Waarom de kans aanzienlijk is dat de miljoenste coronadode in India woonde

Miljoenste coronaslachtoffer Maandag is ergens in de wereld het miljoenste slachtoffer van Covid-19 gevallen. Twee keer dat aantal is nu niet meer ondenkbaar.

In New Delhi verpakken familieleden een Covid-19-slachtoffer.
In New Delhi verpakken familieleden een Covid-19-slachtoffer. Foto Saiiad Hussain/AFP

Het begon een dag of tien geleden met koorts na een dag werken op de akker. Of nee, waarschijnlijk begon het al eerder, met een kuchje dat nauwelijks opviel omdat de patiënt, in de zeventig, al jaren een nauwelijks behandelde longaandoening had. Een test bij de dorpskliniek bleek positief voor het coronavirus. Daarna verslechterde de toestand snel, de man stierf zonder het ziekenhuis te hebben gehaald. Bij de crematie waren alleen zijn weduwe en kinderen aanwezig.

De kans is aanzienlijk dat de miljoenste persoon die is bezweken aan Covid-19 inderdaad, zoals in dit fictieve voorbeeld, een Indiase boer is. Althans, de miljoenste dode die de statistieken heeft gehaald. Volgens de database van de Amerikaanse Johns Hopkins University viel dit slachtoffer maandag, bijna acht maanden nadat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een internationale noodsituatie uitriep. Andere tellers, zoals die van The New York Times of Worldometer, wezen maandag net iets minder of net iets meer geregistreerde doden aan.

Zwaartepunt raast over de wereld

Hoewel de officiële data ongetwijfeld een onderschatting zijn van de werkelijkheid, is de miljoenste dode in de statistieken een punt in de tijd dat in januari, toen het nieuwe virus opdook in Wuhan, voor veel mensen nauwelijks voorstelbaar was. In de tussentijd is het zwaartepunt van de pandemie de wereld over geraasd, van China naar de Oost-Aziatische regio, naar West-Europa, door naar de Verenigde Staten, naar Latijns-Amerika en nu aangekomen in India. Wereldwijd zijn er ruim 33 miljoen besmettingen vastgesteld.

India kende de afgelopen week gemiddeld 7.700 geregistreerde Covid-19-sterfgevallen per dag, meer dan de VS (5.000), die maandenlang bovenaan deze lijst hebben gestaan. Zondag passeerde India de grens van zes miljoen positieve tests. Per dag komen er ongeveer 80.000 nieuwe gevallen bij, wat overigens al minder is dan de piek van 98.000 op 12 september.

Het virus is in India lange tijd vooral een probleem van de megasteden Mumbai en New Delhi geweest, maar verspreidt zich nu ook rap over kleinere steden en dorpen. Vermoedelijk heeft de massale interne migratie van dagloners die tijdens de lockdown in het voorjaar uit de grote steden terugkeerden naar hun thuisdorpen, hieraan bijgedragen. In de afgelopen week kwam bijna een op de drie positieve tests die wereldwijd werden afgenomen uit India.

Covid-19 nog steeds een mysterie

Na negen maanden de wereld in zijn greep te hebben gehouden is Covid-19 in veel opzichten nog een mysterie. Zo is er bijvoorbeeld geen begin van een verklaring voor het relatief lage dodental in Afrika (35.000). Maar door de schaal van de pandemie is er inmiddels ook veel wel bekend. Zo weten we dat zeventigplussers door dit virus een substantieel hoger risico lopen op ernstige ziekte. Dat geldt met name voor mensen die kampen met onderliggende medische problemen, zoals diabetes, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, ernstige longziekten en kanker. Zulke gezondheidsproblemen kunnen overigens ook bij jongere mensen leiden tot ernstige symptomen als zij besmet raken met het coronavirus.

Ook stoornissen aan het afweersysteem, ernstig overgewicht en een slecht gecontroleerde hiv-infectie dragen bij aan een verhoogd risico. Doordat mensen uit deze gevoeligere groepen ernstiger ziek worden, is ook het risico op overlijden door corona groter.

Mannen lopen meer gevaar dan vrouwen, weten we inmiddels. Tegenover elke tien vrouwen met een positieve testuitslag, staan elf mannen met een besmetting. Naast elke tien vrouwen die met corona in het ziekenhuis opgenomen worden liggen dertien mannen. En voor elke tien vrouwen die aan Covid-19 sterven, zijn er veertien mannen met hetzelfde lot.

De factor inkomen

Inkomensongelijkheid lijkt ook een rol te spelen. De Amerikaanse universiteit UCLA constateerde dat het risico op overlijden in de VS het grootst was in New York, de staat met de grootste inkomensverschillen, en het laagst in Utah, waar de verschillen het kleinst zijn. Data uit de steden New York en Chicago tonen volgens de universiteit dat zwarte en hispanic Amerikanen – die vaker lage inkomens hebben, minder toegang tot zorg en minder mogelijkheden om thuis te werken – vaker getroffen worden.

Bekijk ook deze In Beeld: Tien maanden en één miljoen coronadoden later

Zo bezien kan de miljoenste coronadode ook heel goed iemand zijn uit Brazilië of Mexico, landen met grote inkomens- en welvaartsverschillen. Brazilië heeft nu na de VS het hoogste officiële dodental. Mexico staat op de vierde plaats, onder India.

WHO-directeur Tedros Adhanom Ghebreyesus meldde eerder deze maand dat één op de zeven coronapatiënten in de zorg werkt, in sommige landen zelfs één op de drie. Toch is de kans dat de miljoenste dode een verpleegkundige is, relatief klein: de Internationale Raad voor Verpleegkundigen heeft tot nu toe ruim duizend omgekomen collega’s geteld.

Eerder deze maand riep Mike Ryan, directeur noodsituaties bij de WHO, op tot een betere bescherming van zorgmedewerkers, migranten, gedetineerden en ouderen. In sommige rijke landen maken ouderen in verzorgingshuizen 80 procent van het dodental uit, zei hij in een toespraak voor de Verenigde Naties, zonder die landen bij naam te noemen. „We moeten ons fundamenteel anders verhouden tot de oudere generaties”, vindt hij.

De grootste tragiek van de miljoenste dode is misschien wel dat hij (of zij) vermoedelijk snel vergeten zal zijn. Vrijdag tijdens een persconferentie van de WHO dwong Ryan de wereld om vooruit te kijken. „Als we er niet alles tegen doen”, zei hij, is de kans dat de pandemie ook een tweemiljoenste leven zal kosten „niet alleen voorstelbaar, maar helaas zeer waarschijnlijk.”