Reportage

Trump beloofde de evangelicals macht in ruil voor hun stem

Herboren christenen In ruil voor politieke steun geeft president Trump de evangelicals macht – conservatieve rechters bijvoorbeeld. Vertrouwend op dit grote electorale blok kiest de president in aanloop naar de verkiezingen voor een steeds autoritairdere koers.

Op het campagne-evenement ‘Evangelicals for Trump’ in Miami wachten herboren christenen begin dit jaar biddend op de president.
Op het campagne-evenement ‘Evangelicals for Trump’ in Miami wachten herboren christenen begin dit jaar biddend op de president. Foto Joe Raedle/Getty

Ze hebben haast, de evangelicals. Het aantal Amerikanen dat zichzelf betitelt als religieus, loopt terug. Van 78 procent in 2007 naar 65 in 2019, volgens het Pew Research Center. Natuurlijk, het is nog altijd hoog vergeleken met West-Europese landen. De eerste presidentskandidaat die zijn toespraak afsluit met ‘dank u wel’ in plaats van ‘God bless America’ moet zich nog melden en naar verluidt is senator Kyrsten Sinema de enige van 538 volksvertegenwoordigers op Capitol Hill die zichzelf niet gelovig noemt.

Ruim een kwart van alle Amerikaanse volwassenen – en met het oog op de verkiezingen over minder dan veertig dagen: een kwart van alle kiezers – is evangelical, een uiterst conservatieve tak van het protestantisme. Kern van hun geloof is dat alleen Gods genade bepaalt of een overledene naar de hel of naar de hemel gaat. Evangelicals bezoeken twee keer zo vaak de kerk als andere Amerikaanse christenen, zij zijn over het geheel genomen lager opgeleid en gemiddeld vrij oud. In het onderzoek van Pew was 8 procent van de kiezers jonger dan veertig evangelical. Van de kiezers boven de veertig was dat 19 procent.

Tussen 2007 en 2014 is het percentage katholieken en gematigde protestanten sneller afgenomen dan het percentage conservatieve christenen. Maar de (snel) groeiende groepen in de Amerikaanse samenleving zijn niet-christenen en vooral ongelovigen. Dit betekent dat evangelicals, hoewel nog altijd de grootste geloofsgemeenschap, toch het gevoel hebben dat ze in verval zijn. Dat ze worden ‘vervangen’. Dat het land dat God gaf aan hun voorouders – de Engelse puriteinen die in 1620 op Plymouth Rock landden – hun nu ontnomen wordt. Daarom valt het woord ‘eindtijd’ zo vaak in gesprekken met herboren christenen. Ze denken dat de mensheid is aangekomen op de bladzijden van het Bijbelboek Openbaring. En ze denken dat God president Trump heeft aangesteld om hen te bewaren.

Handmaid

Vorige week overleed rechter Ruth Bader Ginsburg, dit weekend zal president Trump haar opvolger voor een plaats aan het Hooggerechtshof voordragen. De vrouw die het meest wordt genoemd, heet Amy Coney Barrett. Ze is een conservatieve katholiek, die volgens een New York Times-artikel uit 2017 samen met haar man in een sektarische zijtak van de kerk verkeerde, de ‘People of Praise’. In deze groep zweren de leden (ongeveer 1.800) een levenslange eed van trouw aan elkaar. Mannen en vrouwen krijgen een persoonlijke begeleider toegewezen, die ‘head’ heet bij de mannen en bij de vrouwen ‘handmaid’, totdat deze aanduiding werd verruild voor ‘woman leader’. Dat gebeurde, volgens een leider van de groep, rond de tijd dat de succesvolle serie naar de roman The Handmaid’s Tale van Margaret Atwood werd uitgebracht. Setting van dat boek: een op sektarische grondslag ingerichte samenleving waarin de vrouwen ondergeschikt zijn en de christelijke religie de basis is voor de maatschappij.

