Nu steeds meer leerlingen thuiszitten neemt de chaos op scholen toe

Coronacrisis Circa een op de tien middelbare scholieren kan door verkoudheidsklachten niet naar school. Zij kunnen lang niet altijd meedoen met de lessen. Scholieren en docenten maken zich zorgen. „Online en fysiek onderwijs lopen nu dwars door elkaar.”

Leerlingen van het Haarlemse Mendelcollege op de eerste schooldag van dit jaar. Foto Robin van Lonkhuijsen /ANP
Leerlingen van het Haarlemse Mendelcollege op de eerste schooldag van dit jaar. Foto Robin van Lonkhuijsen /ANP

Deze week, zegt Clemy Oomens, zaten 96 van haar ruim zeshonderd leerlingen thuis. Oomens, directeur van Het Rhedens, een school voor havo, atheneum en gymnasium in Rozendaal, krijgt dagelijks tientallen telefoontjes van ouders die hun kinderen ziekmelden. Niet omdat ze corona hebben („Die melding hebben we nog niet gehad. Klop het af!”), maar omdat ze verkouden zijn, hoofdpijn hebben, snotteren. Of omdat een van hun ouders klachten heeft en in afwachting is van een coronatest.

Kinderen in het basisonderwijs mogen sinds deze week weer gewoon met een snotneus naar school, maar in het middelbaar onderwijs betekent een paar keer niezen: thuisblijven en wachten op een test of tot het overgaat. De klachten hebben in verreweg de meeste gevallen niets meer om het lijf dan een gewone huis- tuin- en keukenverkoudheid. Maar volgens de richtlijnen van het RIVM, door veel scholen verwerkt in een ‘beslisboom’, is ook dat een reden om thuis te blijven.

Bovendien: met de toename van het aantal besmettingen in Nederland, groeit ook het aantal scholieren met corona. Gemiddeld zit 10 tot 15 procent van de middelbare scholieren inmiddels thuis, meldde de VO-raad, de vereniging van middelbare schoolbesturen, eerder deze week.

De situatie op veel middelbare scholen is daardoor chaotisch, of dreigt dat te worden. Leerlingen zitten dagenlang thuis, scholen moeten dure invallers inzetten en van docenten wordt verwacht dat ze naast hun reguliere lessen ook online lessen verzorgen voor de thuiszitters - een bijna onhaalbare opdracht.

Lees hier hoe het voortgezet onderwijs verandert in soort online cursus

Livestream van de les

Bij scholierenvakbond LAKS kwamen de afgelopen dagen „meerdere telefoontjes” per dag binnen van bezorgde scholieren. „Veel scholieren zeggen dat ze noodgedwongen thuiszitten, maar dat ze niet altijd mee kunnen doen met de lessen”, zegt LAKS-voorzitter Nienke Luijckx. „Scholen doen hun best, maar het is bijna onmogelijk voor docenten om op twee plekken tegelijk te zijn.”

De meeste scholen regelen een live-stream van de lessen, zodat de thuiszitters kunnen volgen wat de docent zegt. Maar niet alle scholen hebben dit even goed voor elkaar, zegt Luijckx. De kwaliteit van afstandsonderwijs moet omhoog, vindt ze. Zeker als er nog meer leerlingen thuis komen te zitten – wat waarschijnlijk gaat gebeuren in de komende maanden als het échte griepseizoen aanbreekt. Luijckx: „De komende weken moeten we gebruiken om de kwaliteit te vergroten, zodat het vóór de piek geregeld is.”

Er zijn grote verschillen tussen docenten: sommige draaien fluitend online lessen naast de lessen in de klas, terwijl andere daar meer moeite mee hebben, zegt schooldirecteur Oomens. „In alle gevallen blijft het vaak bij zenden. Om leerlingen op afstand echt goed te bedienen, is meer interactie nodig. En dat is lastig.”

