Hoe beïnvloedt corona de verkiezingen en 20 andere vragen over de race naar het Witte Huis

Verkiezingen VS Op welke staten moet je letten en hoe zit het met poststemmen? En wat als Trump echt doet waar hij op hint en een eventueel verlies niet erkent? NRC zet wat je moet weten over 3 november op een rij. Bijgewerkt op 3 november.

Donald Trump en Joe Biden tijdens hun eerste televisiedebat.
Donald Trump en Joe Biden tijdens hun eerste televisiedebat. Foto Jim Watson/AFP

De Amerikaanse presidentsverkiezingen van 3 november worden gezien als de belangrijkste in een generatie. Na vier onstuimige jaren van het presidentschap van Donald Trump staat er voor Amerikanen veel op het spel. De verkiezingen worden bovendien gedomineerd door de pandemie van het coronavirus, dat de Verenigde Staten zwaar heeft getroffen. Niet alleen is Covid-19 een belangrijk campagnethema, ook heeft het virus grote invloed op het verloop van de stembusgang. Tientallen miljoenen kiezers stemmen uit vrees voor besmetting per post, waardoor vertraging dreigt bij de verwerking van stembiljetten. Tevens liggen juridische conflicten over de uitslag op de loer.

Wat valt er bij de verkiezingen van 2020 te verwachten, en waar moet je op letten?

    21 vragen over de verkiezingen in Amerika

    Verkiezingsdag

  1. Waar wordt op 3 november voor gestemd?

    De meeste aandacht gaat uit naar de vraag of de Republikeinse president Donald Trump en vicepresident Mike Pence worden herkozen voor een tweede termijn, of worden verslagen door hun Democratische tegenstanders, oud-vicepresident Joe Biden en zijn running mate, senator Kamala Harris.

    Daarnaast stemmen Amerikanen voor het Congres. Alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden staan zoals elke twee jaar op het spel. Het aantal Afgevaardigden verschilt per staat, afhankelijk van de bevolking. De volkrijkste staat, Californië, heeft 53 Afgevaardigden, dunbevolkte staten als Wyoming en Alaska hebben er elk maar één. De Democraten hebben sinds de Congresverkiezingen van 2018, de midterms, een meerderheid in het Huis, onder leiding van Nancy Pelosi uit Californië. Volgens de peilingen is de kans groot dat ze die behouden.

    Ook staat een derde van de honderd zetels in de Senaat op het spel. Elk van de vijftig staten vaardigt twee senatoren af voor overlappende termijnen van zes jaar. Elke twee jaar worden voor een derde van die zetels (33 of 34) verkiezingen gehouden, plus verkiezingen voor opengevallen zetels waarvoor tijdelijke senatoren waren benoemd. Dit jaar gaat het in totaal om 35 Senaatszetels, waarvan er 23 in Republikeinse en twaalf in Democratische handen zijn. Momenteel hebben de Republikeinen een meerderheid in de Senaat van 53 tegen 47, onder leiding van Mitch McConnell uit Kentucky. De Democraten hopen de meerderheid voor het eerst sinds de midterms van 2014 te heroveren. Daarvoor zouden ze netto vier zetels moeten winnen - of drie plus het Witte Huis, want de vicepresident is voorzitter van de Senaat en kan de doorslag geven als de stemmen er staken. Volgens peilingen bestaat de kans dat dat gebeurt, maar is dat onzekerder dan in het Huis.

    Welke partij de meerderheid heeft in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden is van grote invloed op de slagkracht van de president.

  2. Hoe wordt de president gekozen?

    De president en vicepresident worden in de VS indirect gekozen via het Electoral College, ofwel het kiescollege – een orgaan dat is gevormd op initiatief van de grondleggers van het land aan het einde van de achttiende eeuw. Elk van de vijftig staten heeft daarin een aantal kiesmannen dat gelijk is aan het aantal Congresleden van die staat – dus het aantal Afgevaardigden (dat varieert) plus het aantal senatoren (altijd twee). Californië heeft dus 55 kiesmannen in het Electoral College, een kleine staat als Wyoming heeft er drie. Ook Washington D.C., dat geen volksvertegenwoordigers heeft in het Congres, heeft drie kiesmannen in het kiescollege.

    Het totale aantal kiesmannen bedraagt daarom 435 + 100 + 3 = 538. Om te worden gekozen tot president moet een kandidaat een meerderheid behalen in het kiescollege, dus minstens 270 kiesmannen. In bijna alle staten krijgt de kandidaat die er de meeste stemmen haalt alle kiesmannen van die staat aan zijn kant, volgens het principe winner takes all. Alleen de staten Maine en Nebraska verdelen hun kiesmannen. Het Electoral College komt op 14 december bijeen om de president te kiezen.

  3. Kan een president worden gekozen zonder een meerderheid van stemmen?

    Ja, dat is mogelijk. Bij twee van de laatste vijf presidentsverkiezingen behaalde de kandidaat met het hoogste aantal stemmen (de popular vote) minder kiesmannen dan zijn of haar tegenstander. In 2016 kreeg de Democratische kandidaat Hillary Clinton 2,9 miljoen stemmen meer dan Trump. Toch won hij met gemak in het kiescollege, met 306 tegen 232. In 2000 kreeg de Democraat Al Gore landelijk ruim 540.000 stemmen meer dan de winnaar, de Republikein George W. Bush (daarvoor was dit meer dan een eeuw niet voorgekomen).

    Dit heeft te maken met geografische spreiding van kiezers, met name een ‘overschot’ aan Democratische kiezers in grote staten als Californië en New York. Daar kreeg Clinton miljoenen stemmen meer dan Trump, terwijl hij een reeks andere staten, waaronder Pennsylvania, Michigan en Wisconsin, met marges van tienduizenden stemmen won. Volgens waarnemers is het bij de komende verkiezingen zelfs mogelijk dat Trump landelijk 5 miljoen stemmen minder haalt dan Biden, en toch als winnaar uit de bus komt in het Electoral College. Het omgekeerde ligt niet voor de hand.

