkele dagen of weken daarvoor – het moment verschilt per staat – worden de enveloppen geopend en worden stembiljetten met behulp van machines gescand en geteld. Handtekeningen worden opnieuw geverifieerd, en er wordt nagegaan of kiezers niet ergens anders hebben gestemd. Omdat de stem geheim is, worden getekende enveloppen na opening gescheiden van de anonieme stembiljetten. De enveloppen worden wel bewaard, als bewijs dat de kiezer heeft gestemd.

    De machines en computers die het telwerk doen zijn niet verbonden met het internet, en kunnen daarom niet digitaal worden gehackt. De resultaten worden telefonisch en elektronisch doorgegeven aan het district. Alle papieren worden verzegeld en onder politiebewaking naar het districtskantoor gebracht.

  9. Hoe betrouwbaar is poststemmen?

    Trump beweert dat stemmen per post fraudegevoelig is. Hij maakt een onderscheid tussen absentee voting door afwezige kiezers, wat volgens hem legitiem is, en universal mail-in voting door kiezers die wel in de staat aanwezig zijn. In de praktijk is er echter weinig verschil.

    Met ongefundeerde aantijgingen dat briefstemmen op grote schaal worden vervalst, maakt Trump de verwachte sterke groei van het aantal poststemmen op voorhand verdacht – volgens critici opdat hij de uitslag kan betwisten als die in zijn nadeel uitvalt. Volgens Trump leidt stemmen per post tot een rigged election, vervalste verkiezingen.

    Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump Because of MAIL-IN BALLOTS, 2020 will be the most RIGGED Election in our nations history - unless this stupidity is ended. We voted during World War One & World War Two with no problem, but now they are using Covid in order to cheat by using Mail-Ins!

    Experts ontkennen dat. Volgens hen komt verkiezingsfraude bij briefstemmen zelden voor in de VS. Daarbij speelt een rol dat vervalsing van stembiljetten geen efficiënte manier is om de uitslag van de verkiezingen te beïnvloeden. Iemand met kwade bedoelingen kan een stembiljet stelen en de handtekening van de kiezer vervalsen - en verandert daarmee één stem. Het is onwerkbaar om dat op grote schaal te doen.

    Voorstanders van stemmen per post wijzen erop dat de procedure veelal juist beveiligingen biedt die kiezers niet hebben als ze persoonlijk gaan stemmen, zoals de mogelijkheid om de etappes die het stembiljet aflegt te traceren.

    Trump stelde in 2017 een commissie aan om vermeende fraude bij de verkiezingen van 2016 te onderzoeken. Hij beweerde dat daarbij drie tot vijf miljoen stemmen illegaal waren uitgebracht. De commissie kon echter geen bewijs vinden van grootschalige kiesfraude en werd in relatieve stilte ontbonden.

  10. Beïnvloedt een forse toename van stemmen per post de opkomst?

    Dat wordt verwacht. In de recente geschiedenis ligt de opkomst bij Amerikaanse verkiezingen meestal tussen de 50 en 60 procent. Onder Westerse landen is dat relatief laag. Dat heeft onder meer te maken met barrières om te stemmen, vooral voor armere bevolkingsgroepen en niet-witte Amerikanen. Volgens de Amerikaanse volkstelling bedroeg het aantal inwoners van 18 jaar en ouder in de VS in 2016 245,5 miljoen (op een totale bevolking van ongeveer 323 miljoen). Van hen waren 224 miljoen Amerikaanse staatsburgers met stemrecht (inwoners zonder verblijfsvergunning mogen niet stemmen; ook mogen gevangenen in veel staten niet stemmen). Van die groep stonden echter slechts 157,6 miljoen mensen als kiezers geregistreerd, ofwel 70 procent. Van de geregistreerde kiezers stemden dat jaar 137,5 miljoen mensen, ofwel 61,4 procent van de kiesgerechtigden.

    Waarnemers voorspellen dit jaar een groei van de opkomst, gedreven door een combinatie van grote betrokkenheid onder zowel Republikeinen als Democraten bij de verkiezingen, én door de verruimde mogelijkheden om vervroegd in persoon te stemmen of dat per post te doen. Want die laatste optie neemt voor veel kiezers niet alleen het risico op besmetting met het coronavirus bij de stembusgang weg, maar ook praktische obstakels zoals vrijaf nemen van werk, oppas vinden voor de kinderen, en uren in de rij staan.

