Opinie

Verkiezingen maken of breken via liefdadigheid

Marietje Schaake

Met een groep academici, journalisten en burgerrechtenactivisten heb ik de afgelopen weken gewerkt aan de lancering van de Real Facebook Oversight Board. Je kan dit zien als een noodoproep, om aan te geven hoe dringend echt onafhankelijk toezicht op de socialemediareus is. Tegelijk onderstreept het dat de formeel onafhankelijke Facebook Oversight Board, die het bedrijf zelf oprichtte, te weinig en te laat optreedt. De twintig mensen die Facebook er maanden geleden voor selecteerde, moeten zich bezighouden met controversiële beslissingen over content op het platform, maar ze beginnen er pas mee na de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

De urgentie van toezicht en vooraf bijsturen – voor, tijdens en na de verkiezingen – bleek deze week nog eens door de onthulling van het Britse Channel 4 dat de Trump-campagne miljoenen zwarte Amerikanen in 2016 had willen weerhouden van stemmen. De zender had uitgezocht dat deze zwarte kiezers bewust werden afgeschrikt via Facebookcampagnes, gerund door het beruchte Cambridge Analytica – inmiddels failliet na ophef over illegale manipulatie van Facebookgebruikers. Bij de verkiezingen van 2016 maakten een lage opkomst en minder stemmen van zwarte Amerikanen voor Hillary Clinton groot verschil in diverse sleutelstaten. Witte Amerikanen werden tegelijkertijd bang gemaakt met Facebookberichten over rellen en onrust. Ze zouden dan makkelijker in de armen van Trump lopen, die harde handhaving van de openbare orde als antwoord bood.

Deze onthullingen komen bovenop groeiende zorg dat afschrikking van kiesgerechtigden een bewuste tactiek is van Trump, en dat hij die als presidentskandidaat nu opnieuw inzet. Hij heeft er ditmaal niet alleen sociale media voor, maar kan als president ook zijn macht laten gelden bij allerlei onderdelen van het verkiezingsproces.

Woordvoerders van Facebook verzekerden journalisten dat een schandaal als met Cambridge Analytica niet opnieuw mogelijk is. Toch is overduidelijk dat socialemediabedrijven verkiezingen kunnen maken of breken. Bevestiging daarvan kwam uit onverwachte hoek. Om te voorkomen dat stembureaus op 3 november onbemand zijn omdat oudere vrijwilligers geen coronarisico willen lopen, worden extra beschermingsmaatregelen genomen. Niet de onwillige regering-Trump betaalt die, maar private fondsen als het Chan Zuckerberg Initiative. Deze filantropische organisatie, vernoemd naar de Facebookoprichter en zijn vrouw, is een van de meest vermogende in z’n soort. Sinds de oprichting in 2015 gaf het al zo’n 2 miljard dollar uit. Daarvan ging onlangs 250 miljoen dollar naar het Center for Tech and Civic Life. Deze maatschappelijke organisatie zal het geld onder meer gebruiken om vrijwilligers bij de presidentsverkiezing te beschermen tegen corona, en kiezers te informeren over het stemproces en over de uitslag die mogelijk langer op zich laat wachten door poststemmen.

Tiana Epps-Johnson, die het Center for Tech and Civic Life leidt, zei eerlijk dat ze het slagen van de verkiezingen liever niet zag afhangen van de vrijgevigheid van grote private donoren. Dat is herkenbaar – ook ik zou liever geen noodoproep doen aan Facebook om content te weigeren die zonder bewijs de uitslag van de verkiezingen in twijfel trekt, of die oproept tot geweld.

De onafhankelijke controle op sociale media zou na al die schandalen beter op orde moeten zijn, en het verkiezingsproces goed geregeld, zónder lastminutedonaties. Facebook kan de Amerikaanse verkiezingen nog altijd maken of breken, ook via liefdadigheid.

Marietje Schaake schrijft om de week op deze plek een column over technologie, beleid en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.