    Er gaan stemmen op, niet verwonderlijk vooral onder Democraten, om het Electoral College af te schaffen. Tegenstanders beschouwen het als een ondemocratische instelling die zijn beste tijd heeft gehad. Voorstanders voeren vaak als argument aan dat het kiescollege ook kleine staten gewicht geeft bij de verkiezing van de president en daarom moet blijven.

  4. Op welke staten moet je vooral letten?

    Van de meeste staten is op voorhand bekend of Trump dan wel Biden er zal winnen, omdat dezelfde partij er zo goed als altijd als grootste uit de bus komt - de zogenoemde ‘rode’ pro-Republikeinse en ‘blauwe’ pro-Democratische staten. Wie uiteindelijk het Witte Huis betrekt, hangt af van de uitslagen in ongeveer een dozijn staten die in het voordeel van beide kandidaten kunnen uitvallen, de swing states of battleground states. Die staten zijn dan ook het belangrijkste toneel van verkiezings- en reclamecampagnes van beide partijen.

    Zes staten worden dit jaar gezien als de belangrijkste battleground states, met de grootste kans om de doorslag te geven. Dat zijn allereerst drie staten in de noordelijke rust belt die jarenlang golden als Democratisch terrein maar in 2016 in handen kwamen van Trump: Pennsylvania (20 kiesmannen), Michigan (16) en Wisconsin (10). Trump won er met minieme marges en dankte daaraan zijn verrassende zege. Als Biden, geboren in Scranton (Pennsylvania), deze drie staten met een overwegend witte, gemiddeld lager opgeleide bevolking kan terugwinnen, staat hij er goed voor. Volgens peilingen maakt hij daar goede kans op.

    Florida, naar bevolking de derde staat van het land, is met 29 kiesmannen al jarenlang de ultieme swing state. De staat stemde bij de laatste zes presidentsverkiezingen voor de landelijke winnaar. In 2016 won Trump er met ruim een procentpunt. Sindsdien heeft de president, van geboorte een New Yorker, van zijn buitenverblijf Mar-a-Lago in Palm Beach zijn officiële verblijf gemaakt, waardoor Florida nu formeel zijn thuisstaat is. Bij de midterms in 2018 weerstond de staat een nationale ‘blauwe golf’. Volgens peilingen ligt Biden er nu echter licht voor. Mocht Biden Florida winnen, dan is het moeilijk in te zien hoe Trump een zege kan boeken in het kiescollege.

    Verder worden in de zuidelijke sun belt ook North Carolina (15 kiesmannen) en Arizona (11) gezien als cruciale battleground states. Trump won er in 2016 met respectievelijk 3,5 en 3,7 procentpunt. In beide staten groeit de bevolking van stedelijke professionals met een diverse achtergrond. Daarom worden ze beschouwd als vruchtbare grond voor de Democraten.

    Behalve deze zes primaire swing states zijn er nog een aantal andere waar de winnaar nog niet vaststaat. Zo is het denkbaar dat Trump vooruitgang boekt in enkele staten die in 2016 nipt voor Clinton stemden, zoals Minnesota (10 kiesmannen), Nevada (6) en New Hampshire (4). En Biden wordt niet kansloos geacht in enkele andere licht rode staten als Ohio (18), Georgia (16) en Iowa (6).

    Tot slot is het interessant om te letten op de uitslag in Texas (38 kiesmannen), naar bevolking de tweede staat van het land en een Republikeins bastion. Door de groei van miljoenensteden als Houston, Dallas, San Antonio en Austin wordt al jarenlang voorspeld dat de staat op termijn een battleground state wordt, waar ook Democraten kans maken. Dit jaar hebben meer dan 9,5 miljoen inwoners van de staat al vervroegd gestemd - meer dan de volledige opkomst in 2016. Wordt dit het jaar dat Democraten de ‘Lone Star State’ blauw kleuren?

    Lees ook: Biden gaat aan kop, maar kloppen de peilingen?
  5. Hoe beïnvloedt de coronapandemie de verkiezingen?

    Het coronavirus domineert de verkiezingen. Niet alleen is het virus, dat ongeveer 9,3 miljoen Amerikanen heeft besmet en aan meer dan 231.000 het leven heeft gekost, een belangrijk thema, het heeft ook sterke invloed op de campagnes en de stembusgang. In de aanloop naar 3 november lopen besmettingen in de VS weer sterk op.

    De 74-jarige Trump raakte eind september besmet. Hij moest daarom tijdelijk afzien van zijn geliefde rallies met aanhangers, waarbij weinig mensen mondkapjes dragen. Rond 10 oktober heeft hij, na zijn opname in het Walter Reed Medical Center bij Washington en herstelperiode in het Witte Huis, zijn campagne hervat. Trump is hevig bekritiseerd om zijn aanpak van de coronapandemie en zijn gedrag na zijn eigen diagnose. Die lijken zijn achterstand op Biden in de peilingen in de laatste maand voor de verkiezingen te hebben vergroot.

    De 77-jarige Biden, die het dragen van mondkapjes wel nadrukkelijk steunt, voert een voornamelijk virtuele campagne vanuit zijn woonplaats Wilmington (Delaware), zonder grote bijeenkomsten. Wel houdt hij drive-in rallies met toespraken voor aanhangers in auto’s. Hij valt Trump aan op zijn aanpak van het virus, en legt een nadruk op betaalbare gezondheidszorg.

    Lees ook over vragen die rezen toen Trump ziek was: Wat als Trump te ziek wordt om zijn werk te doen?

