‘Als de executie van een sporter geen reden is een land te straffen, wat dan wel?’

Executie Iraanse worstelaar Diplomatieke pogingen om het leven van de Iraanse worstelaar Navid Afkari te redden mislukten, vertelt Brendan Schwab van de wereldvakbond voor sporters. Iran moet hiervoor worden gestraft, vindt hij.

Een Iraanse protesteert half september in Berlijn met het portret van oud-worstelaar Navid Afkari tegen diens executie in Iran.
Een Iraanse protesteert half september in Berlijn met het portret van oud-worstelaar Navid Afkari tegen diens executie in Iran. Foto Alexander Becher/EPA

Drie weken voordat de professioneel worstelaar Navid Afkari (27) in Iran werd geëxecuteerd, hoorde directeur Brendan Schwab van de internationale vakbond voor sporters zijn naam voor het eerst. Daarna ging het snel. Met een aantal mensenrechtenorganisaties, zoals Human Rights Watch, probeerde Schwabs vakbond – de World Players Association – het leven van de worstelaar te redden.

Navid Afkari was in Iran ter dood veroordeeld, omdat hij volgens justitie in 2018 een agent had doodgestoken tijdens protesten tegen het regime. Afkari had volgens het Hooggerechtshof in Iran een bekentenis afgelegd. Volgens zijn advocaten en mensenrechtenorganisaties was Afkari onschuldig. Zijn bekentenis zou zijn verkregen na zware martelingen.

Lees ook: wat er gebeurde met Afkari, een profiel geschreven voor zijn dood.

Australiër Schwab vertelt dat de organisaties die Afkari wilden redden, begonnen met „de basis” op orde brengen: onderzoeken of Afkari goede rechtshulp had, de rekeningen aan advocaten betalen, zijn familie in veiligheid brengen en in kaart brengen welke machthebbers zijn situatie zouden kunnen veranderen.

Dat leidde tot (stille) diplomatie met Iran, maar ook tot het in stelling brengen van sporters en beroemdheden die wereldwijd pleitten voor het afblazen van de executie. Zelfs de Amerikaanse president Donald Trump deed een oproep aan Iran. World Players vroeg het Internationaal Olympisch Comité (IOC) in een open brief om Afkari te helpen.

Volgens Schwab is ook geprobeerd om de familie van de overleden agent te laten verklaren dat zij het leven van Afkari wilden sparen – een vorm van ‘vergiffenis’ die belangrijk kan zijn in het islamitisch recht.

Dat gebeurde allemaal in de koortsachtige eerste weken van september, toen steeds onduidelijk was of Afkari nog leefde en wisselende berichten naar buiten kwamen over de houding van Iran. Op zaterdagochtend 12 september stuurde Brendan Schwab ook nog een niet-openbare brief aan het IOC. Daarin vroeg hij de sportbond onder meer om de doodstraf en martelingen openlijk te veroordelen en om te dreigen met sportieve sancties tegen Iran. Nog geen paar uur nadat hij de brief had verzonden, hoorde Schwab dat Navid Afkari ter dood was gebracht.

Schwab: „Dat was verschrikkelijk nieuws. De inspanningen van zeer veel mensen hadden geen resultaat. Ontzettend pijnlijk.”

Heeft u zoiets ooit eerder meegemaakt?

„Het doet me erg denken aan de kwestie rond Hakeem al-Araibi, een voetballer uit Bahrein. Hij was veroordeeld en vermoedelijk gemarteld in Bahrein na deelname aan vreedzame protesten. Het was hem gelukt om te vluchten naar Australië, waar hij ook voetballer was. Daar kreeg hij asiel, maar tijdens een huwelijksreis naar Thailand werd hij opgepakt. Thailand wilde hem uitleveren aan Bahrein, waar nieuwe martelingen en executie dreigden.

„Er zijn veel overeenkomsten met Navid Afkari. Het feit dat ze sporters zijn maakte ze tot doelwit van hun regimes, ze zijn blootgesteld aan martelingen, ze werden veroordeeld na deelname aan vreedzame protesten. Maar Hakeem al-Araibi hebben we – en dan bedoel ik zeer veel organisaties en geweldige mensenrechtenverdedigers – kunnen redden. Door diplomatie en druk van onder meer regeringen en de FIFA kon hij terugkeren naar Australië. Daar hebben we kunnen zien hoe sportorganisaties hun macht kunnen inzetten voor de mensenrechten. Al heeft de FIFA nooit willen overgaan tot sportieve sancties tegen Bahrein.”

