Coffeeshophistorie en juridische affaire: ‘Cannabis’ is twee documentaires in één

Zap De documentaireserie Cannabis wil twee verhalen vertellen: de opkomst van de coffeeshop in Nederland en de zaak-Van Laarhoven. Dat botst.

Henk de Vries rijgt de geweldige anekdotes aaneen in 'Cannabis'.
Henk de Vries rijgt de geweldige anekdotes aaneen in 'Cannabis'. Foto KRO-NCRV

Hij kan niet alleen drugs verkopen, maar ook een goed verhaal. In de ene dansende anekdote na de andere schetst Henk de Vries de etappes die hem naar de top brachten: hoe zijn handen vastgevroren leken aan zijn cafétafel toen hij („Ik was nog zeer jong”) voor het eerst high was of hoe hij op het legendarische popfestival in het Kralingse Bos (1970) ineens een door hemzelf weggegeven ‘wietje’ te koop aangeboden kreeg. Hij stapte onmiddellijk in de auto om in Amsterdam een nieuwe voorraad te halen, scheurde nog een paar keer heen en weer en dealde een klein kapitaal bijeen.

Boekies

De eerste aflevering van de zesdelige documentaireserie Cannabis (KRO-NCRV) schetste, gedragen door een weelde aan archiefbeelden, het ontstaan van de gedoogcultuur begin jaren zeventig. Aan het woord kwamen coffeeshophouders van het eerste uur. Wernard Bruining (Mellow Yellow) zag de opkomst van cannabis als een hogere vorm van secularisering. God was niet meer nodig, de gebruiker kreeg „instant contact met het goddelijke in zichzelf”.

Bovendien was het geweldige handel. De Vries had na een ongelukje in Duitsland twee jaar vastgezeten voor die handel en dreef een zaakje in seksartikelen, toen zich op een dag een man meldde voor „boekies met beesten”. Die staan achterin, zei De Vries. „Van hond tot paard tot koe.” Komt die man even later terug met de vraag of dat alles was. Het werd een kantelmoment. „Daar wilde ik mijn geld niet mee verdienen. Ik heb al die boekies gepakt en ze in de gracht geflikkerd.” Kort daarop begon De Vries coffeeshop The Bulldog; inmiddels staat hij met een vermogen van 100 miljoen euro in de Quote 500.

Lees ook: Robert Oey: ‘Cannabis zit in het DNA van Nederland’

Producent Robert Oey en regisseur Arjen Sinninghe Damsté laten in Cannabis de inventiviteit van de vrije jongens fraai zien. Net als die van minister van Justitie Dries van Agt, die het gedoogbeleid ontwierp. De inmiddels 89-jarige oud-politicus spint van tevredenheid tijdens een interview dat helaas niet is opgenomen in een coffeeshop, maar in Pannenkoekenhuis De Duivelsberg te Berg en Dal.

Zijn gedoogbeleid was een poging om de heroïne-epidemie in vooral Amsterdam in te dammen, maar de komst van de coffeeshop zou Nederland diepgaand veranderen – én het toerisme: de Duitsers kwamen als vliegen op de walmen af. Frau Antje was meer dan een kaasmeisje geworden.

Heel ander type documentaire

Mooi werk – maar het is niet het enige dat Cannabis wil vertellen. De serie doet ook verslag van de affaire rondom coffeeshop-pionier Johan van Laarhoven, die jaren gevangen zat in Thailand, een zaak waarbij de Nederlandse overheid een door de Nationale Ombudsman ernstig bekritiseerde rol speelde. U hoort het, hier belanden we in een heel ander type documentaire – waarbij je als kijker méér informatie verwacht dan anekdotes over Van Laarhoven, zijn advocaten, zijn broer en enkele Hollandse kerels die rentenieren in het Thaise lustoord Pattaya.

Duidelijk is dat de voice-over graag wil dat we de kant van ‘onze Johan’ kiezen. Van Laarhovens advocaten vertellen over een urenlange opsomming van feiten die de Thaise justitie bewezen achtte: „Pagina na pagina, het werd steeds erger.” Maar om welke feiten het dan ging, komen we niet te weten. De uitleg stokt bij de tegenstelling tussen het Nederlandse gedoogbeleid en de war on drugs, zoals die sinds Richard Nixon in de VS en elders wordt gevoerd.

Misschien worden die lijnen in de loop van de zes afleveringen nog bij elkaar gebracht, maar voorlopig is het contrast tussen het grootse en verleidelijk gebrachte historische verhaal en de geforceerd-simpele weergave van de zaak-Van Laarhoven te groot.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.