    Bovendien compliceert de pandemie de stembusgang zelf. Stembureaus hebben het potentieel om „grote groepsbijeenkomsten” aan te trekken, waarschuwde de Amerikaanse gezondheidsorganisatie Centers for Disease Control and Prevention (CDC) op 23 oktober. De organisatie doet aanbevelingen om de verspreiding van het virus tegen te gaan, waaronder barrières tussen stemhokjes, markering van anderhalve meter afstand in de rij, beschermende uitrustingen voor medewerkers, en de mogelijkheid om buiten te stemmen voor kiezers die ziek zijn.

    Landelijk dreigt bovendien een tekort aan medewerkers om stembureaus te bemannen, werk dat normaal veelal wordt gedaan door ouderen, een risicogroep bij de pandemie. Aan de midterms in 2018 werkten landelijk meer dan 600.000 mensen mee, van hen was 58 procent ouder dan 60 jaar. Velen van hen zijn dit jaar niet beschikbaar wegens het risico op besmetting. Staten doen actief een beroep op andere bevolkingsgroepen, onder wie studenten, tieners, juristen, werknemers van bedrijven en zelfs de nationale garde, om stembureaus te bemannen. Groepen als Power The Polls hebben geholpen om enkele honderdduizenden mensen te recruteren. Waar nodig worden stembureaus in meerdere kiesdistricten of precincts samengevoegd.

    Om veilig aan de verkiezingen mee te doen tijdens de pandemie zijn in veel staten mogelijkheden verruimd om op andere momenten en andere manieren te stemmen dan bij het stembureau op verkiezingsdag, via early voting. Openingstijden van stembureaus zijn op veel plaatsen verruimd voor vroegtijdig stemmen in persoon. Bovendien stemmen veel meer Amerikanen dit jaar per post.

    Amerikaanse kiezers hebben de afgelopen weken enthousiast gebruik gemaakt van die verruimde mogelijkheden. Per 2 november hadden 97,6 miljoen kiezers al gestemd - ongeveer 70 procent van het totale aantal stemmen in 2016. Daarbij gaat het bij 35,5 miljoen kiezers om vervoegd stemmen in persoon, en bij 62,2 miljoen mensen om stemmen per post. Wat dit enthousiasme betekent voor de uitslag, valt nog niet te zeggen.

  6. Foto Larry W. Smith/EPA

    Poststemmen

  7. Wie mag per post stemmen?

    Poststemmen, via mail-in of absentee ballots, gebeurt al decennialang, bijvoorbeeld door militairen en andere Amerikanen in het buitenland. Nu verwachten experts dat het aantal stembiljetten dat per post wordt ingezonden mogelijk meer dan verdubbelt ten opzichte van het aantal in 2016, toen 33 miljoen stemmen per post werden uitgebracht.

    De staten zijn in de VS verantwoordelijk voor het organiseren van verkiezingen. Regels voor stemmen per post verschillen dan ook per staat. Meer dan de helft van de staten heeft zijn regels in verband met de pandemie versoepeld, om stemmen per post te faciliteren. „Niemand moet hoeven te kiezen tussen zijn of haar gezondheid en uitoefening van het stemrecht”, zei gouverneur Phil Murphy van New Jersey in mei, voorafgaand aan voorverkiezingen in zijn staat.

    In negen staten en Washington D.C. krijgen alle geregistreerde kiezers een stembiljet toegestuurd, zonder dat ze daarom hoeven te vragen. Californië, Vermont en Washington D.C. doen dat dit jaar voor het eerst. In veertien andere staten ontvangen alle geregistreerde kiezers automatisch een aanvraagformulier voor een briefstembiljet. In de overige staten moeten kiezers zelf achter zo’n aanvraagformulier aan.

    Ook de voorwaarden om per brief te stemmen variëren per staat. In 36 staten waar een briefstembiljet moet worden aangevraagd mogen stemgerechtigden dat doen zonder opgaaf van reden, of wordt het coronavirus als geldige reden geaccepteerd. In vijf staten moeten kiezers een geldige reden opgeven buiten het virus om. Daar moeten ze dus in principe naar het stembureau.

    Volgens een inventarisatie van The New York Times komt 90 procent van de Amerikaanse kiesgerechtigden dit jaar in aanmerking om per post te stemmen – een record.

  8. Hoe werkt stemmen per post?

    Ook procedures voor stemmen per post verschillen per staat. Om te beginnen moeten deelnemers als kiezer geregistreerd zijn. De deadlines daarvoor liggen in veel staten begin of half oktober. Behalve in staten waar alle kiezers een stembiljet krijgen toegestuurd, moeten ze een aanvraagformulier invullen en ondertekenen. Ze krijgen hun briefstembiljet dan thuisgestuurd.

    Het stembiljet moet op de juiste manier worden ingevuld. Kiezers moeten de retourenvelop ondertekenen en ervoor zorgen dat die handtekening overeenkomt met de handtekening in het bezit van het stembureau. In enkele staten is een getuige vereist. De envelop moet op de juiste manier en op tijd worden verstuurd. Dat kan via de federale posterijen, de U.S. Postal Service (USPS). Frankering is in veel staten niet nodig, maar in sommige wel. Kiezers die bang zijn dat hun briefstem niet of te laat aankomt via de post, kunnen hem in veel staten deponeren in speciale bussen of drop boxes – soms zelfs vanuit de auto.

    Briefstemmen die niet aan de voorschriften voldoen, kunnen ongeldig worden verklaard – een potentieel mijnenveld na de verkiezingen, omdat er voor kiezers thuis meer kans is fouten te maken dan wanneer ze persoonlijk naar het stembureau gaan. Kiezers die de retourenvelop niet tekenen, kunnen door het stembureau worden benaderd dit alsnog te doen. Zonder handtekening wordt de stem niet meegeteld.

