De serie is beter. Wat showrunners kunnen leren van Fargo

Van film tot serie Fargo geldt na drie wervelende seizoenen als één van de meest succesvolle bewerkingen van een filmklassieker. Voortborduren op de erfenis is niet genoeg, leert een inventarisatie. Een serie vraagt om verdieping en een plot dat tien uur boeit.

Frances McDormand als agent Marge Gunderson in de film Fargo (1996).
Frances McDormand als agent Marge Gunderson in de film Fargo (1996).

„Het was een roekeloos idee. Ik had verwacht dat er maar twee mensen zouden kijken en dat één van hen het verschrikkelijk zou vinden.” Geen woorden waarmee makers van series hun werk doorgaans aanbevelen, maar voor showrunner Noah Hawley was dit nou eenmaal zijn vrees toen hij in 2014 Fargo de wereld in stuurde, zo memoreerde hij in The Guardian. Hij had een schier onmogelijke missie: het script schrijven voor een serie, en die ook produceren, onder dezelfde naam als de onbetwiste misdaadklassieker Fargo (1996) van de regisseurs Joel en Ethan Coen.

Zes jaar later blijken die twee kijkers wat krap ingeschat, want Fargo heeft na drie wervelende seizoenen met vervreemdende dialogen, originele verhaallijnen en iconisch acteerwerk allang een plek verdiend in de canon van legendarische series. De anthologieserie (elk seizoen een ander verhaal met nieuwe cast) begint nu in de VS aan seizoen 4 (uitzending in Nederland nog ongewis). De basis blijft ieder seizoen hetzelfde: een door en door goede agent, kleurrijke schurken en doodgewone middenklassers die worden meegezogen in een moeras van verderf. Elke aflevering begint met dezelfde (misleidende) titelkaart als in de film: this is a true story, based on a true crime.

Daar houden de vergelijkingen tussen film en serie wel ongeveer op, maar toch ademt de serie in alles de stijl van de gebroeders Coen, die hiervoor zijn aangetrokken als ‘executive producers’, maar zich er nauwelijks mee bemoeien. Showrunner Hawley gebruikt hun woordenboek en schrijft met elk seizoen een nieuwe, eigen appendix. Fargo voelt als Fargo maar is toch een volstrekt andere Fargo. De karakters zijn nieuw, maar voelen vertrouwd. De verhaallijnen zijn origineel, maar bouwen voort op een setting en sfeer die in de film goed werkten: een symbiose van nostalgie en vernieuwende creativiteit. Precies wat een effectieve seriebewerking moet zijn, zou je denken.

Seriebewerkingen zijn talrijker dan menigeen denkt. Nieuw zijn ze allerminst: ze gaan terug tot de jaren vijftig. Het zullen er voorlopig niet minder worden, nu de ‘Golden Age of Television’ en de oorlog tussen streamingdiensten vragen om een continue toestroom van ‘content’. Niet zo vreemd dat seriebonzen teruggrijpen op bewezen succesformules.

In de geest van

Toch zijn geslaagde seriebewerkingen op twee handen te tellen. De enige serie die na Fargo de filmvoorganger naar de kroon stak, is What We Do in the Shadows (in Nederland via Comedy Central). Deze Nieuw-Zeelandse ‘mockumentary’ (2014) van Jemaine Clement en Taika Waititi, over vampiers in een suburb van Wellington, werd een instant comedyklassieker vanwege de hilarische personages. Clement schreef nieuwe personages die losstaan van de karakters uit de film, verplaatste de setting naar New York en bouwde voort op het stevige fundament. What We Do in the Shadows neemt net als Fargo de taal van de film over, om die te herschrijven naar de mores van een serie. Film en serie kunnen zo naast elkaar bestaan, omdat de serie binnen hetzelfde universum een ander pad bewandelt.

Allison Tolman als agente Molly Solverson in het eerste seizoen van Fargo. De seriebewerking van Fargo wijkt in verhaal en personages af van de film, maar de besneeuwde landschappen en doortastende agenten zijn gebleven.

Toch hoeft hetzelfde pad ook geen probleem te zijn, bewijzen de seriesequels Ash vs Evil Dead en Cobra Kai. Die borduren voort op iconische jaren tachtig-films (Evil Dead-trilogie en Karate Kid). In beide series keren de hoofdrolspelers uit de originele films dertig jaar na dato terug. Ouder, dikker, eenzamer. De camp van Ash vs Evil Dead en het tragikomische van Cobra Kai laten zich ogenschijnlijk moeilijk vergelijken, maar blijken in hun vervolg uiterst geslaagde voorbeelden. De geest van de films is min of meer behouden, en bestaande karakters worden uitgediept. Prestigieuze tv is het niet altijd; wel hoogst vermakelijke nostalgie met een heerlijk nieuw sausje eroverheen.