    Sommige analisten voorspellen een record-opkomst. In absolute aantallen kan de opkomst volgens Michael McDonald van het U.S. Elections Project dit jaar oplopen tot 150 miljoen. Ook in percentages verwacht hij dat de opkomst hoger zal liggen dan in 2016 - en mogelijk zelfs de recordopkomst uit de twintigste eeuw van 65,7 procent in 1908 zal benaderen of overtreffen.

    Die voorspelling wordt ondersteund door aantallen kiezers die hun stem dit jaar vroeg uitbrengen, zoals in veel staten al kan. Per 24 oktober hadden meer dan 56 miljoen Amerikaanse kiezers al gestemd - een record voor vroeg stemmen dat eerdere jaren ver overtreft. Daarbij ging het bij 17,5 miljoen kiezers om vervoegd stemmen in persoon, en bij 38,6 miljoen mensen om stemmen per post. Hoewel die aantallen duiden op een hoge opkomst, moet nog blijken in hoeverre het daarbij gaat om extra kiezers: een groot deel van de vroege opkomst gaat waarschijnlijk af van de opkomst op verkiezingsdag. Niettemin wordt de grote animo voor vervroegd stemmen gezien als een indicatie van relatief grote betrokkenheid van het electoraat.

  11. Levert stemmen per post een van beide kampen een voordeel op?

    Volgens deskundigen is stemmen per post niet in het voordeel van een specifieke partij of kandidaat: in blauwe én in rode staten zijn zowel Democratische als Republikeinse kandidaten via briefstemmen gekozen. Over het algemeen wordt vaak verondersteld dat stemmen per post Democraten ten goede komt, omdat een hogere opkomst ze in de kaart zou spelen. Maar zelfs dat gaat niet altijd op; Trump heeft groepen kiezers die vóór 2016 vaak wegbleven, zoals lager opgeleide witte kiezers, naar de stembus gekregen en had dus ook baat bij een hogere opkomst. Een onderzoek van Stanford University wees dit voorjaar uit dat een toename van stemmen per post in drie staten niet leidde tot een toename van het aandeel van een bepaalde partij in de opkomst of in de stemmen.

    Wel is het zo dat Democratische kiezers dit pandemiejaar veel enthousiaster zijn over briefstemmen dan Republikeinen, mede door het felle verzet van Trump. Uit een peiling in september bleek dat 47 procent van Democraten van plan is per post te stemmen, vergeleken met 13 procent van Republikeinen. Andere gegevens wijzen er op dat 80 procent van Republikeinen van plan is persoonlijk te stemmen, tegenover 40 procent van Democraten.

  12. Wordt uitbreiding van stemmen per post breed gesteund?

    Nee, er woedt een intensieve juridische strijd in veel staten over wijzigingen van de regels bij de verkiezingen om stemmen per post makkelijker te maken. In totaal zijn er zeker 175 processen aangespannen in 43 staten, onder meer over maatregelen om voorwaarden voor stemmen per post weg te nemen en over uitstel van deadlines, bijvoorbeeld om stembiljetten per post aan te vragen.

    Over het algemeen geldt daarbij dat staten met Democratische autoriteiten dit jaar meer hun best doen stemmen per post makkelijker te maken. Zij beschouwen versoepeling van de regels als verruiming van het stemrecht. Obstakels om per post te stemmen worden door hen gezien als pogingen stemmen te onderdrukken, die veelal passen bij andere vormen van voter suppression, waaronder obstakels die zwarte Amerikanen vaak ondervinden om te kunnen stemmen.

    Republikeinen zetten zich over het algemeen juist in om stemmen per post te beperken. Zij zeggen de nadruk te leggen op de integriteit van het kiesstelsel. Volgens hen opent versoepeling van regels de deur naar stembusfraude.

    In Texas, waar kiezers een reden moeten opgeven om per post te stemmen, bepaalde de Republikeinse gouverneur Greg Abbott begin oktober bijvoorbeeld dat er in elk district maximaal één drop box mocht worden geplaatst voor briefstemmen, waardoor ze in de miljoenenstad Houston op elf locaties moesten worden weggehaald - volgens critici een duidelijke poging om Democratische kiezers het stemmen zo moeilijk mogelijk te maken. Kiezersgroepen vechten het bevel aan bij de rechter. Op 9 oktober draaide een federale rechter de maatregel voorlopig terug. Op 25 oktober stelde het Hooggerechtshof van de staat de beperking weer in, in afwachting van een definitieve uitspraak.

