KLM hoopt nu op fiat Hoekstra

Luchtvaart KLM heeft een bezuinigingsplan ingeleverd bij minister Hoekstra. Pas op het allerlaatste moment gingen alle bonden akkoord.

De werknemers van KLM zijn verdeeld over drie ‘domeinen’: grond, cabine en cockpit. Alle werknemers moeten inkomensafhankelijk bijdragen aan de bezuinigingen.
De werknemers van KLM zijn verdeeld over drie ‘domeinen’: grond, cabine en cockpit. Alle werknemers moeten inkomensafhankelijk bijdragen aan de bezuinigingen. Foto Peter Hilz / HH

De tijd dringt voor KLM, zei minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) donderdagochtend in de wandelgangen van de Tweede Kamer tegen journalisten. „Het is kiezen uit ofwel inleveren van salaris, ofwel massaal ontslag zoals in het buitenland gebeurt of de onderneming komt echt in de buurt van een faillissement.”

De eerste dag van oktober was een spannende dag voor KLM, met 33.000 werknemers een van de grootste werkgevers van het land. De directie moest een bezuinigingsplan inleveren bij Hoekstra, als voorwaarde voor staatssteun: een lening van 1 miljard euro en leninggaranties voor 2,4 miljard euro. In het plan moet KLM uitleggen hoe het bedrijf 15 procent van de „beïnvloedbare kosten” gaat terugbrengen.

De vakbonden moesten instemmen. De piloten deden dat pas aan het begin van de avond. Hoekstra sprak na ontvangst van het plan van „een eerste stap op weg naar herstel”.

Na weken van moeizame onderhandelingen met acht vakbonden was er donderdagochtend vroeg een doorbraak. De twee bonden voor cabinepersoneel en vijf bonden voor grondpersoneel bereikten „overeenstemming in hoofdlijnen” met KLM.

„We zijn er nog niet”, waarschuwt Birte Nelen van FNV Cabine. „De onderdelen moeten nog in elkaar vallen, en onze leden moeten nog instemmen.” Toch is Nelen optimistisch, vooral over de afspraken die gemaakt zijn over de garantie voor cabinepersoneel om, mocht het weer beter gaan met KLM, binnen vijf jaar terug te kunnen komen.

Die afspraken betreffen het sociaal plan, over wat er gebeurt met mensen die KLM moeten verlaten. Bij het grondpersoneel bereikten de bonden aanvankelijk alleen overeenstemming over de andere pijler van de onderhandelingen: reductie van arbeidsvoorwaarden, ofwel inleveren van salaris. Pas donderdagavond kwam er witte rook voor het sociaal plan voor het grondpersoneel. Ook pilotenbond VNV kwam pas donderdagavond tot overeenstemming met KLM over de arbeidsvoorwaarden.

Lees ook over de onderhandelingen tussen bonden en KLM

Publieke opinie

KLM moest het herstructureringsplan dus indienen met veel voorbehoud. KLM had het graag anders gezien, blijkt uit een brief van KLM’s hoofdonderhandelaar Kim Bruggeman aan de vijf grondbonden van dinsdag. Hij vreesde toen een plan zonder akkoord voor het grondpersoneel. Bruggeman: „Wij maken ons grote zorgen over wat dit betekent voor de publieke opinie en daarmee de steun van de Nederlandse overheid.”

Omdat de ruim 3.000 KLM-piloten als laatsten akkoord gingen, kregen ze veel aandacht. Daar waren ze al aan gewend: sinds de aankondiging van de steun voor KLM benadrukt Hoekstra dat de „sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen”.

Lees ook dit interview met VNV-voorzitter Willem Schmid

Maandag kwam de VNV met een voorstel, dinsdag deed KLM een eindbod. Een knelpunt dat voor vertraging zorgde, was de looptijd van de salarisreductie. De piloten wilden inleveren tot maart 2022 (17 maanden), KLM wilde een looptijd tot januari 2023 (27 maanden).

Op het forum van de VNV-site blijkt ook dat veel piloten – naast een gedeelde afkeer van Hoekstra – moeite hebben met de bescheiden loonsverhoging die met de grondbonden is afgesproken voor inkomens tot modaal. Slechts 184 werknemers komen hiervoor in aanmerking; door onregelmatigheidstoeslagen komen zelfs lage inkomens boven modaal uit. De piloten vinden echter dat de loonsverhoging voor álle KLM-werknemers moet worden geschrapt.

Expertise van buiten

Het KLM-plan wordt de komende weken beoordeeld op het ministerie van Financiën. Adviseurs van PA Consulting kijken mee, volgens een woordvoerder van het ministerie vanwege hun onafhankelijkheid. „Zij zorgen voor expertise van buiten, maar de minister is verantwoordelijk.” Hoekstra schreef onlangs aan de Tweede Kamer dat hij in oktober zijn „bevindingen” zal melden.

Pas als het plan door Financiën wordt goedgekeurd, wordt de tweede tranche van het steunpakket overgemaakt. De eerste tranche bedroeg bijna 1 miljard euro. De omvang van de tranches hangt af van de behoefte van KLM, zegt de woordvoerder van Financiën. „Als KLM de noodzaak kan aantonen, kan de rest van het bedrag in één keer worden uitgekeerd.”

Lees ook waarom KLM zoveel emotie losmaakt in Nederland

Magere drie euro

Het herstructureringsplan is ingeleverd, maar een adempauze is er niet bij voor KLM. De leden van de vakbonden moeten nog instemmen met de beoogde besparingen op personeelskosten – volgens KLM gaat het om 180 miljoen euro per jaar.

Geldschieter Hoekstra benadrukt in elk interview dat de „kostenbasis” van KLM omlaag moet en dat concurrenten hard ingrijpen, met veel ontslagen. Ondertussen is herstel van de mondiale luchtvaart ver weg en schommelt de beurskoers van Air France-KLM rond een magere drie euro. Het lijkt lang geleden dat de slechte relatie met de moedermaatschappij in Parijs het grootste probleem van KLM was.