Ook docenten maken zich zorgen. „Wij horen bijna dagelijks van nieuwe besmettingen op school”, zegt een docent van een school uit de regio Utrecht, die anoniem wil blijven uit angst haar baan te verliezen. „Ik heb het gevoel dat dit onderwerp ontweken wordt, omdat niemand wil dat de scholen weer dicht moeten”, zegt ze. „Door mijn bestuur wordt het ontmoedigd hier met collega’s over te praten. Ik snap het wel: je wilt geen angst zaaien. Maar veel collega’s maken zich terecht zorgen. Terwijl volwassenen met een beperkt aantal mensen in een ruimte mogen zitten, zitten wij hier elke dag met dertig pubers in een slecht geventileerd lokaal.”

Het zijn alleen bovenbouwers die besmet raken, ziet ze. Soms drie leerlingen uit dezelfde klas, plus de docent, waardoor ze het gevoel heeft dat de besmetting in de klas is gebeurd. Haar observatie strookt met de bevindingen van het RIVM: bij scholieren tot 14 jaar worden nog steeds weinig besmettingen vastgesteld, zegt een woordvoerder, maar in de groep 15 tot 19-jarigen neemt het aantal besmettingen langzaam toe.

Toetsen en praktijkonderwijs

„We maken ons zorgen”, zegt ook Jan de Vries, voorzitter CNV onderwijs. „Voor de zomer was het in elk geval duidelijk: al het onderwijs is online. Nu loopt online en fysiek onderwijs dwars door elkaar. Dat levert praktische problemen op: niet alle scholen kunnen hun lessen bijvoorbeeld goed streamen. We hebben met z’n allen onvoldoende doordacht wat dat betekent: onrust in de klas en extra werklast voor docenten.” Hij maakt zich de meeste zorgen over het praktijkonderwijs: leerlingen op het vmbo kúnnen heel veel van hun vakken niet online doen. „We lopen daar echt tegen de grens aan.”

Bijkomend probleem: leerlingen die thuis in quarantaine zitten, kunnen geen toetsen maken en mogen die soms niet meer inhalen. Bij het LAKS meldden zich de afgelopen dagen al verschillende scholieren met dit probleem. Sommige verkouden leerlingen komen daarom toch naar school. Minister Arie Slob (Onderwijs, ChristenUnie) riep scholen vrijdag op om alternatieven te verzinnen voor leerlingen die de toets niet kunnen maken.

Creatief met oplossingen

Op Het Rhedens speelt dit probleem nog niet, zegt directeur Oomens. „Wij hebben pas na de herfstvakantie de eerste toetsweek en proberen tegen die tijd zoveel mogelijk maatwerk te regelen voor de leerlingen die dan thuiszitten.”

Intussen zitten er ook veel verkouden docenten thuis te wachten op een coronatest. Zij krijgen sinds deze week voorrang in de teststraat, maar zijn desondanks gemiddeld een aantal dagen niet inzetbaar óf zijn door corona veel langer uit de roulatie. Tel daarbij op dat docenten uit de risicogroep sowieso niet naar school hoeven te komen én dat er, los van corona, een lerarentekort is. Veel scholen hebben daardoor een personeelsprobleem.

Ze zijn creatief in hun oplossingen. Vaak geeft de ‘zieke’ docent online les vanuit huis en volgen de scholieren in de klas de instructies via hun laptops of het digibord. Toezicht wordt gehouden door de gymleraar, of – zoals op Het Rhedens – door 65-plussers of studenten.

Hoe lang is dit houdbaar, nu het aantal besmettingen en ziekmeldingen week op week stijgt? „Het laatste wat we willen is dat de scholen weer moeten sluiten”, zegt De Vries van het CNV. „Maar we kunnen ook niet het onmogelijke van docenten vragen. Misschien moeten we soms eerlijk zijn tegen leerlingen en ouders: het lukt ons niet altijd om het onderwijs ook voor de thuiszitters goed te regelen.”

Maakt u zich ook zorgen en wilt u uw verhaal delen? Mail naar m.remie@nrc.nl en/of p.veldhuis@nrc.nl