Reportage

Een half miljoen extra baby’s op komst in Indonesië

Geboortegolf door corona Veel Indonesische vrouwen hadden door de lockdown dit voorjaar geen toegang meer tot voorbehoedsmiddelen. Gevolg: een geboortegolf. Inmiddels loopt er een campagne met de oproep 'Heren, beheers jezelf’.

Een baby wordt gevaccineerd in het Indonesische Banda Atjeh. Jaarlijks worden zo’n 4,8 miljoen baby’s geboren in Indonesië. Door de lockdown kan dat aantal toenemen met 10 procent.
Een baby wordt gevaccineerd in het Indonesische Banda Atjeh. Jaarlijks worden zo’n 4,8 miljoen baby’s geboren in Indonesië. Door de lockdown kan dat aantal toenemen met 10 procent. Foto Hotli Simanjuntak / EPA

Nu wonen ze nog met zijn vieren in de kamer die dient als woonkamer, slaapkamer en keuken tegelijk. Over de rand van de hoogslaper liggen keurig gevouwen gebedskleedjes. Op de televisie in de hoek schettert een reclame voor instant noedels, de rijstkoker staat ernaast. Over een week of tien leven ze hier met zijn vijven.

Endang Sugiyarti (39) is in verwachting van haar derde, al zat ze eigenlijk niet op nog een kind te wachten. Elke drie maanden haalde ze bij de lokale kliniek een hormonale injectie, de prikpil. Tot in maart in hoofdstad Jakarta allerlei lockdownregels van kracht werden vanwege de verspreiding van het coronavirus en de kliniek heel beperkt open was. „We moesten binnen blijven. Dus ik ben niet gegaan en nu zit ik er zo bij.” Ze giechelt en wijst naar haar buik.

Zoals Sugiyarti zijn er meer. Alleen al in haar buurt kent ze drie of vier vrouwen bij wie het misging met anticonceptie in die periode. Ze komen elkaar tegen bij de kliniek voor controles. „Op sommige loop ik wat voor, anderen zijn weer iets verder dan ik.”

Gebrek aan anticonceptie

Volgens het landelijke agentschap voor gezinsplanning BKKBN is een geboortegolf op komst in Indonesië. Hoofd van het bureau en gynaecoloog Hasto Wardoyo schat dat over een paar maanden tussen de 420.000 en 500.000 extra baby’s worden geboren. Zijn berekening baseert hij op een flinke daling van het gebruik van anticonceptie in maart en april, de maanden met lockdown-maatregelen in een groot deel van het land. „Ongeveer 3 miljoen vrouwen hadden geen toegang tot hun gebruikelijke anticonceptie.” Jaarlijks komen er zo’n 4,8 miljoen baby’s bij in Indonesië, dus dit zou een toename van ongeveer 10 procent betekenen.

De voorlichters van het BKKBN zijn de straat opgegaan om mensen aan te moedigen toch vooral voorbehoedsmiddelen te gebruiken. Een filmpje ging viral waarin een auto langzaam door de buurten rijdt, door de luidspreker op het dak schalt de oproep: „Stel je zwangerschap uit tijdens deze Covid-pandemie. Je mag trouwen, je mag seks hebben, maar zorg dat je niet zwanger raakt. Heren, beheers jezelf.”

Bloedingen of miskramen

De risico’s voor zwangere vrouwen zijn tijdens de coronacrisis groter omdat artsen en ziekenhuizen druk zijn met Covid-patiënten, zegt Hasto Wardoyo. Terwijl zwangere vrouwen wel vaak zorg nodig hebben: „Ongeveer 15 procent van de vrouwen zoekt hulp omdat ze misselijk zijn, veel moeten overgeven en zijn uitgedroogd. En er kunnen problemen ontstaan met bloedingen of miskramen.” Abortus is in Indonesië praktisch illegaal, maar Wardoyo is bang dat onder de radar ook het aantal stiekeme beëindigingen van een zwangerschap is toegenomen.

Ongewenste zwangerschappen komen hier ook in normale tijden al relatief vaak voor. Ongeveer zeventien op de honderd zwangerschappen zijn ongewenst, volgens Wardoyo. In grote steden ligt dat percentage zelfs nog hoger: in Jakarta op 26 procent, in Yogyakarta op 24 procent. „Op het platteland is minder sociale controle dan in de stad, jongeren verdwijnen dan uit het zicht van hun familie.”

Haastig trouwen

Belangrijke oorzaak van die hoge aantallen is het gebrek aan goede seksuele voorlichting op scholen. Ook al praten vrouwen – en mannen – onderling best makkelijk over seks, in het openbaar is dat taboe. Daarin spelen ook conservatieve islamitische invloeden mee. Een kind krijgen zonder dat je met elkaar getrouwd bent is totaal ongepast, dus vaak trouwen ouders-in-spé haastig als ze uitvinden dat het meisje zwanger is. Daar is zelfs een speciale term voor, MBA: married by accident.

Hasto Wardoyo wijst op nog een indirect gevaar van de geboortegolf: baby’s en kinderen die ondervoed raken omdat hun ouders in penibele omstandigheden zitten. Ze zitten zonder werk, maar hebben ineens wel een extra kind. Groeiachterstanden zijn in Indonesië ook zonder corona al een serieus probleem: één op de drie kinderen onder de vijf jaar heeft een groeiachterstand. Door ondervoeding, maar ook door ongezonde voedingspatronen of een gebrek aan goede hygiëne en stromend water, waardoor kinderen makkelijk ziek worden en diarree krijgen.

Lees ook: Op de coronabegraafplaats in Jakarta is het drukker dan de cijfers vertellen

Het vierjarige zoontje van Endang Sugiyarti is bepaald niet ondervoed, eerder een beetje te dik. Het lijkt bij hem een kwestie van ongezond eten. Als zijn moeder even niet oplet, graait hij snel een pakje chocolademelk uit de koelkast. Financieel hebben ze het zwaar, vertelt Sugiyarti. Zowel haar man als zijzelf zijn door de coronacrisis zonder werk komen te zitten. Haar man probeert nu geld te verdienen als brommertaxichauffeur en met online eten bezorgen.

Bijna elke dag komt hij mopperend thuis, vertelt ze, hij is niet blij met het extra kind op komst. Zelf heeft ze er dubbele gevoelens over. Aan de ene kant is ze blij en hoopt ze dat ze dit keer een meisje krijgt, na twee jongens. Aan de andere kant weet ze niet hoe het verder moet, met zo weinig inkomsten en weinig uitzicht op goed betaald werk. „Twee kinderen was wel genoeg voor ons. Maar ja, wat kan ik eraan doen? We hebben het maar te accepteren.”