De op-een-na-grootste elektriciteitscentrale van Nederland gaat weer aan

Stroomproductie De grote Clauscentrale in Maasbracht stond zes jaar lang stil. Nu wil eigenaar RWE de stroom exclusief aan België gaan leveren.

De elektriciteitscentrale in Maasbracht, die na zes jaar stilstand weer draait.
De elektriciteitscentrale in Maasbracht, die na zes jaar stilstand weer draait. Foto Rien Zilvold

Na een pauze van zes jaar gaat de op-een-na-grootste elektriciteitscentrale van Nederland weer aan. De Clauscentrale in het Limburgse Maasbracht had al een ongelukkige geschiedenis, maar nu is het een strategische speelbal geworden. Dat laat zien hoe sterk de Nederlandse stroomvoorziening aan het veranderen is. Gascentrales krijgen de komende jaren een grotere rol, want kolen worden minder belangrijk.

Centrale ‘Claus C’ van het Duitse energiebedrijf RWE: twee koeltorens, hoogspanningsmasten om al die elektriciteit af te voeren. Modern ook, na een ingrijpende renovatie die in 2012 1,2 miljard euro kostte. Toen was de Clauscentrale klaar voor de toekomst, zei toenmalig topman Peter Terium bij de ingebruikname. „Deze centrale [...] kan op elk gewenst moment ingezet worden bij gebrek aan wind- en zonne-energie.”

Maar in 2014 ging de centrale alweer dicht, en dat lag volgens Terium aan diezelfde toekomst. „We doen deze centrale in de mottenballen omdat hij uit de markt gedrukt wordt door gesubsidieerde zonnestroom”, meldde hij ontevreden in het jaarverslag van RWE.

Na renovatie was de Clauscentrale in 2012 klaar voor de toekomst. In 2014 ging hij alweer dicht

De Clauscentrale, een van de efficiëntste en schoonste elektriciteitscentrales van Nederland kon niet concurreren met duurzame stroom, vooral in Duitsland toen al ruim aanwezig. Terium zei niet dat de centrale het ook aflegde tegen kolencentrales (onder meer van RWE) die vooral vanuit Duitsland, maar ook in Nederland zelf, goedkopere stroom leverden. „Het is een combinatie geweest”, schrijft de huidige directeur elektriciteitscentrales Taco Douma van RWE op vragen van NRC.

Lees ook dit vragenstuk: Alle gebouwen van het gas – is dat in 2050 gelukt?

Maar nu produceren de zestig werknemers in Maasbracht weer elektriciteit: en veel ook. De laatste maanden draaide de centrale al uitgebreid op proef, deze donderdag is de officiële ingebruikname. In 2014 maakte de ‘Claus C’ ongeveer 3 procent van alle stroom in Nederland. Vanwege de sterke concurrentiepositie van de centrale zal dat nu minstens zo veel zijn.

Uit de mottenballen

De positie van gascentrales is verbeterd, vertelt analist Jorim de Boks van het Zeeuwse energiebedrijf PZEM dat zelf ook een gascentrale bezit. „De gasprijs ligt relatief laag, en de CO2-prijs is juist gestegen. Kolencentrales hebben veel terrein verloren aan aardgascentrales. Bijna alle gascentrales in Nederland zijn inmiddels uit de mottenballen.”

Maar als het aan RWE ligt, blijft de Clauscentrale niet voor Nederland beschikbaar. Het bedrijf wil met de Limburgse centrale stroom gaan produceren die exclusief voor België bestemd is. Het wil een kabel trekken van 13 kilometer, over de Maas naar België, en dan de Nederlandse connectie afsluiten. Minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) verzet zich daar al een jaar tegen. Twee weken geleden maakte het Duitse energiebedrijf bekend dat het naar de rechter stapt.

Kerncentrales

Het conflict past bij de nieuwe positie die Nederland inneemt op de elektriciteitsmarkt. Nederland importeerde de afgelopen veertig jaar stroom uit het buitenland, maar in de buurlanden neemt de stroomproductie af. Duitsland heeft zijn Atomausstieg bijna voltooid en is nu begonnen met de Kohleausstieg. België wil in 2025 zijn kerncentrales uitgeschakeld hebben.

In België zijn daardoor straks centrales te weinig, waarschuwde netbeheerder Elia vorig jaar. De nood „neemt toe”, de regering greep in. België wil flexibele producenten en afnemers van elektriciteit gaan subsidiëren, zodat ze in 2025 klaarstaan om te reageren bij stroomschaarste.

Met de invoering van zo’n ‘capaciteitsvergoedingsmechanisme’, zoals ook in onder meer Italië en Ierland bestaat, is het land inmiddels vergevorderd. De jaarlijkse kosten bedragen naar schatting 350 miljoen euro. Niet alleen binnenlandse partijen mogen meedingen naar een vergoeding, ook die in de buurlanden.

Daarbij kijkt België nadrukkelijk naar Nederland, dat hard bezig is voor het eerst sinds lange tijd exporteur van stroom te worden. Het komt door de vele aardgascentrales die voordelige stroom leveren, en doordat op de Noordzee grote windparken in aanbouw zijn. De eerste molens draaien al.

Voordelig gas, duurdere CO2-uitstoot; de positie van de centrale in Maasbracht is sterk verbeterd

In principe staat de Belgische veiling open voor álle Nederlandse exploitanten. „Maar dan heeft de Belgische toezichthouder daar geen directe sturing en grip op, en daar gaat het om”, aldus Douma. Een centrale die een directe kabel legt, heeft recht op een hogere vergoeding.

Wiebes wees de vergunningaanvraag voor een kabel begin dit jaar af: geen ruimte in bestemmingsplannen, kans op schade aan andere hoogspanningskabels. Geen principiële argumenten, maar Nederland ziet er helemaal niets in. RWE hoort zijn stroom gewoon aan het net te leveren, legde de minister na Kamervragen uit. Die vrije West-Europese stroommarkt zorgt voor „kostenvoordelen” voor afnemers, zei hij. Oftewel, die kabel maakt elektriciteit in Nederland duurder.

Daar heeft de minister een punt, zegt analist De Boks. „Het is zo’n grote centrale, dat kan impact hebben op de prijzen.”