Religieuze student met rijke, ultra-orthodoxe vader neemt El Al over

Luchtvaart El Al is overgenomen door een jonge religieuze student zonder ervaring in de branche. Het bestuur van Israëls nationale luchtvaartmaatschappij probeert de overname tegen te houden.

Het noodlijdende El Al, waarvan hier toestellen zijn te zien op luchthaven Ben Gurion bij Tel Aviv, heeft een onverwachte redder: Eli Rozenberg, een jonge religieuze student uit New York.
Het noodlijdende El Al, waarvan hier toestellen zijn te zien op luchthaven Ben Gurion bij Tel Aviv, heeft een onverwachte redder: Eli Rozenberg, een jonge religieuze student uit New York. Foto Ronen Zvulun/Reuters

Een maand geleden voerde El Al nog triomfantelijk de eerste passagiersvlucht uit van Israël naar de Verenigde Arabische Emiraten. Nu staat het grootste deel van de toestellen, zonder uitzondering Boeings, al maanden aan de grond. Net als andere luchtvaartmaatschappijen wereldwijd heeft Israëls nationale luchtvaartmaatschappij zwaar te lijden onder de coronacrisis. Het grootste deel van de ruim zesduizend man personeel is sinds maart met onbetaald verlof.

Lees ook: Eerste vlucht El Al naar Emiraten wekt hoop en woede

Ook vóór de coronacrisis stond het in 2004 geprivatiseerde El Al er slecht voor. De luchtvaartmaatschappij leed jaarlijks tientallen miljoenen euro’s verlies, onder meer door hoge salarissen voor piloten en managers en een gebrek aan efficiëntie. De kosten stegen, terwijl de concurrentie toenam.

Het management van El Al steggelde maandenlang met de Israëlische overheid over financiële steun. Uiteindelijk zegde de overheid die toe, mits ook andere investeerders werden gevonden. Daartoe zou El Al aandelen uitgeven die 128 miljoen euro moesten opbrengen. Ook zou de luchtvaartmaatschappij aanzienlijke kostenbesparingen moeten doorvoeren, mede door grootschalig ontslag van medewerkers. De Israëlische regering zou garant staan voor driekwart van een lening van omgerekend 213 miljoen euro.

Schimmig

Deze zomer dook onverwachts de jonge Eli Rozenberg op als potentiële koper van El Al. Hij studeerde tot voor kort aan een yeshiva, een religieuze joodse school in Jeruzalem. Rozenberg, geboren in New York, zou naar verluidt zo’n vijf jaar in Jeruzalem wonen, in de wijk Ramat Eshkol waar ook zijn bedrijf Kanfei Nesharim (Adelaarsvleugels) geregistreerd staat, opgericht ter gelegenheid van de voorgenomen koop. Verder blijft zijn achtergrond schimmig; hij verschuilt zich achter adviseurs. In Israëlische media is hij de ene keer 26 jaar, de andere keer 29.

Rozenberg wilde het luchtvaartbedrijf het liefst rechtstreeks kopen, en zo de beoogde emissie voor zijn. Zijn bod werd afgewezen. Twee andere kandidaten, de Israëlisch-Russische zakenman David Sapir en de Brits-Israëlische vastgoedmagnaat Meir Gurvitz, haakten echter ook af. Zo kon Rozenberg half september alsnog via de aandelenuitgifte voor omgerekend een krappe 90 miljoen euro een controlerend belang van 42,9 procent bemachtigen. De Israëlische staat verwierf 13,7 procent. Grootaandeelhouder Tami Mozes Borovitz, die via het beursgenoteerde bedrijf Knafaim bijna 40 procent van de aandelen bezat, bood niet mee en zag haar belang teruglopen tot 15,2 procent.

Pinnige brieven

Ofschoon de bestuurders van El Al aanvankelijk gematigd positief reageerden op de stap van Rozenberg, stuurden ze vorige week alsnog een brief (in het Hebreeuws) naar drie betrokken ministeries in een poging de overname te blokkeren. De verhoudingen tussen Rozenberg en het El Al-management zijn gespannen. Nog voordat de partijen elkaar ooit ontmoet hadden, wisselden hun advocaten pinnige brieven uit.