  13. Foto Bridget Bennett/AFP

    De uitslag

  14. Wanneer wordt de uitslag bekend?

    Grote vraag bij de verwachte toestroom van stembiljetten per post is of de verkiezingsstelsels van de staten dat aankunnen. Bij de voorverkiezingen was de belangstelling voor stemmen per post in veel staten zo groot, dat de autoriteiten tijd tekort kwamen aan alle aanvragen voor briefstembiljetten te voldoen, zeker in de laatste paar weken. Daardoor ontvingen veel kiezers hun stembiljetten pas vlak voor de verkiezingen, of zelfs daarna – en kwamen hun stemmen te laat aan.

    Mogelijk gebeurt dat in de aanloop naar de verkiezingen van 3 november opnieuw, of raken in sommige staten onderbemande stembureaus zo overspoeld door briefstembiljetten, dat ze moeite hebben ze te verwerken en te tellen – een proces dat arbeidsintensiever is dan het tellen van stembiljetten die op het stembureau zijn ingevuld.

    Wellicht zal het daarom in sommige staten langer duren een winnaar uit te roepen. Traditiegetrouw gebeurt dat zo goed als overal op verkiezingsavond – al zijn dat altijd voorlopige uitslagen.

    Van belang daarbij is op welk moment stembureaus kunnen beginnen met de verwerking en het tellen van stembiljetten die per post zijn binnengekomen – en wanneer stembiljetten uiterlijk binnen moeten zijn. Ook dat verschilt per staat. In bijna de helft van de staten zijn stembiljetten geldig als ze een poststempel hebben van uiterlijk verkiezingsdag – ook als ze later aankomen, veelal met deadlines tussen 6 en 10 november. In de overige staten moet het stembiljet uiterlijk op verkiezingsdag binnen zijn.

    Lees ook: Waarom we misschien op 4 november nog niet weten wie de Amerikaanse verkiezingen heeft gewonnen
  15. Wat zijn de voorspelde ‘red mirage’ en ‘blue shift’?

    Waarnemers waarschuwen voor een hachelijk scenario waarbij de uitslag op verkiezingsavond fundamenteel wordt vertekend doordat grote aantallen stemmen per post nog niet zijn meegeteld. Volgens dat scenario kan zich op de avond van 3 november een zogenoemde red mirage voordoen, een rode luchtspiegeling. Hiermee wordt een schijn bedoeld dat Trump heeft gewonnen onder kiezers die persoonlijk hun stem hebben uitgebracht, terwijl stembiljetten die per post zijn binnengekomen en later worden geteld naderhand Biden alsnog de zege zouden bezorgen.

    Het scenario is reëel: in 2016 leek Trump op verkiezingsavond de popular vote te hebben gewonnen, het totale aantal stemmen. In de dagen en weken daarna liep het aantal stemmen voor Clinton gestaag op tot een voorsprong van 2,9 miljoen, onder meer door traag getelde briefstemmen in Californië. Die ontwikkeling, ook wel een blue shift (blauwe verschuiving) genoemd, veranderde toen niets aan de uitslag in het Electoral College. Ook na de midterms van 2018 duurde het door deze dynamiek dagen voordat de schaal van Democratische zeges in het Huis van Afgevaardigden volledig duidelijk was.

    Dit jaar kan zo’n blue shift volgens waarnemers tot wanorde leiden. Democraten vrezen dat Trump op basis van gunstige eerste uitslagen de overwinning zal opeisen, en daarna zal zeggen dat de Democraten zijn zege ‘stelen’ als Biden hem nog inhaalt, zeker als dat pas in de dagen na verkiezingsavond gebeurt. Daarom verkondigt hij al maanden dat de uitslag wat hem betreft op verkiezingsavond bekend moet zijn.

    Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump Must know Election results on the night of the Election, not days, months, or even years later!