Uw vakbond pleit daar nu ook voor. U wilt dat Iran wordt uitgesloten van de Olympische Spelen in Tokio en andere grote sportevenementen. Waarom?

„Sportorganisaties kunnen niet alle mensenrechtenschendingen in de wereld stoppen. Maar als een bepaalde grens wordt overschreden moet de sportwereld ingrijpen. Die grens ligt daar waar een atleet kwetsbaarder is doordát diegene sporter is.

„Rapporteurs van de Verenigde Naties beschouwen de executie van Navid Afkari als een voorbeeld dat Iran wilde stellen aan mensen die protesteren tegen het regime. Hij is dus ter dood gebracht omdát hij sporter is. Dat kan niet onbeantwoord blijven, daar moeten sportieve sancties tegenover staan.”

Sportbonden werpen vaak tegen dat het niet hun taak is om zich in politieke kwesties te mengen.

„Sportbonden zijn hiermee verbonden, of ze nu willen of niet. Ergens is dit een van de grote verhalen van 2020. Black Lives Matter heeft een enorme golf aan activisme onder sporters doen ontstaan. In het Westen zijn sporters daardoor een kracht achter sociale verandering. Denk aan de footballspeler Colin Kaepernick, die knielde tijdens het Amerikaanse volkslied als stil protest tegen politiegeweld en discriminatie. Dat heeft enorm veel navolging gekregen.

„De keerzijde is dat atleten in repressieve regimes hierdoor steeds kwetsbaarder worden. De leiders in die landen zien ook hoeveel invloed sporters kunnen hebben op de bevolking als ze sociale structuren aan de kaak stellen. Het feit dat ze onderdeel zijn van de internationale sportgemeenschap brengt hen dus in gevaar. De legitimiteit van de sport staat op het spel als je op zulke momenten stil blijft.”

De zorgen van Brendan Schwab gaan verder dan de reactie van de internationale sportwereld op de executie van Navid Afkari. Hij vertelt over protesten tegen de machthebbers in Bahrein, die begonnen in 2011. Op de staatstelevisie werden destijds protestanten getoond en zwartgemaakt. Sporters waren daarvan de eerste slachtoffers. Het leidde onder meer tot de arrestatie van tweehonderd sporters.

Dat is volgens Schwab van groot belang, omdat twee leden van de koninklijke familie in Bahrein – de machthebbers – een zeer prominente rol vervullen in de sportgemeenschap. Het gaat om sjeik Salman bin Ibrahim Al Khalifa, de senior vice-president van de FIFA en om prins Nasser bin Hamad Al Khalifa, de voorzitter van het Bahreinse Olympisch comité.

Lees ook: een interview met Sander Terphuis, geboren in Iran, en ex-worstelaar die het land ontvluchtte

Schwab: „Sporters werden in hun land tot doelwit gemaakt, maar toch bleven zij behoren tot de meest invloedrijke mensen in de internationale sportgemeenschap. Dat is gewoon niet in orde. We merken ook dat Iraniërs vrij veel invloed hebben in verschillende sportbonden van worstelaars over de wereld. Juist daarom mogen we dit soort schendingen van mensenrechten niet negeren. Accepteer je dit, dan gaat het gewoon door.”

Een nadeel van sportieve sancties is dat het ook sporters uit het land raakt die niets met de kwestie te maken hebben.

„Dat klopt, maar ik vind dat een praktische vraag waarvoor we oplossingen kunnen bedenken. Laat ze onder neutrale vlag meedoen, bijvoorbeeld, zoals met Russische atleten is gebeurd nadat Rusland vanwege een dopingschandaal werd uitgesloten van toernooien. Het belangrijkste is nu dat de sportwereld de fundamentele vraag gaat beantwoorden: is een schending van mensenrechten belangrijk genoeg om een land sportief te straffen? Ik zou zeggen: als een executie geen reden is om sportieve straffen op te leggen, wat dan wel?”

Het IOC heeft bekendgemaakt dat het in brieven aan de machthebbers in Iran heeft gevraagd om Afkari’s leven te sparen. Heeft u al een reactie gekregen op uw oproep voor sportieve sancties?

„Nog niet, maar we hopen dat er snel reactie komt. We waren zeer teleurgesteld in uitspraken van IOC’s vice-president John Coates. Die zei in de Sydney Morning Herald dat dit een moeilijke kwestie voor het IOC was, omdat de executie niet sport-gerelateerd was. Dat is in onze ogen absoluut niet waar. Ik hoop dat het IOC dapper genoeg is om in te grijpen. Juist als het moeilijk is moet je opstaan.”