    Na verzending kunnen kiezers hun briefstem veelal volgen, ‘tracken’, zoals bij een pakketje. De briefstem beschikt daarvoor over een barcode. Zodra de envelop aankomt op het gemeentehuis, wordt de barcode gescand en kan de kiezer online volgen wat er mee gebeurt, zoals te zien is bij een voorbeeld van de procedure in Michigan. Briefstemmen worden er per stembureau gesorteerd, nog in hun envelop. Ze worden bewaard in een beveiligde ruimte. Uiterlijk op verkiezingsdag, of enkele dagen of weken daarvoor – het moment verschilt per staat – worden de enveloppen geopend en worden stembiljetten met machines gescand en geteld. Handtekeningen worden opnieuw geverifieerd, en er wordt nagegaan of kiezers niet ergens anders hebben gestemd. Omdat de stem geheim is, worden getekende enveloppen na opening gescheiden van de anonieme stembiljetten. De enveloppen worden wel bewaard, als bewijs dat de kiezer heeft gestemd.

    De machines en computers die het telwerk doen zijn niet verbonden met het internet, en kunnen daarom niet digitaal worden gehackt. De resultaten worden telefonisch en elektronisch doorgegeven aan het district. Alle papieren worden verzegeld en onder politiebewaking naar het districtskantoor gebracht.

  9. Hoe betrouwbaar is poststemmen?

    Trump beweert dat stemmen per post fraudegevoelig is. Hij maakt een onderscheid tussen absentee voting door afwezige kiezers, wat volgens hem legitiem is, en universal mail-in voting door kiezers die wel in de staat aanwezig zijn. In de praktijk is er echter weinig verschil.

    Met ongefundeerde aantijgingen dat briefstemmen op grote schaal worden vervalst, maakt Trump een sterke groei van het aantal poststemmen op voorhand verdacht – volgens critici zodat hij de uitslag kan betwisten als die in zijn nadeel uitvalt. Volgens Trump leidt stemmen per post tot een rigged election, vervalste verkiezingen.

    Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump Because of MAIL-IN BALLOTS, 2020 will be the most RIGGED Election in our nations history - unless this stupidity is ended. We voted during World War One & World War Two with no problem, but now they are using Covid in order to cheat by using Mail-Ins!

    Deskundigen ontkennen dat. Volgens hen komt verkiezingsfraude bij briefstemmen zelden voor. Daarbij speelt een rol dat vervalsing van stembiljetten geen efficiënte manier is om de uitslag te beïnvloeden. Iemand met kwade bedoelingen kan een stembiljet stelen en de handtekening van de kiezer vervalsen - en verandert daarmee één stem. Het is onwerkbaar om dat op grote schaal te doen.

    Voorstanders van stemmen per post wijzen erop dat de procedure veelal juist beveiligingen biedt die kiezers niet hebben als ze persoonlijk gaan stemmen, zoals de mogelijkheid om de etappes die het stembiljet aflegt te traceren.

    Trump stelde in 2017 een commissie aan om vermeende fraude bij de verkiezingen van 2016 te onderzoeken. Hij beweerde dat daarbij drie tot vijf miljoen stemmen illegaal waren uitgebracht. De commissie kon echter geen bewijs vinden van grootschalige kiesfraude en werd in relatieve stilte ontbonden.

  10. Beïnvloedt een forse toename van stemmen per post de opkomst?

    Dat wordt verwacht. In 2016 stemden ongeveer 138 miljoen Amerikanen, ofwel ongeveer 61,4 procent van de kiesgerechtigden. Dit jaar wordt een groei van de opkomst voorspeld, gedreven door een combinatie van grote betrokkenheid onder zowel Republikeinen als Democraten, én de verruimde mogelijkheden om vervroegd in persoon te stemmen of dat per post te doen. Want die laatste optie neemt voor veel kiezers niet alleen het risico op besmetting met het coronavirus bij de stembusgang weg, maar ook praktische obstakels zoals vrijaf nemen van werk, oppas vinden voor de kinderen, en uren in de rij staan.

    Sommige analisten voorspellen een record-opkomst. In absolute aantallen kan die volgens Michael McDonald van het U.S. Elections Project dit jaar oplopen tot 150 miljoen. Ook in percentages verwacht hij dat de opkomst hoger zal liggen dan in 2016 - en mogelijk zelfs de recordopkomst uit de twintigste eeuw van 65,7 procent in 1908 zal benaderen of overtreffen.

    Die voorspelling wordt ondersteund door aantallen kiezers die hun stem dit jaar vroeg uitbrengen, zoals in veel staten al kan - en op meerdere plaatsen heeft geleid tot lange rijen. Per 2 november hadden 97,6 miljoen kiezers al gestemd - ongeveer 70 procent van het totale aantal stemmen in 2016. Daarbij gaat het bij 35,5 miljoen kiezers om vervoegd stemmen in persoon, en bij 62,2 miljoen mensen om stemmen per post.

    Hoewel die aantallen duiden op een hoge opkomst, moet nog blijken in hoeverre het daarbij gaat om extra kiezers: een groot deel van de vroege opkomst gaat waarschijnlijk ten koste van de opkomst op verkiezingsdag. Niettemin wordt de grote animo voor vervroegd stemmen gezien als een indicatie van relatief grote betrokkenheid van het electoraat.