Trump heeft van meet af aan het benoemen van conservatieve en gelovige juristen tot een speerpunt van zijn campagnes gemaakt. In elke verkiezingstoespraak wijst hij op de meer dan tweehonderd federale rechters die hij heeft aangesteld. Zijn publiek juicht: dit zijn hún rechters. Rechters die de „vrijheid van godsdienst, de vrijheid van meningsuiting en het recht wapens te dragen” zullen beschermen, aldus Trump. En vooral: rechters die hun morele bezwaren tegen abortus in juridische termen kunnen gieten, zoals Coney Barrett.

De Democraten vinden de voordracht op de valreep van Trumps ambtstermijn ongepast – vooral omdat Obama iets soortgelijks in 2016 van de Republikeinen niet mocht.

In de Nederlandse context is deze ongegeneerd politieke blik op aanstelling van rechters moeilijk te vatten. In de Verenigde Staten is het een machtskwestie. En de macht ligt op dit moment bij mensen die menen dat hun rechten van God gegeven zijn.

Welvaartsgeloof

Tijdens de campagne voor 2016 vroeg Trump zijn advocaat Michael Cohen contact te leggen met de conservatieve christenen. Uitgerekend Cohen, die voor Trump mensen omkocht, bedreigde en bedroog. Hij schrijft in zijn recent verschenen boek Disloyal over een bijeenkomst van de presidentskandidaat met conservatief-christelijke leiders.

„Ga er om te beginnen vanuit dat Donald Trump sinds zijn zevende geen voet meer over de drempel van een kerk of kapel heeft gezet”, schrijft Cohen. „Hij bezat persoonlijk nul vroomheid – maar hij kende de macht van religie, dat was een taal die hij sprak.” Op de 25ste verdieping van Trump Tower meldden zich destijds meer dan vijftig geestelijk leiders. Onder hen Paula White, tv-dominee en verkondiger van het welvaartsgeloof, het idee dat financieel succes een teken van God is. Creflo Dollar was er ook, een tv-dominee die gelovigen vertelde dat hij een privéjet nodig had en daarvoor miljoenen uit hun zakken klopte.

De christenen vroegen wat de kandidaat van abortus vond en van homoseksualiteit. Volgens Cohen antwoordde Trump met een vertoog over de favoriete prediker van zijn vader, Norman Vincent Peale, schrijver van The Power of Positive Thinking (1952). De predikanten waren tevreden en legden Trump de hand op. „Hij sloot zijn ogen, vroomheid veinzend, en deed alsof hij de aanwezigheid van God voelde”, schrijft Cohen. „Dat was het moment, het ogenblik waarop ik wist dat Trump ooit president zou worden.”

Trump loog de evangelicals recht in het gezicht, volgens Cohen. „En zij geloofden hem – of besloten hem te geloven.” Toen ze weg waren, zei Trump tegen Cohen: „Kun je je indenken dat mensen zulke flauwekul geloven?”

In januari 2016 beloofde Trump bij een verkiezingsbijeenkomst: „Het christendom zal de macht hebben.” In The Immoral Majority (2019) schrijft de teleurgestelde christenconservatief Ben Howe: „Dat was precies wat veel evangelicals wilden horen: macht. Dat ze dat zouden hebben, dat ze het konden aanwenden, was meer dan betoverend. Het was een reddingsboei.”

In ruil voor politieke steun – 79 procent van de witte orthodoxe christenen stemde op Trump, 16 procent op Clinton; evangelicals maakten bijna de helft van Trumps hele electoraat uit, bij Clinton nog geen 10 procent – heeft de president hun conservatieve rechters gegeven, onvoorwaardelijke steun aan Israël en een adviesraad voor geloofszaken. En omdat Trump met zijn drie huwelijken en seksuele snoeverij geen model van christelijke deugdzaamheid is, hebben tv-priesters als Lance Wallnau een sluitende redenering bedacht: God bedient zich vaker van wonderlijke snuiters. Trump is volgens Wallnau ‘de nieuwe Cyrus’, de Perzische koning die niet in Jahweh geloofde, maar wel de Joden verloste uit de Babylonische ballingschap.