Het kan natuurlijk ook helemaal anders. Scenarioschrijver Joss Whedon was zo ontevreden met de filmbewerking van zijn script voor Buffy the Vampire Slayer (1992) dat hij voor zijn televisieserie de gehele cast verving. Whedon klaagde dat de film te clichématig was, terwijl zijn script juist een nieuwe wending aan uitgekauwde horrorclichés moest geven. Hij koesterde een aversie tegen de Hollywood-formule van het blonde meisje dat altijd vermoord wordt. Het titelpersonage zou een atypische heldin zijn, besloot hij. Maar wat hij op papier tot leven had gewekt kwam in de film niet uit de verf. Whedon kreeg in de serie (1997-2003) wél de kans om zijn visie door te drukken, en inmiddels is de serie een cultklassieker. Over de film heeft niemand het meer.

Buffy vocht zich dus boven de gebrekkige erfenis van de film uit, maar er zijn ook talloze voorbeelden van series die juist doorbouwen op succesvolle filmformules. Ooit gedacht dat Alfred Hitchcocks horrormeesterwerk Psycho behoefte had aan een prequel? Toch kwam er een prequelserie van liefst vijf seizoenen: Bates Motel (2013-2017). De prequel is een gevaarlijke in het genre, omdat andere acteurs vaak in de huid van iconische personages kruipen. Oneerlijk vergelijken is al snel onontkoombaar, en in dat opzicht is het tamelijk wonderlijk dat Bates Motel zo goed geslaagd is. De makers hadden een idee waar ze naartoe gingen (de verhaallijn van Psycho), en hadden met Norman Bates een iconische filmschurk waar nog verrassend veel rek in bleek te zitten.

Hoe moeilijk het is om dat werkend te krijgen, toont de onlangs verschenen Netflix-serie Ratched, een prequel voor filmklassieker One Flew Over The Cuckoo’s Nest. Oscarwinnaar Louise Fletcher maakte in die film furore als de satanische verpleegster Ratched. Een iconische villain, maar niet de eerste aan wie je denkt bij een titelpersonage voor een dramaserie. Het is dan ook precies waar het in Ratched misgaat. „Je kunt net zo goed een serie wijden aan de route die de haai uit Jaws nam naar Amity Island”, recenseerde het tijdschrift Rolling Stone.

Langere spanningsbogen

Op het kerkhof ‘overbodige seriebewerkingen’ liggen ook twee producties die voortvloeien uit filmklassieker Casablanca, een serie op basis van Training Day en de bewerkingen van Ferris Bueller’s Day Off en Dirty Dancing. De overeenkomst: niemand had er behoefte aan, niemand keek en de series raakten roemloos in de vergetelheid. Succesvolle filmreeksen als The Purge, The Exorcist en Taken werden al eindeloos uitgemolken in de bioscoop, maar bleken ook niet veilig voor de serievloek. Het idee dat succes op het grote doek ook op het kleine scherm werkt, bleek ook hier wensdenken. Na twee seizoenen werden de series stopgezet. De les: in series moeten personages interessanter worden gemaakt, spanningsbogen langer uitgerekt en de plot meer dan tien uur boeien. Als het basisgegeven van de film op zichzelf al mager is, vervalt de serie al snel in geforceerde kunstgrepen en is dan gedoemd te mislukken.

Terug naar Fargo. Al in 2003 werd een pilot opgenomen voor een serie, met Edie Falco (The Sopranos) als Marge Gunderson (in de film gespeeld door Frances McDormand). Het contrast kon niet groter: de pilot oogt als een gemakzuchtige voortzetting van de film, terwijl de Hawley-versie een frisse wervelwind in besneeuwd landschap is. Om te zien wat een goede seriebewerking maakt, zijn beide versies van Fargo interessant lesmateriaal. Het loont dus om speels en inventief om te gaan met de erfenis. Dus niet zomaar voortborduren. Series mogen dan steeds ‘filmischer’ worden, het blijft een ander medium, dat naar andere wetten luistert dan die van de bioscoopfilm.

Een prequelserie voor Lord of the Rings is in de maak, en er wordt gespeculeerd over seriebewerkingen van boekverfilmingen als Shutter Island, L.A. Confidential en The Notebook. HBO is al bezig met een serieremake van Oscarwinnaar Parasite (2019). Eens in de zoveel tijd doemen geruchten over Goodfellas en The Godfather-series op. Geen filmklassieker is uiteindelijk veilig, hoe onaantastbaar ook.