  11. Levert stemmen per post een van beide kampen een voordeel op?

    Volgens deskundigen is stemmen per post op zichzelf niet in het voordeel van een specifieke partij of kandidaat: in blauwe én in rode staten zijn zowel Democratische als Republikeinse kandidaten via briefstemmen gekozen. Over het algemeen wordt vaak verondersteld dat stemmen per post Democraten ten goede komt, omdat een hogere opkomst ze in de kaart zou spelen. Maar zelfs dat gaat niet altijd op; Trump heeft groepen kiezers die vóór 2016 vaak wegbleven, zoals lager opgeleide witte kiezers, naar de stembus gekregen en had dus ook baat bij een hogere opkomst. Een onderzoek van Stanford University wees dit voorjaar uit dat een toename van stemmen per post in drie staten niet leidde tot een toename van het aandeel van een bepaalde partij in de opkomst of in de stemmen.

    Wel is het zo dat Democratische kiezers dit pandemiejaar veel enthousiaster zijn over briefstemmen dan Republikeinen, mede door het felle verzet van Trump. Uit peilingen is gebleken dat ongeveer de helft van de Democratische kiezers overweegt om per post te stemmen, tegenover minder dan 20 procent van de Republikeinse kiezers. Daarom wordt aangenomen dat poststemmen dit jaar overwegend voor Biden zullen uitvallen, terwijl Trump het mogelijk beter doet onder kiezers die naar het stembureau gaan.

    Daar komt bij dat beide zijden in veel staten een intensieve juridische strijd voeren over de regels om stemmen per post makkelijker te maken. In totaal zijn er zeker 175 processen aangespannen in 43 staten, onder meer over maatregelen om voorwaarden voor stemmen per post weg te nemen en over uitstel van deadlines.

    Over het algemeen geldt daarbij dat staten met Democratische autoriteiten dit jaar meer hun best doen stemmen per post makkelijker te maken. Zij beschouwen versoepeling van de regels als verruiming van het stemrecht. Obstakels om per post te stemmen worden door hen gezien als pogingen stemmen te onderdrukken, die veelal passen bij andere vormen van voter suppression, waaronder obstakels die zwarte Amerikanen vaak ondervinden om te kunnen stemmen. Republikeinen zetten zich over het algemeen juist in om stemmen per post te beperken. Zij zeggen de nadruk te leggen op de integriteit van het kiesstelsel. Volgens hen opent versoepeling van regels de deur naar stembusfraude.

  12. Foto Bridget Bennett/AFP

    De uitslag

  13. Wanneer wordt de uitslag bekend?

    Grote vraag bij de verwachte toestroom van stembiljetten per post is of de verkiezingsstelsels van de staten dat aankunnen. Mogelijk raken in sommige staten onderbemande stembureaus zo overspoeld door briefstembiljetten, dat ze moeite hebben ze te verwerken en te tellen. Want dat proces is wegens stappen als het openen van enveloppen het checken van handtekeningen arbeidsintensiever dan het tellen van stembiljetten die op het stembureau zijn ingevuld.

    Wellicht zal het daarom in sommige staten langer duren een winnaar uit te roepen. Traditiegetrouw gebeurt dat zo goed als overal op verkiezingsavond – al zijn dat altijd voorlopige uitslagen.

    Van belang daarbij is op welk moment stembureaus kunnen beginnen met de verwerking en het tellen van stembiljetten die per post zijn binnengekomen – en wanneer stembiljetten uiterlijk binnen moeten zijn. Ook dat verschilt per staat. In bijna de helft van de staten zijn stembiljetten geldig als ze een poststempel hebben van uiterlijk verkiezingsdag – ook als ze later aankomen, veelal met deadlines tussen 6 en 10 november. In de overige staten moet het stembiljet uiterlijk op verkiezingsdag binnen zijn.

    Van de cruciale swing states beginnen Florida en North Carolina al enkele weken van tevoren met de verwerking van poststemmen. Van die staten wordt daarom op verkiezingsavond een uitslag verwacht, evenals uit andere staten waar het erom spant als Iowa, Ohio en Texas. Ook in Arizona is dit jaar al eerder begonnen met de verwerking van poststemmen, na trage resultaten bij de tussentijdse verkiezingen van 2018. Als Biden een combinatie van die staten wint, kan op verkiezingsavond duidelijk worden dat hij afstevent op een zege.

    Als Trump al die staten opnieuw wint, zoals in 2016, komt het aan op enkele andere battleground states, zoals Pennsylvania, Michigan en Wisconsin, waar echter pas op verkiezingsdag mag worden begonnen met de verwerking van poststemmen. Die staten zouden aanmerkelijk trager kunnen zijn met tellen – en het is mogelijk dat daar de uiteindelijke uitslag van afhangt. Als dat zo is, eindigt de verkiezingsavond mogelijk zonder zekere winnaar.

    Lees ook: Waarom we misschien op 4 november nog niet weten wie de Amerikaanse verkiezingen heeft gewonnen
  14. Wat zijn de voorspelde ‘red mirage’ en ‘blue shift’?

    Er wordt rekening gehouden met een hachelijk scenario waarbij de uitslag op verkiezingsavond fundamenteel wordt vertekend doordat grote aantallen stemmen per post nog niet zijn meegeteld. Volgens dat scenario kan zich op de avond van 3 november een zogenoemde red mirage voordoen, een rode luchtspiegeling. Hiermee wordt een schijn bedoeld dat Trump heeft gewonnen onder kiezers die persoonlijk hun stem hebben uitgebracht, terwijl stembiljetten die per post zijn binnengekomen en later worden geteld naderhand Biden alsnog de zege bezorgen.

    Het scenario is reëel: in 2016 leek Trump op verkiezingsavond de popular vote te hebben gewonnen. In de dagen en weken daarna liep het aantal stemmen voor Clinton op tot een voorsprong van 2,9 miljoen, onder meer door traag getelde briefstemmen in Californië. Die ontwikkeling, ook wel een blue shift (blauwe verschuiving) genoemd, veranderde toen niets aan de uitslag in het Electoral College. Ook na de midterms van 2018 duurde het door deze dynamiek dagen voordat de schaal van Democratische zeges in het Huis van Afgevaardigden volledig duidelijk werd.