Vrijheid óm en vrijheid ván

Atwood laat een van de personages in The Handmaid’s Tale zeggen: „Er is meer dan één soort vrijheid. Er is vrijheid óm en er is vrijheid ván. In de dagen van anarchie was er vrijheid óm. Nu heb je vrijheid ván gekregen.”

Het is de volmaakte verwoording van het christelijke ongemak met de moderne wereld. Hun landgenoten bevrijdden zich de afgelopen decennia van traditionele kluisters. Voor de evangelicals ging het dan steeds niet om bevrijding, maar juist om verlies. Het recht op abortus (1974), het homohuwelijk (2015), toelating van transgenders in het leger (2016) – het zijn in de ogen van conservatieve christenen godgeklaagde uitwassen van de vrijheid óm, waarvan zij gevrijwaard willen blijven.

Trump is voor hen aan de slag gegaan. De gelijkberechtiging van homoseksuelen en transgenders is al op de helling gezet. En met de juiste rechter aan het hof is straks abortus aan de beurt. Kritische beschouwing van de Amerikaanse geschiedenis waar de witte christenen hun notie van uitverkorenheid aan ontlenen, is volgens Trump een vorm van landverraad. Hij wil de evangelicals bevrijden van alles wat zij ‘politiek correct’ noemen – hun moderne term voor ‘heidens’.

Steunend op de christelijke rots – nogmaals: een kwart van alle kiezers – en met hulp van zijn loyale dienaar, minister van Justitie William Barr, heeft Trump in de afgelopen jaren de presidentiële macht uitgebouwd en de in de grondwet verankerde tegenmachten ondermijnd. Hij heeft de pers – in elk geval „85 procent” ervan – betiteld als „nepnieuws”. Verbale uithalen naar journalisten die bij demonstraties gewond raakten, zijn een vast onderdeel geworden van Trumps repertoire tijdens verkiezingsbijeenkomsten, uitmondend in de verzuchting: „Wat was dat geweldig om te zien hè?”

Partijpolitieke trofee

Trump vindt regulier parlementair toezicht maar partijdig en beweert dat elke vorm van controle alleen kan zijn bedoeld om hem te doen struikelen, niet om de trias politica te laten functioneren. Hij heeft onafhankelijke inspecteurs-generaal bij ministeries ontslagen. De rechtsprekende macht heeft hij verdacht gemaakt door vonnissen waarmee hij het oneens was toe te schrijven aan ‘Obama-rechters’, door veroordeelde medestanders hun straf kwijt te schelden en door van de benoeming van de hoogste rechters een partijpolitieke trofee te maken.

Lees ook: Streng katholieke rechter staat bovenaan Trumps kandidatenlijstje

Waarmee zal het vacuüm worden opgevuld? Luister naar de net iets te vaak geplaatste opmerkingen van Trump over een derde ambtstermijn, naar zijn aanmoedigingen voor burgermilities en snoeverij over de veronderstelde loyaliteit van politie en leger. Deze week weigerde Trump weer meermaals te zeggen of hij de verkiezingsuitslag zal respecteren en, bij verlies, zich te committeren aan een vreedzame transitie van de macht. Alle alarmbellen gingen af.

Zal Trump na een eventuele nederlaag in het stemlokaal, alsnog de overwinning opeisen door hetzij de rechterlijke macht („daarom hebben we negen rechters aan het Supreme Court nodig”, zei Trump deze week na de dood van Bader Ginsburg en hij bedoelde: dan heb ik daar een meerderheid), hetzij met behulp van gewapende ordehandhavers? Minister Barr heeft demonstranten al aangemerkt als potentiële staatsvijanden, uit op de omverwerping van de regering. Dat maakt voor de president de weg vrij om het leger in te schakelen.

In de verwarring die ongetwijfeld tijdens en na de verkiezingen zal ontstaan, kan Trump van zijn christelijke kiezers op aan. De helft van de witte evangelicals denkt al dat hij door God is gezalfd. De rest zal het niet uitmaken. Voordat demografie en veranderende maatschappelijke opvattingen hun invloed begrenzen, willen zij die maximaal benutten. En dankzij drie nieuwe jonge rechters aan het Supreme Court regeren christenen en farizeeërs ver over hun graf heen.