    Toch zijn er volgens waarnemers ook redenen waarom het in de praktijk kan meevallen met dit gevreesde scenario. Ten eerste is in tientallen staten op voorhand duidelijk wie er wint; niemand zal op basis van vroege resultaten in Trumps voordeel voorspellen dat Californië rood kleurt. Ten tweede houden de Amerikaanse netwerken, die winnaars uitroepen, rekening met gegevens over welke stemmen nog niet zijn meegeteld. Zolang daar stemmen bij zitten die het resultaat wezenlijk kunnen veranderen, blijven die staten too early to call. De media kunnen aan het televisiepubliek op verkiezingsavond uitleggen dat dit legitiem is, en geen aanwijzing van fraude.

    Tot slot worden absentee ballots in een aanzienlijk aantal staten, waaronder cruciale swing states als Florida, al vroeg verwerkt, zodat vele ervan op verkiezingsavond direct worden meegenomen in de resultaten. Niettemin mag in enkele battleground states, waaronder Pennsylvania, Michigan en Wisconsin, pas op verkiezingsdag worden begonnen met de verwerking van poststemmen. Die staten zouden traag kunnen zijn met tellen – en het is mogelijk dat daar de uiteindelijke uitslag van afhangt. Als dit zo is, eindigt de verkiezingsavond zonder zekere winnaar.

  16. Wat gebeurt er als de uitslag niet duidelijk is?

    Als de uitslag in een of meerdere cruciale staten onduidelijk is of wordt betwist, zullen juristen van beide partijen de verkiezingsstrijd verder voeren bij de rechter.

    Beide campagnes hebben een leger van advocaten opgebouwd en een juridische begroting van miljoenen dollars verzameld. De campagne van Biden heeft ongeveer 600 juristen vergaard, naar eigen zeggen om juridische trucs van de tegenpartij te kunnen pareren. Onder hen zijn twee oud-procureurs-generaal en oud-minister van Justitie Eric Holder. De Republikeinse partij heeft een begroting van 20 miljoen dollar om te procederen tegen wijziging van regels rond de stembusgang.

    Een voorbeeld van een mogelijke juridische strijd ná 3 november is een lopend conflict over poststemmen in Pennsylvania, een cruciale swing state. Een rechter heeft daar in september bepaald dat stembiljetten die worden geretourneerd zonder blanco envelop niet mogen worden meegeteld. Deze zogeheten naked ballots, die door kiezers direct in de retourenvelop worden gedaan, zouden moeten worden verworpen, omdat ze niet voldoen aan voorschriften om anonimiteit van de stem te waarborgen. Afgaande op de voorverkiezingen in Pennsylvania zou het daarbij kunnen gaan om tienduizenden stembiljetten. In 2016 won Trump de staat met ruim 44.000 stemmen verschil. Een juridisch offensief om stembiljetten zonder blanco envelop ongeldig te verklaren kan dus de doorslag geven.

  17. Is een betwiste uitslag van de presidentsverkiezingen eerder voorgekomen?

    Een betwiste verkiezingsuitslag kwam voor het laatst twintig jaar geleden voor, na de verkiezingsstrijd van 2000 tussen de toenmalige gouverneur van Texas, de Republikein George W. Bush, en de toenmalige Democratische vicepresident Al Gore. Inzet daarbij was de uitslag in Florida, die doorslaggevend was in het Electoral College en waar beide kandidaten zo goed als gelijk op gingen: ieder ontving ruim 2.912.000 stemmen. Op verkiezingsavond werden Gore en Bush door de netwerken elk op verschillende tijdstippen uitgeroepen tot winnaar in de staat - verklaringen die korte tijd later weer werden ingetrokken.

    De dag na de verkiezingen was Florida too close to call en vlogen teams van advocaten van beide campagnes naar de staat. Er volgden handmatige hertellingen in meerdere districten, waaronder de overwegend blauwe gebieden Miami-Dade en Broward. Daarbij spitste de aandacht zich toe op stembiljetten die door telmachines waren verworpen. Zo waren er stembiljetten waarop kiezers hun keuze hadden aangegeven door met een stemmachine een gaatje te perforeren - maar was bij een aanzienlijk aantal van die kaarten het stukje karton niet geheel of helemaal niet losgeperforeerd - de zogenoemde hanging chads en dimpled chads. Die stemmen waren niet meegeteld – volgens aanhangers van Gore ten onrechte, omdat de intentie van de betrokken kiezers wel duidelijk was.