    Dit jaar zou zo’n blue shift tot wanorde kunnen leiden. Democraten vrezen dat Trump op basis van gunstige eerste uitslagen de overwinning zal opeisen, en daarna zal zeggen dat de Democraten zijn zege ‘stelen’ als Biden hem nog inhaalt, zeker als dat pas in de dagen na verkiezingsavond gebeurt. Daarom verkondigt hij al maanden dat de uitslag wat hem betreft op verkiezingsavond bekend moet zijn.

    Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump Must know Election results on the night of the Election, not days, months, or even years later!

    De Amerikaanse nieuwssite Axios meldde op 1 november dat Trump inderdaad van plan zou zijn de overwinning op te eisen. Dat is ongebruikelijk; kandidaten bij Amerikaanse presidentsverkiezingen wachten normaal gesproken totdat de winnaar door verkiezingsdeskundigen bij grote nationale media-organisaties is uitgeroepen. Trump hekelt het vooruitzicht dat een cruciale staat als Pennsylvania mogelijk dagen na verkiezingsdag nodig heeft om stemmen te tellen - ook al is het besluit dat daar niet voor verkiezingsdag kan worden begonnen met de verwerking van poststemmen genomen door de wetgevende assemblee van de staat, die in Republikeinse handen is.

    Of die tactiek zou slagen hangt ervan af hoe overtuigend de schijn of realiteit is van een voorsprong voor Trump op verkiezingsavond. Met de verwarring zou het mee kunnen vallen. Ten eerste is in tientallen staten op voorhand duidelijk wie er wint; niemand zal op basis van vroege resultaten in Trumps voordeel voorspellen dat Californië rood kleurt. Ten tweede houden grote Amerikaanse tv-zenders, die winnaars uitroepen, rekening met gegevens over welke stemmen nog niet zijn meegeteld. Zolang daar stemmen bij zitten die het resultaat wezenlijk kunnen veranderen, blijven die staten too early to call. De media hebben een rol om aan het televisiepubliek op verkiezingsavond uit te leggen dat dit legitiem is, en geen aanwijzing van doorgestoken kaart, zoals Trump mogelijk zal zeggen.

    Tot slot treedt er in sommige staten, waaronder Florida en North Carolina, mogelijk juist een ‘blue mirage’ op, een blauwe luchtspiegeling. Want daar worden poststemmen al vroeg verwerkt. Kort nadat de stembureaus er dinsdagavond sluiten, worden die resultaten naar verwachting naar buiten gebracht. Mogelijk heeft Biden in die eerste resultaten een voorsprong, waarvan zal moeten blijken of die kan worden ingehaald door stemmen in het voordeel van Trump die op verkiezingsdag bij stembureaus zijn uitgebracht.

    Omdat Florida en Pennsylvania poststemmen en reguliere stemmen in omgekeerde volgorde tellen, kan in beide staten dus een tegengesteld vertekenend effect optreden. Het is denkbaar dat Florida aanvankelijk blauw kleurt doordat de resultaten van poststemmen er in één klap aan het begin van de avond worden vrijgegeven, waarbij in de uren daarna moet blijken of reguliere stemmen voor Trump die voorsprong inlopen. Ook is het denkbaar dat Pennsylvania eerst rood kleurt op basis van de stemmen die op verkiezingsdag zijn uitgebracht, waarbij in de dagen daarna moet blijken of poststemmen voor Biden die voorsprong inhalen.

  15. Wat gebeurt er als de uitslag niet duidelijk is?

    Als de uitslag in een of meerdere doorslaggevende staten onduidelijk is of wordt betwist, zullen juristen van beide partijen de verkiezingsstrijd verder voeren bij de rechter. Beide campagnes hebben een leger van advocaten opgebouwd en een juridische begroting van miljoenen dollars verzameld. Trump klaagt over resultaten in staten met Democratische gouverneurs, zoals Pennsylvania, en stoomt het publiek klaar voor beschuldigingen dat daar met de uitslag wordt gesjoemeld.

    In tientallen staten wordt al geprocedeerd over poststemmen – waarbij Democraten veelal pleiten voor versoepeling van de regels, en Republikeinen tegen. Een voorbeeld van een mogelijke juridische strijd na 3 november is een lopend conflict over poststemmen in Pennsylvania, een cruciale swing state. Een rechter heeft daar bepaald dat stembiljetten die worden geretourneerd zonder een zogeheten secrecy sleeve, een blanco envelop, niet mogen worden meegeteld. Deze zogenoemde naked ballots, die door kiezers direct in de retourenvelop worden gedaan, zouden moeten worden verworpen, omdat ze niet voldoen aan voorschriften om anonimiteit van de stem te waarborgen. Afgaande op de voorverkiezingen in Pennsylvania zou het daarbij kunnen gaan om tienduizenden stembiljetten. In 2016 won Trump de staat met ruim 44.000 stemmen verschil. Een juridisch offensief om stembiljetten zonder blanco envelop ongeldig te verklaren kan dus de doorslag geven.

    Er wordt rekening mee gehouden dat een juridische strijd over betwiste uitslagen in een of meer doorslaggevende staten eindigt bij het Hooggerechtshof. Dat bestaat na het aantreden van de door Trump voorgedragen rechter Amy Coney Barrett uit zes conservatieve en drie progressieve rechters. Trump heeft gezegd dat hij ervan uitgaat dat de verkiezingen zullen worden beslist door het Hooggerechtshof – een opmerkelijke opvatting door een Amerikaanse president. Hij lijkt ervan uit te gaan dat de drie door hem voorgedragen hoge rechters zijn belangen zullen dienen.