Het belangrijkste bezwaar van de El Al-top is dat niet Eli Rozenberg, maar diens vader Kenny de werkelijke eigenaar zou worden. Rozenberg senior, een orthodox-joodse multimiljonair uit New York, zou volgens een ultra-orthodoxe website (Hebreeuws) opdracht voor de koop hebben gekregen van zijn rabbi, Pinchas Abuhatzeira uit Beersheva, een van de rijkste rabbijnen van Israël. Maar Kenny Rozenberg heeft, anders dan zijn zoon, niet de Israëlische nationaliteit, een vereiste om van de overheid toestemming te krijgen voor de overname.

In de Verenigde Staten is daarnaast Centers Health Care in opspraak geraakt, een keten verzorgingshuizen van Kenny Rozenberg. In 2018 trof zijn bedrijf een schikking van 1,65 miljoen dollar met de Amerikaanse overheid wegens vermeend gesjoemel met rekeningen.

De jonge Rozenberg heeft toegegeven dat zijn vader voor het kapitaal heeft gezorgd om het El Al-belang te kopen, maar benadrukt via zijn vertegenwoordigers dat hij als enige verantwoordelijk is.

Uit een verklaring van Kanfei Nesharim, het bedrijf van Eli, blijkt weinig liefde voor het huidige El Al-management. De nieuwe eigenaar belooft onder meer „stipt te gaan vliegen” en „het eten te verbeteren”. Dat eerste verwijst vermoedelijk naar de vele vertragingen, die El Al de bijnaam ‘Every Landing Always Late’ heeft bezorgd. Kanfei Nesharim kondigde meteen een nieuw bestuur aan, met als bekendste lid Jason Greenblatt, tot voor kort de Midden-Oostengezant van de Amerikaanse president Donald Trump.

Haat-liefdeverhouding

Israëliërs hebben een haat-liefdeverhouding met hun nationale luchtvaartmaatschappij. El Al is de nationale trots sinds de eerste passagiersvlucht in 1948, het oprichtingsjaar van de staat, maar het bedrijf komt ook regelmatig negatief in het nieuws. De overname door een ultra-orthodoxe ondernemer past in het beeld dat de luchtvaartmaatschappij religieuze passagiers zou voortrekken. El Al serveert alleen koosjere maaltijden en vliegt niet op vrijdagavond en zaterdag: op de wekelijkse sabbat mogen gelovige joden niet werken en niet reizen. In 2017 won een vrouwelijke passagier een rechtszaak tegen El Al omdat de bemanning haar had gevraagd van stoel te wisselen voor een mannelijke ultra-orthodoxe passagier die niet naast een vrouw wilde zitten.

Lees ook: El Al mag vrouwen niet discrimineren tijdens vluchten

De klachten van reizigers zijn verveelvoudigd sinds de corona-uitbraak. Nadat El Al noodgedwongen vrijwel alle vluchten had geannuleerd, hield de klantenservice zich maandenlang onbereikbaar voor mensen die geld terug wilden of alternatieven zochten. Gedupeerde passagiers hebben nog een kwart miljard euro tegoed van de luchtvaartmaatschappij.

Personeel meekrijgen

Het is onduidelijk wat Eli Rozenberg gaat doen om het schuldbeladen bedrijf weer winstgevend te maken nu de internationale luchtvaart door een ongekende crisis gaat. Behalve zijn vaders geld brengt hij weinig mee. Hij heeft voor zover bekend geen ervaring in de luchtvaart noch in het leiden van een groot bedrijf. Als Eli Rozenberg iets wil veranderen in de bedrijfsvoering, zal hij bovendien het personeel moeten meekrijgen. Vooral de piloten hebben veel te zeggen in het bedrijf. Dreigt aan hun arbeidsvoorwaarden getornd te worden, dan leggen zij steevast met vertragingen of stakingen het vliegverkeer plat.

Een alternatief is niet in zicht. Zonder kapitaal en reddingsplan redt El Al het niet. Mocht de Israëlische overheid de overeenkomst met Rozenberg inderdaad afwijzen, dan is El Al weer net zover als voor de zomer: zonder vluchten, mét boze passagiers en werknemers, plus een schuld die tot hoog in de hemel reikt.