Opinie

De hyena’s kijken neer op lezertjes

De invulling van het schoolvak ‘begrijpend lezen’ laat Joyce Roodnat niet los. Post van overheden? Dat bestrijdt iedere lust tot lezen. Terwijl lezen van literatuur de hersens traint en het hart voedt, het leven verrijkt en het bestaan vergemakkelijkt.

Joyce Roodnat

In het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam zie ik Faust. Zwijgende film uit 1926. Maar nostalgie hoeft niet, want hij krijgt een gezegende opdonder van de muziek die Willem Breuker ervoor componeerde. Het Ensemble Klang voert het uit als een koortsdroom. We zien een archaïsch stadje, het ligt lam door de pest, maar de inwoners willen „leven en genieten”. Ze eisen een oplossing, zeg maar een vaccin, van de alchemist Faust. Die gooit het op een akkoordje met Mephisto, satan en gentleman.

Prachtig, antiek en actueel. Daar ga ik deze week lekker over schrijven, denk ik. Maar dan zie ik op tv Arjen Lubach, die het schoolvak ‘begrijpend lezen’ aankaart. En ik kan aan niks anders meer denken.

Vroeger heette het ‘samenvatting’. Dor vak, maar het was te doen. Je moest de essentie van een tekst bondig oplepelen – wat alleen lukt als je het begrijpt. Intussen is dat ‘begrijpend lezen’ uitgebouwd tot iets waar 60 procent van het vak Nederlands aan wordt besteed. En het gaat niet om het begrijpen van de romans van Thomas Rosenboom, maar de post van gemeente, Rijk en belastingdienst. Het is net levertraan. Slik nou maar. Het is smerig, maar het is goed voor je.

Het is helemaal niet goed voor je. ‘Begrijpend lezen’ is vergif, het bestrijdt iedere lust tot lezen. Maar er is meer. Ik zal paranoïde zijn, maar ik vermoed opzet van onderwijstheoretici die het erop houden dat gezonde jongens en meisjes lezen verafschuwen. Hoe kan het anders dat, tegenover die 60 procent lestijd voor begrijpend lezen, maar 9 procent is ingeruimd voor literatuuronderwijs? Tja, als je lezen toch al iets voor softies vindt, moeilijk gedoe, elitaire aanstellerij, dan belandt het allicht in de marge.

De jeugd wil niet lezen, is het idee. Klopt. De jeugd wil ook geen sommen maken, maar dat moeten ze nou weer wél. En anders dan met die sommen, gingen ze massaal uit vrije wil dikke boeken lezen. Over Harry Potter. Bestudeer hoe dat werkt, zou ik zeggen, en ontwikkel een lesmethode die de lust tot lezen aanspreekt. Want lezen traint de hersens en voedt het hart. Het verrijkt het leven en vergemakkelijkt het bestaan.

Maar bij het ministerie van Onderwijs kijken ze neer op lezen en literatuur, en daar wordt naar gehandeld. Samen met die onderwijstheoretici zou ik ze nu het liefste vergelijken met Mephisto uit Faust, maar dat lukt me niet. Ik denk aan ze en zie het roedel hyena’s in Disneys Lion King.

Intussen is het vak Nederlands gegarandeerd impopulair en holt de leesvaardigheid achteruit. En maar volhouden dat lezen nu eenmaal niks is voor Nederlandse kinderen. Ze lezen niet, dus de leerkrachten moeten ze er maar niet mee lastig vallen. Zelfs niet als ze het willen.