    In Palm Beach ontstond ruzie over het ontwerp van een ‘vlindervormig’ stembiljet, waarop namen van kandidaten afwisselend links en rechts van een centrale kolom stonden. Gore was daarbij de tweede naam links, maar kiezers die op hem wilden stemmen moesten de derde cirkel van boven markeren – wat volgens velen verwarrend was en ertoe zou hebben geleid dat enkele duizenden aanhangers van Gore per ongeluk op de rechtse kandidaat Pat Buchanan van de Reform Party hadden gestemd. Die trok er inderdaad opvallend veel stemmen, genoeg om het verschil te maken bij de uitslag in de staat.

    Rechtszaken over de vraag of wel of niet een hertelling moest plaatsvinden gingen tot aan het Amerikaanse Hooggerechtshof, waar conservatieve rechters de meerderheid hadden. Ook hielp het Bush dat de regering van Florida in Republikeinse handen was – zijn jongere broer Jeb Bush was er destijds gouverneur. In de zaak Bush v. Gore legde het Hooggerechtshof de hertellingen uiteindelijk stil, waardoor Bush in Florida werd uitgeroepen tot winnaar, met 537 stemmen verschil – en landelijk won in het Electoral College. De uitspraak maakte op 12 december 2000, ruim een maand na de verkiezingen van 7 november, een einde aan de verkiezingsstrijd.

    Waarnemers waarschuwen dit jaar voor een kans op ‘meerdere Florida’s’, met chaotische juridische conflicten over deadlines, poststempels, handtekeningen, naked ballots en andere variabelen.

  18. Foto Jason Szenes/EPA

    De nasleep

  19. Wat wordt de rol van het Hooggerechtshof?

    De kans bestaat dat ook dit jaar eventuele rechtszaken over verkiezingsuitslagen in een of meerdere staten uitkomen bij het Hooggerechtshof. Dat bestaat sinds het overlijden van de progressieve hoge rechter Ruth Bader Ginsburg op 18 september uit acht rechters: vijf conservatieve rechters, en drie progressieve.

    Ondanks die conservatieve meerderheid waarschuwen Republikeinen voor een potentiële impasse als een proces over de verkiezingsuitslag moet worden beslist door een Hof van acht rechters – dit omdat opperrechter John Roberts, een conservatief, bij enkele recente zaken heeft meegestemd met het progressieve smaldeel. Zij hebben daarom haast gemaakt om nog vóór de verkiezingen de door Trump voorgedragen conservatieve rechter Amy Coney Barrett te laten bevestigen door de Senaat. Democraten zijn van mening dat die benoeming moest wachten tot na de presidentsverkiezingen, zoals bij een open zetel in 2016 is gebeurd door toedoen van de Republikeinen.

    De Republikeinen staan echter op het punt om Coney Barrett beëdigd te krijgen. Als dat inderdaad voor 3 november rond is, zullen eventuele rechtszaken over de verkiezingsuitslag worden behandeld door een Hooggerechtshof met een conservatieve meerderheid van zes tegen drie, onder wie drie hoge rechters die door Trump zijn voorgedragen. Trump zei op 23 september dat hij ervan uitgaat dat de verkiezingen zullen worden beslist door het Hooggerechtshof - een opmerkelijke uitspraak door een Amerikaanse president. Hij lijkt ervan uit te gaan dat de door hem voorgedragen hoge rechters zijn belangen zullen dienen.

  20. Wat gebeurt er als Trump weigert een nederlaag te erkennen?

    Voor een vreedzame overdracht van de macht van de ene president naar de andere, een hoeksteen van de Amerikaanse democratie, moeten beide kandidaten de uitslag van de verkiezingen erkennen en respecteren. Trump is als president uniek in zijn aanvallen op de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid van verkiezingen in de Verenigde Staten, ’s werelds leidende democratie. Hij wekte in september consternatie door zich niet te committeren aan een vreedzame overdracht van de macht. „We zullen moeten zien wat er gebeurt”, zei hij desgevraagd. Vooraanstaande Republikeinen, onder wie Mitch McConnell, de leider van de Republikeinen in de Senaat, namen daar afstand van. Ook tijdens het eerste verkiezingsdebat wilde Trump niet beloven dat hij de officiële uitslag zal afwachten en respecteren.

