Klimaat én corona is een gevaarlijke combinatie voor Shell

Olie en gas Shell schrapt 10 procent van de banen. Het concern worstelde al met het klimaatvraagstuk, maar corona heeft dit flink verergerd.

De reorganisatie bij Shell moet leiden tot een besparing van minimaal 2 miljard dollar.
De reorganisatie bij Shell moet leiden tot een besparing van minimaal 2 miljard dollar. Foto Bart Maat/ANP

De economische crisis, grote zorgen bij beleggers over de toekomst van het bedrijf en het prangende klimaatprobleem. Dat alles leek woensdag samen te komen toen Shell opnieuw met een historische beslissing kwam. Na de dividendverlaging in het voorjaar maakte het olie- en gasbedrijf bekend tot en met 2022 zeven- tot negenduizend banen te gaan schrappen, zo’n 10 procent van het wereldwijde personeelsbestand.

De reorganisatie moet leiden tot een besparing van minimaal 2 miljard dollar (1,7 miljard euro) en dat is hard nodig om de gevolgen van de coronapandemie te bestrijden. Want deze mondiale crisis raakt Shell hard. Het bedrijf maakte gisteren ook al enige details over het derde kwartaal bekend, dat woensdag eindigde. Daaruit bleek onder meer dat de raffinagecapaciteit momenteel slechts voor tweederde wordt gebruikt.

Dat lage cijfer – normaal bedraagt de benutting rond de 90 procent – laat volgens analist Jos Versteeg van bank InsingerGilissen goed zien hoe hard het concern in deze crisis wordt geraakt. Normaal compenseren de inkomsten uit raffinage (bewerking van ruwe olie) en de inkomsten uit de winning elkaar. „Bij een lage olieprijs kan raffinage meer verdienen. De inkoopprijs ligt lager en als de benzine goedkoper wordt, kunnen de vraag en de marges ook wat stijgen. Dat gebeurt nu helemaal niet omdat mensen weinig reizen. De vraag naar kerosine is zelfs vrijwel weggevallen.”

De vraag naar brandstoffen komt voor meer dan een kwart uit het transport, van auto’s tot vliegtuigen. Nu de tweede coronagolf lijkt door te zetten, zal die vraag niet snel toenemen. „Ik voorzie dan ook niet dat de olieprijs snel gaat stijgen. En bij de huidige 40 dollar [per vat Brent-olie] maakt Shell geen winst”, zegt Versteeg.

Historisch verlies

De aankondiging van Shell kwam niet onverwacht. Deze zomer maakte het als gevolg van grote afschrijvingen een historisch verlies bekend van ruim 18 miljard dollar over het tweede kwartaal. Onder meer de olievoorraden kregen een lagere waardering, omdat de markt als gevolg van corona en de economische crisis naar verwachting niet snel herstelt.

Shell staat in de energiewereld niet alleen met zijn problemen. Het Britse BP maakte in juni bekend 10.000 banen te schrappen, zijn petrochemische divisie af te stoten en forse afschrijvingen – 13 tot 17,5 miljard dollar – door te voeren. Ook het Amerikaanse Chevron heeft grote banenreducties aangekondigd.

Opvallend is volgens Versteeg dat de Amerikaanse bedrijven Chevron en ExxonMobil een hogere waardering op de beurs krijgen. „Shell heeft eerder dit jaar het dividend met tweederde verlaagd. Maar ook bij de huidige verwachte winstuitkering ligt het rendement nog altijd op 5 procent en dat is heel hoog gezien de huidige rentestand. Dat laat zien dat de beleggers grote twijfels hebben.”

Het aandeel is momenteel zo’n 11 euro waard en de aankondiging van de reorganisatie woensdag zorgde aanvankelijk voor een iets hogere koers, maar die winst viel geleidelijk weg. Een jaar geleden noteerde Shell nog ruim 26 euro.

Moeilijke toekomst

Vooral in Europa lijken fossiele aandelen uit de gratie te raken. Dat is in de Verenigde Staten minder het geval. Maar de lage waardering is niet alleen het gevolg van de groeiende groep groene beleggers.

De oliebedrijven laten in hun eigen scenario’s vaak genoeg zien hoe moeilijk hun toekomst is. Zo stelt het Britse BP in zijn voornaamste toekomstscenario dat in 2019 de mondiale vraag naar olie op zijn hoogtepunt was en dat dit nooit meer terug zal komen. Door corona, zei hoofdeconoom Spencer Dale van BP vorige week in NRC. „Covid heeft een enorme impact op de olievraag. Die veert weer op, maar niet tot het niveau van vóór corona”.

Lees hier het hele interview met de BP-hoofdeconoom: ‘Ik wil het goede doen, en ik geloof dat dit kan bij BP’

Volgens energie-expert Arnold Mulder van ABN Amro dwingt de huidige crisis de oliesector over de toekomst op korte termijn na te denken. „Het is een kantelmoment. Iedereen ontwaakt nu er een einde is gekomen aan business as usual. In het begin van de coronacrisis hadden we nog hoop dat er snel herstel zou komen, maar daar heeft nu niemand het meer over.”

Shell staat volgens bestuursvoorzitter Ben van Beurden voor „een dramatische verandering” omdat het concern uitstootvrij wil worden. Niet alleen de productie maar ook de producten van Shell moeten dat over dertig jaar zijn, stelt de topman woensdag in een interview op de site. „We zullen in 2050 misschien nog wel wat olie en gas verkopen, maar voor het grootste deel gaat het dan om – vooral groene – stroom, biobrandstoffen, waterstof en tal van andere oplossingen.”

Deze grote uitdagingen zijn nu extra lastig omdat Shell naar de eigen maatstaven aan zijn kredietlimiet zit. Om de schulden af te betalen heeft het de investeringsambities al teruggeschroefd, van 25 miljard dollar naar 20 miljard. „Als er één bedrijf de middelen, de technische kennis en het netwerk heeft om zo’n verduurzaming voor elkaar te krijgen, dan denk je nog steeds wel aan Shell”, zegt Mulder van ABN Amro.

Tegelijkertijd zijn er niet zomaar groene investeringen beschikbaar voor een nieuwe toekomst, weet Mulder. „Je kan niet zomaar een waterstoffabriek uit de grond stampen en zeggen kom het maar halen. Daar moet een hele industrie omheen worden gebouwd en dat kan je niet alleen.”