  16. Is een betwiste uitslag van de presidentsverkiezingen eerder voorgekomen?

    Een betwiste verkiezingsuitslag kwam voor het laatst twintig jaar geleden voor, na de verkiezingsstrijd van 2000 tussen de toenmalige gouverneur van Texas, de Republikein George W. Bush, en de toenmalige Democratische vicepresident Al Gore. Inzet daarbij was de uitslag in Florida, die doorslaggevend was in het Electoral College en waar beide kandidaten zo goed als gelijk op gingen: ieder ontving ruim 2.912.000 stemmen. Op verkiezingsavond werden Gore en Bush door de netwerken elk op verschillende tijdstippen uitgeroepen tot winnaar in de staat - verklaringen die korte tijd later weer werden ingetrokken.

    De dag na de verkiezingen was Florida too close to call en vlogen advocaten van beide campagnes naar de staat. Er volgden handmatige hertellingen in meerdere districten, waaronder Miami-Dade en Broward. Daarbij spitste de aandacht zich toe op stembiljetten die door telmachines waren verworpen. Zo waren er stembiljetten waarop kiezers hun keuze hadden aangegeven door met een stemmachine een gaatje te perforeren - maar was bij een aanzienlijk aantal van die kaarten het stukje karton niet geheel of helemaal niet losgeperforeerd - de zogenoemde hanging chads en dimpled chads. Die stemmen waren niet meegeteld – volgens aanhangers van Gore ten onrechte, omdat de intentie van de betrokken kiezers wel duidelijk was.

    Rechtszaken over de vraag of hertellingen wel of niet moesten doorgaan gingen tot aan het Hooggerechtshof, waar conservatieve rechters de meerderheid hadden. Ook hielp het Bush dat de regering van Florida in Republikeinse handen was – zijn jongere broer Jeb Bush was er destijds gouverneur. In de zaak Bush v. Gore legde het Hooggerechtshof de hertellingen uiteindelijk stil, waardoor Bush in Florida werd uitgeroepen tot winnaar, met 537 stemmen verschil – en landelijk won in het Electoral College. De uitspraak maakte op 12 december 2000, ruim een maand na de verkiezingen van 7 november, een einde aan de verkiezingsstrijd.

    Waarnemers waarschuwen dit jaar voor een kans op ‘meerdere Florida’s’, met chaotische juridische conflicten over deadlines, poststempels, handtekeningen, naked ballots en andere variabelen.

  17. Foto Jason Szenes/EPA

    De nasleep

  18. Wat gebeurt er als Trump weigert een nederlaag te erkennen?

    Voor een vreedzame overdracht van de macht van de ene president naar de andere, een hoeksteen van de Amerikaanse democratie, moeten beide kandidaten de uitslag van de verkiezingen erkennen en respecteren. Trump is als president uniek in zijn aanvallen op de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid van verkiezingen in de Verenigde Staten, ’s werelds leidende democratie. Hij wekte meermaals consternatie door zich niet te committeren aan een vreedzame overdracht van de macht.

    Door twijfel te zaaien en het fundament te leggen voor klachten over verkiezingsfraude als de uitslag niet in zijn voordeel uitvalt, wekt Trump de indruk dat hij zal weigeren het Witte Huis te verlaten. Daarvoor zou hij steun moeten krijgen van zijn partijgenoten; hij kan niet puur op eigen initiatief in het Witte Huis blijven na 20 januari. Alleen als de Republikeinen in het Congres meewerken door vol te houden dat Trump de rechtmatig gekozen president is, zou hij weerstand kunnen bieden aan een nederlaag.

    Biden heeft gesuggereerd dat Trump desnoods door het leger uit het Witte Huis zou kunnen worden gezet als hij niet vrijwillig vertrekt – maar een militaire rol wordt algemeen behalve onwenselijk ook onwaarschijnlijk geacht. Generaal Mark Milley, voorzitter van de Joint Chiefs of Staff, heeft in een brief aan het Congres stellig laten weten geen militaire rol te zien bij eventuele conflicten in de nasleep van de verkiezingen. Het is volgens hem aan de rechtspraak en het Congres om die op te lossen.

    Demonstraties door de bevolking zouden druk kunnen uitoefenen en kunnen leiden tot sociale onrust en mogelijk geweld. Trump leek tijdens het eerste verkiezingsdebat met zijn uitspraak „Proud Boys, stand back and stand by” leden van deze rechtsextremistische groep op te roepen klaar te staan om voor hem de straat op te gaan. Uiteindelijk zou een dergelijke grondwettelijke crisis echter via onderhandelingen moeten worden opgelost.

    Lees ook: Hoe Trump naar sluiproutes zoekt om langer aan de macht te blijven
  19. Wat zijn de belangrijkste data en deadlines na de verkiezingen?

    Eind november en begin december hebben de staten elk hun eigen deadline voor het officieel maken van hun verkiezingsuitslag. 8 december is de deadline om kiesmannen aan te wijzen die niet door het Congres kunnen worden verworpen. Daarom is het voor staten van belang conflicten over de uitslag voor die datum op te lossen.

    Op 14 december komen kiesmannen bijeen – niet allemaal samen op een centrale locatie, maar in de hoofdsteden van hun staten – om schriftelijk hun stemmen uit te brengen. Staten die deze deadline missen, riskeren dat hun kiesmannen niet worden meegeteld. Uiterlijk op 23 december moeten staten de stemmen van hun kiesmannen doorgeven aan het Congres.

    Op 6 januari komt het nieuwe Congres, drie dagen na zijn beëdiging, in gezamenlijke zitting bijeen in Washington om de stemmen van het kiescollege te tellen en te bekrachtigen, onder leiding van de voorzitter van de Senaat, vicepresident Mike Pence.