    Door twijfel te zaaien en het fundament te leggen voor klachten over verkiezingsfraude als de uitslag niet in zijn voordeel uitvalt, wekt Trump vrees dat hij zal weigeren het Witte Huis te verlaten. Daarvoor zou hij steun moeten krijgen van zijn partijgenoten; hij kan niet puur op eigen initiatief in het Witte Huis blijven na 20 januari. Alleen als de Republikeinen in het Congres meewerken door vol te houden dat Trump de rechtmatig gekozen president is, zou hij weerstand kunnen bieden aan een nederlaag.

    Biden heeft gesuggereerd dat Trump desnoods door het leger uit het Witte Huis zou kunnen worden gezet als hij niet vrijwillig vertrekt – maar een militaire rol wordt algemeen behalve onwenselijk ook onwaarschijnlijk geacht. Generaal Mark Milley, voorzitter van de Joint Chiefs of Staff, heeft in een brief aan het Congres stellig laten weten geen militaire rol te zien bij eventuele conflicten in de nasleep van de verkiezingen. Het is volgens hem aan de rechtspraak en het Congres om die op te lossen.

    Demonstraties door de bevolking zouden druk kunnen uitoefenen en kunnen leiden tot sociale onrust en mogelijk zelfs geweld. Trump leek tijdens het eerste verkiezingsdebat met zijn uitspraak „Proud Boys, stand back and stand by” leden van deze rechtsextremistische groep op te roepen klaar te staan om voor hem de straat op te gaan. Uiteindelijk zou een dergelijke grondwettelijke crisis echter via onderhandelingen moeten worden opgelost.

    Lees ook: Hoe Trump naar sluiproutes zoekt om langer aan de macht te blijven
  21. Wat zijn de belangrijkste data en deadlines na de verkiezingen?

    Eind november en begin december hebben de staten elk hun eigen deadline voor het officieel maken van hun verkiezingsuitslag. 8 december is de deadline om kiesmannen aan te wijzen die niet door het Congres kunnen worden verworpen. Daarom is het voor staten van belang conflicten over de uitslag voor die datum op te lossen.

    Op 14 december komen kiesmannen bijeen – niet allemaal samen op een centrale locatie, maar in de hoofdsteden van hun staten – om schriftelijk hun stemmen uit te brengen. Staten die deze deadline missen, riskeren dat hun kiesmannen niet worden meegeteld. Uiterlijk op 23 december moeten staten de stemmen van hun kiesmannen doorgeven aan het Congres.

    Op 6 januari komt het nieuwe Congres, drie dagen na zijn beëdiging, in gezamenlijke zitting bijeen in Washington om de stemmen van het kiescollege te tellen en te bekrachtigen, onder leiding van de voorzitter van de Senaat, vicepresident Mike Pence.

    Op 20 januari wordt de nieuwe president beëdigd. Tenzij herverkiezing van Trump is bevestigd door het Congres, eindigt volgens het Twintigste Amendement van de Amerikaanse grondwet om 12.00 uur automatisch zijn presidentschap.

  22. Wat gebeurt er als er geen president is gekozen voor 20 januari, de dag van de beëdiging?

    Dan komt er een interim-president, volgens de voorschriften de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden (aangenomen dat er ook geen vicepresident is gekozen). Dat is nu Nancy Pelosi. Of zij dat in januari nog is, hangt af van de verkiezingsuitslag. Volgens de peilingen is die kans groot. Maar de kans dat de speaker op 20 januari ook president wordt, is erg klein. Ook daarbij geldt dat er een zekere mate van consensus en compromis nodig is: de partijen moeten het erover eens zijn dat er geen rechtmatige president is gekozen. Als een van de partijen dat niet accepteert, ontstaat er verdere juridische strijd en een grondwettelijke crisis.

  23. Foto Sarah Silbiger/AFP

    Overige vragen

  24. Hoe wordt de datum van de verkiezingen bepaald?

    De verkiezingen in de Verenigde Staten worden altijd gehouden op de dinsdag na de eerste maandag van november. Dit jaar is dat dinsdag 3 november. De keuze voor die dag als uniform tijdstip voor landelijke verkiezingen stamt uit de negentiende eeuw, toen veel Amerikanen in de agrarische sector werkten. In november is de oogst achter de rug, maar de winter nog niet begonnen. Rustdag zondag en marktdag woensdag kwamen niet in aanmerking. Bovendien moest er in de tijd van voor de auto op het platteland reistijd worden ingepland om bij stembureaus te komen. Dinsdag werd daarom geschikt geacht. ‘Na de eerste maandag’ werd toegevoegd om te voorkomen dat verkiezingsdag op 1 november zou vallen, Allerheiligen.

