In zes uur tijd 11 miljard euro ophalen

Steunpakket 3.0 Voor het derde economische steunpakket zocht en vond het kabinet donderdag steun in de Tweede Kamer. Maar er was veel vooroverleg nodig.

Vanaf links: de ministers Koolmees, Hoekstra en Wiebes tijdens het debat in de Tweede Kamer over het derde steunpakket.
Vanaf links: de ministers Koolmees, Hoekstra en Wiebes tijdens het debat in de Tweede Kamer over het derde steunpakket. Foto Bart Maat/ANP

Hoe loods je in zes uur tijd 11 miljard euro, dus ruim 30 miljoen per minuut, door de Tweede Kamer? Het sociaal-economische blok van het kabinet liet dit donderdag zien bij de behandeling van het derde economische steunpakket om de harde klappen van de coronacrisis voor bedrijven en werkenden te verzachten. Tijdens het debat slaagden de ministers Hoekstra (Financiën, CDA), Koolmees (Sociale Zaken, D66) en Wiebes (Economische Zaken, VVD) er behendig in de kritiek vanuit de Kamer te pareren, of eigenlijk te omarmen.

Want kritiek was er. Net als bij het tweede pakket in mei waren er aanvankelijk behoorlijk veel bezwaren. Toen ging het over het voorgenomen schrappen van de ontslagboete. Nu was er bezwaar tegen de versobering van de grootste steunmaatregelen. Zo wordt de loonsubsidie NOW vanaf oktober in stappen teruggeschroefd van nu maximaal 90 procent tot uiteindelijk 60 procent van de loonsom. En, zo vroeg vooral de linkse oppositie zich af: zijn de initiatieven voor omscholing van coronawerklozen en begeleiding naar nieuw werk wel voor iedereen voldoende toegankelijk?

Unaniem

Er is de drie architecten van het economische steunbeleid veel aan gelegen brede steun voor hun plannen te krijgen. De Tweede Kamer nam de eerste twee pakketten unaniem aan. Dat willen ze nu weer. Het gaat om zeer veel belastinggeld (11 miljard euro, bovenop de 37 miljard uit de twee eerste pakketten) en het raakt duizenden bedrijven, tienduizenden ondernemers en zzp’ers en miljoenen werknemers in loondienst. De jongste noodsteun is bovendien langer van kracht dan de eerdere: negen maanden.

Het derde ‘steun- en herstelpakket’ had al steun van werkgevers en vakbonden, die er in de zomer over hebben onderhandeld met het kabinet. De afgelopen dagen konden ook diverse Tweede Kamerfracties achter de schermen meepraten. Niet alleen de vier regeringspartijen, ook de oppositie.

Minister Koolmees ging woensdag persoonlijk langs bij PvdA-leider Lodewijk Asscher en bij GroenLinks-voorman Jesse Klaver – bij dat laatste bezoek schoof ook minister Hoekstra aan. Aan hun grieven en wensen werd deels al tegemoetgekomen in een lange brief die woensdagavond laat naar de Kamer werd gestuurd. Daarin presenteerde Koolmees een ‘aanvullend sociaal pakket’ van 1,4 miljard euro voor mensen die de komende tijd hun baan verliezen of in een uitkering zitten. Met extra hulp voor mensen met schulden en jongeren.

Kabinet en Tweede Kamer voorzien dat veel werknemers moeten overstappen van de ene naar de andere sector, van de luchtvaart naar de zorg bijvoorbeeld. Daarvoor moet ovreheidshulp komen die nu niet of nauwelijks bestaat. Doel: mensen direct van de ene baan naar de andere helpen, zonder dat ze in een uitkering terechtkomen. Eenmaal in die uitkering wordt vinden van werk namelijk veel lastiger.

Maar voor Asscher bood het plan van Koolmees werknemers nog te weinig zekerheid. Hij wil dat werkgevers die de NOW aanvragen, moeten meewerken aan de begeleiding naar ander werk van werknemers die ze ontslaan – met hulp van de overheid. Koolmees zegde dat toe. Een tweede wens van de PvdA – over sancties voor werkgevers die daar niet aan willen meewerken – wil Koolmees eerst bespreken met het UWV, de overheidsinstantie die de loonsubsidie uitkeert.

GroenLinks kreeg al vóór het debat gedaan dat de bijstandsregels voor werkloze jongeren onder de 27 jaar worden versoepeld, en dat het zeer populair gebleken nieuwe scholingsfonds ‘NL leert door’ eerder wordt heropend en voor mensen beschikbaar komt. Voor beide punten diende GroenLinks formeel wel moties in – die het kabinet zal uitvoeren.

Het debat in de Kamer leek daardoor soms op een toneelstuk. Terwijl Koolmees nog behoorlijke lange antwoorden gaf op veel vragen en wensen van kritische Kamerleden, bleek dat veel al in het vooroverleg was afgevinkt. „Dank voor de constructieve gesprekken van de afgelopen weken”, zei GroenLinks-woordvoerder Paul Smeulders.

Het meest kritisch waren SP en PVV, die géén bezoek van de ministers hadden gekregen. Beide partijen maken zich zorgen dat de versobering van de overheidssteun te vroeg zal komen, nu zich de tweede golf aan coronabesmettingen aandient.

Force majeure

Toch is de kans groot dat ook zij met het nieuwe pakket instemmen. Het is het dilemma van ieder Kamerlid dat het steunpakket niet volmaakt, maar wel nodig vindt. Zoals 50Plus-Kamerlid Corrie van Brenk het formuleerde: „Tegenstemmen kan niet, want dat zou rampzalig zijn.”

Ter geruststelling van alle Kamerleden die zich zorgen maken over de recente opleving van de pandemie, maakte het kabinet duidelijk dat een tweede golf mogelijk zal leiden tot nieuwe steunmaatregelen. Als „force majeure” optreedt, zei minister Hoekstra, die kan leiden tot „een tweede of misschien zelfs wel een derde lockdown”, dan is het kabinet „bereid om het pakket aan te passen”. Lees ook: de werkwijze van de drie W’s: Wopke, Wouter en Wiebes.