    Op 20 januari wordt de nieuwe president beëdigd. Tenzij herverkiezing van Trump is bevestigd door het Congres, eindigt volgens het Twintigste Amendement van de Amerikaanse grondwet om 12.00 uur automatisch zijn presidentschap.

  20. Foto Sarah Silbiger/AFP

    Overige vragen

  21. Hoe wordt de datum van de verkiezingen bepaald?

    De verkiezingen in de Verenigde Staten worden altijd gehouden op de dinsdag na de eerste maandag van november. Dit jaar is dat dinsdag 3 november. De keuze voor die dag als uniform tijdstip voor landelijke verkiezingen stamt uit de negentiende eeuw, toen veel Amerikanen in de agrarische sector werkten. In november is de oogst achter de rug, maar de winter nog niet begonnen. Rustdag zondag en marktdag woensdag kwamen niet in aanmerking. Bovendien moest er in de tijd van voor de auto op het platteland reistijd worden ingepland om bij stembureaus te komen. Dinsdag werd daarom geschikt geacht. ‘Na de eerste maandag’ werd toegevoegd om te voorkomen dat verkiezingsdag op 1 november zou vallen, Allerheiligen.

  22. Wat gebeurt er bij gelijkspel in het Electoral College?

    Er zijn scenario’s denkbaar waarbij beide kandidaten 269 kiesmannen voor zich winnen, al is die uitkomst niet waarschijnlijk. Als geen van de kandidaten een meerderheid haalt in het kiescollege, worden de president en vicepresident gekozen door het Congres. De president wordt daarbij gekozen door het Huis van Afgevaardigden, waarbij de delegatie van elke staat één stem heeft. Er zijn 26 stemmen nodig om te winnen. In het huidige Huis van Afgevaardigden hebben 26 staatsdelegaties een Republikeinse meerderheid. Maar het volgende Huis, waarvan de machtsverhoudingen nog niet bekend zijn, zou in januari de president kiezen. De vicepresident wordt in dit scenario gekozen door de nieuwe Senaat, waarbij een meerderheid van 51 stemmen nodig is om te winnen.

  23. Kunnen leden van het Electoral College afwijken van de verkiezingsuitslag in hun staat?

    Dat kan, maar het gebeurt niet vaak. Er is geen federale wet die voorschrijft dat kiesmannen de uitslag van de verkiezingen in hun staat moeten volgen. Wel hebben 33 staten en Washington D.C. die verplichting wettelijk vastgelegd – al staat in de meeste gevallen geen straf op overtreding, of is de straf beperkt tot een boete. Zeventien staten kunnen hun kiesmannen niet wettelijk dwingen hun opdracht in het kiescollege uit te voeren.

    Kiesmannen en -vrouwen zijn echter over het algemeen trouwe partijleden, niet snel geneigd af te wijken van de eervolle missie om hun stem uit te brengen voor de presidentskandidaat van hun partij. Kiesmannen die toch niet stemmen op de kandidaat aan wie ze op grond van de verkiezingsuitslag in hun staat zijn gebonden, worden faithless electors genoemd. Sinds de vorming van het Electoral College zijn er in totaal 165 faithless electors geweest. In 2016 probeerde een kleine groep kiesmannen de verkiezing van Trump af te wenden door op compromiskandidaten te stemmen. Clinton verloor daardoor vijf kiesmannen, Trump twee.

  24. Wat gebeurt er als er geen president is gekozen voor 20 januari, de dag van de beëdiging?

    Dan komt er een interim-president, volgens de voorschriften de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden (aangenomen dat er ook geen vicepresident is gekozen). Dat is nu Nancy Pelosi. Of zij dat in januari nog is, hangt af van de verkiezingsuitslag. Volgens de peilingen is die kans groot. Maar de kans dat de speaker op 20 januari ook president wordt, is erg klein. Ook daarbij geldt dat er een zekere mate van consensus en compromis nodig is: de partijen moeten het erover eens zijn dat er geen rechtmatige president is gekozen. Als een van de partijen dat niet accepteert, ontstaat er verdere juridische strijd en een grondwettelijke crisis.

  25. Welke andere kandidaten dingen mee?

    Hoewel Trump en Biden zo goed als alle aandacht opeisen, dingen enkele andere kandidaten mee naar het presidentschap. Zij zijn allen kansloos. De belangrijkste zogenoemde ‘third party candidates’ zijn Jo Jorgenson van de Libertijnse Partij en Howie Hawkins van de Groenen. Daarnaast dingt rapper Kanye West mee, namens wat hij de Birthday Party noemt. Ook zijn er kandidaten voor de Alliance en Reform Party, de Constitution Party, socialisten en een onafhankelijke kandidaat.

    In 2016 stemden meer dan 7,6 miljoen mensen op andere presidentskandidaten dan Clinton of Trump, onder wie de Libertijn Gary Johnson en de Groene kandidaat Jill Stein. In zowel 2000 als 2016 zijn Groene kandidaten Ralph Nader en Stein ervan beschuldigd in cruciale staten kostbare stemmen te hebben weggehaald bij de Democraten Gore en Clinton, en zo de Republikeinen hebben geholpen. Omdat kiezers dit jaar sterk gepolariseerd zijn voor en tegen Trump, en de veronderstelling in 2016 dat Trump toch niet zou winnen een misvatting bleek, wordt verwacht dat kandidaten van derde partijen dit jaar minder stemmen zullen trekken.

  26. Foto Mario Tama/AFP

Colofon

Tekst en redactie
Frank Kuin
Infographics
Roos Liefting/Studio NRC.
Foto’s
Jim Watson/AFP, Larry W. Smith/EPA, Bridget Bennett/EPA, Jason Szenes/EPA, Sarah Silbiger/AFP en Mario Tama/AFP.
Vorm en techniek
Koen Smeets.