  25. Wat gebeurt er bij gelijkspel in het Electoral College?

    Er zijn scenario’s denkbaar waarbij beide kandidaten 269 kiesmannen voor zich winnen, al is die uitkomst niet waarschijnlijk. Als geen van de kandidaten een meerderheid haalt in het kiescollege, worden de president en vicepresident gekozen door het Congres. De president wordt daarbij gekozen door het Huis van Afgevaardigden, waarbij de delegatie van elke staat één stem heeft. Er zijn 26 stemmen nodig om te winnen. In het huidige Huis van Afgevaardigden hebben 26 staatsdelegaties een Republikeinse meerderheid. Maar het volgende Huis, waarvan de machtsverhoudingen nog niet bekend zijn, zou in januari de president kiezen. De vicepresident wordt in dit scenario gekozen door de nieuwe Senaat, waarbij een meerderheid van 51 stemmen nodig is om te winnen.

  26. Kunnen leden van het Electoral College afwijken van de verkiezingsuitslag in hun staat?

    Dat kan, maar het gebeurt niet vaak. Er is geen federale wet die voorschrijft dat kiesmannen de uitslag van de verkiezingen in hun staat moeten volgen. Wel hebben 33 staten en Washington D.C. die verplichting wettelijk vastgelegd – al staat in de meeste gevallen geen straf op overtreding, of is de straf beperkt tot een boete. Zeventien staten kunnen hun kiesmannen niet wettelijk dwingen hun opdracht in het kiescollege uit te voeren.

    Kiesmannen en -vrouwen zijn echter over het algemeen trouwe partijleden, niet snel geneigd af te wijken van de eervolle missie om hun stem uit te brengen voor de presidentskandidaat van hun partij. Kiesmannen die toch niet stemmen op de kandidaat aan wie ze op grond van de verkiezingsuitslag in hun staat zijn gebonden, worden faithless electors genoemd. Sinds de vorming van het Electoral College zijn er in totaal 165 faithless electors geweest. In 2016 probeerde een kleine groep kiesmannen de verkiezing van Trump af te wenden door op compromiskandidaten te stemmen. Clinton verloor daardoor vijf kiesmannen, Trump twee.

  27. Welke andere kandidaten dingen mee?

    Hoewel Trump en Biden zo goed als alle aandacht opeisen, dingen enkele andere kandidaten mee naar het presidentschap. Zij zijn allen kansloos. De belangrijkste zogenoemde ‘third party candidates’ zijn Jo Jorgenson van de Libertijnse Partij en Howie Hawkins van de Groenen. Daarnaast dingt rapper Kanye West mee, namens wat hij de Birthday Party noemt. Ook zijn er kandidaten voor de Alliance en Reform Party, de Constitution Party, socialisten en een onafhankelijke kandidaat.

    In 2016 stemden meer dan 7,6 miljoen mensen op andere presidentskandidaten dan Clinton of Trump, onder wie de Libertijn Gary Johnson en de Groene kandidaat Jill Stein. In zowel 2000 als 2016 zijn Groene kandidaten Ralph Nader en Stein ervan beschuldigd in cruciale staten kostbare stemmen te hebben weggehaald bij de Democraten Gore en Clinton, en zo de Republikeinen hebben geholpen. Omdat kiezers dit jaar sterk gepolariseerd zijn voor en tegen Trump, en de veronderstelling in 2016 dat Trump toch niet zou winnen een misvatting bleek, wordt verwacht dat kandidaten van derde partijen dit jaar minder stemmen zullen trekken.

  28. Foto Mario Tama/AFP

Colofon

Tekst en redactie
Frank Kuin
Infographics
Roos Liefting/Studio NRC.
Foto’s
Jim Watson/AFP, Larry W. Smith/EPA, Bridget Bennett/EPA, Jason Szenes/EPA, Sarah Silbiger/AFP en Mario Tama/AFP.
Vorm en techniek
Koen Smeets.