Nieuw Theater wil een „huiskamer voor de wijk” zijn

Theater Het Rotterdamse Theater Zuidplein heeft al jaren het diverse aanbod dat de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur nastreeft voor de hele stad, en kreeg daarvoor een eervolle vermelding in het cultuuradvies. Nu heeft het theater ook een imposant nieuw gebouw.

De koningin woonde tijdens de opening van het nieuwe Theater Zuidplein ook een voorstelling bij.
De koningin woonde tijdens de opening van het nieuwe Theater Zuidplein ook een voorstelling bij. Foto Sem van der Wal/POOL

Recht tegenover bus- en metrostation Zuidplein is het nieuwe ‘hart van Zuid’. Opgetrokken uit baksteen, aluminium en glas staat daar Theater Zuidplein, een gebouw van magistrale schoonheid dat vorige week werd geopend door koningin Máxima. De entree, op de hoek van de Gooilandsingel en het Annie M.G. Schmidtplein, is een uitnodigend gebaar om er binnen te stappen. Achter de als een voile opengewerkte gevel ligt een grote hal waar overdag het licht van buiten vrij spel heeft en die ’s avonds de omgeving verlicht als een kolossale oosterse lamp.

„De huiskamer van Zuid”, noemt directeur Emmelien Matthijsse de hal die toegang biedt tot de zalen en de bibliotheek achterin. Op de vloer van in visgraat gelegd natuursteen staan tafeltjes met stoelen, hoge tafels met hoge krukken, gemakkelijke fauteuils en banken. Het middelpunt van de entreehal is de lange bar met daarachter de open keuken. Café-restaurant Zed is de hele dag open. Kinderen liggen op zitzakken te lezen waar theaterhal en bibliotheek naadloos in elkaar overgaan. Het Annie M.G. Schmidtplein doet dienst als terras.

Valery Gergiev: ‘Het Gergiev Festival overleeft, als het publiek dat wil’

Vijfenzestig jaar lang stond Theater Zuidplein op een andere plek, vlakbij. In 1954 opende het complex van in hoogte variërende dozen van architect Sybold van Ravesteyn zijn deuren onder de naam Groote Schouwburg. Die naam refereerde aan de in mei 1940 verwoeste Groote Schouwburg aan de Aert van Nesstraat. Was Van Ravesteyn vooral bekend om zijn bouwstijl rijk aan sierlijke curven (denk aan de Holland en Kunstmin in Dordrecht en aan Diergaarde Blijdorp), na de oorlog permitteerde hij zich op het strakke gebouw aan de Pleinweg enkel twee beelden op de hoeken van het entreedeel en een paar ornamenten op de daklijst.

De architect Henk Klunder verjarenzeventigde het bouwwerk later zodanig dat het oorspronkelijke ontwerp volledig aan het zicht onttrokken werd. Ook de naam verdween, vanaf 1978 was het: Theater Zuidplein. In 2004 werd het gebouw opnieuw onderhanden genomen.

De beelden en ornamenten van Van Ravesteyn waren toen allang zoekgeraakt, maar sinds kunstenaar Kamiel Verschuren ze heeft teruggevonden, vormen ze beeldentuin De Schouwplaats in het Zuiderpark. Daaraan worden nu de gevelplastieken van de toneeltoren toegevoegd die door Joop van der Hor en Hans Grootenhuijs zijn gered uit de in vier weken tijd uitgevoerde sloop van het oude theater.

Foto ANP

Vensters

En nu is er dus een volledig nieuw Theater Zuidplein waarvan de strakke gevel langs de Gooilandsingel enigszins doet denken aan de eerste Groote Schouwburg van Van Ravesteyn. Ook hier het nadrukkelijke verschil in hoogte tussen zaal en toneeltoren, ook hier de verticale lijnen die het massieve van de bakstenen gevel onderbreken. Op straatniveau zijn vensters waardoor je naar binnen kunt kijken. Aan deze kant van het gebouw bevinden zich de zalen.

Helemaal bij het Rotterdam van nu hoort de hoek waar zich de ingangen van bibliotheek en theater bevinden. Door de naar buiten ombuigende daklijst en de al genoemde voile van opengewerkt aluminium straalt het gebouw hier onmiskenbaar iets oriëntaals uit. Het is hoe dan ook een contrast met de bijna strenge lijnen aan de overige zijden.

Directeur Matthijsse memoreert dat Theater Zuidplein zich de laatste jaren richtte op cabaret, stand-up comedy, spoken word en muziek, en daarmee specifieke doelgroepen aansprak. In 2019 wisten 100.000 mensen de weg naar de oude locatie te vinden. Dat stemt hoopvol voor de nieuwe ambitie om een grootstedelijk publiek te bereiken dat, zegt Emmelien Matthijsse, zo tussen de achttien en 45 jaar oud is, volledig Nederlands, maar van verschillende herkomsten.

„Theatermakers vertellen verhalen”, zegt Matthijsse. „Ons publiek komt voor de andere verhalen, verteld vanuit een ander perspectief. Hier staan makers op het podium die, doordat ze hun achtergrond delen met het publiek, juist die verhalen vertellen. Theater Zuidplein is hún theater.”

Het museum is dood, leve het museum

De grote zaal in het nieuwe theater heeft een capaciteit van 600 bezoekers. Het toneel, waarvan de oppervlakte groter is dan die van de zaal, kan op eenvoudige wijze worden omgebouwd tot een zaal met duizend staanplaatsen, ideaal voor concerten waarbij ook gedanst mag worden. Zesduizend driehoekige panelen van aluminiumcomposiet bewerkstelligen een optimale akoestiek. In de kleine zaal passen 250 mensen. Ook in de hal en in de studio’s kan worden geprogrammeerd. Uiteraard kan het theater door het coronavirus nog niet op volle toeren draaien. „Met 150 man houdt het nu op in de grote zaal”, zegt Emmelien Matthijsse spijtig.

Eigen producties

„We zijn er voor mensen met diverse culturen, voor mensen met een kleine beurs en voor mensen voor wie het minder vanzelfsprekend is om naar het theater te gaan. Daarom is er een breed aanbod aan voorstellingen.”

Theater Zuidplein maakt onder de noemer Stage-Z ook zelf theaterproducties die door het hele land toeren met thema’s die een groot publiek aanspreken en schurende maatschappelijke onderwerpen ter discussie stellen. Lab-Z is de werkplaats waar voorstellingen worden gemaakt door nieuwe talenten van wie de namen binnen niet al te lange tijd op de theateraffiches prijken. Daartoe werkt Lab-Z samen met landelijke opleidingen en kunstinstellingen. Zo is vanavond (26 september) nog twee keer de voorstelling Bange rebel van Fadua El Akchaoui te zien in de kleine zaal (19.15 en 21.15 uur). Fadua vertelt hoe zij de activist in zichzelf ontdekte.

Het restaurant dat zich nu nog warmloopt, gaat op 1 oktober in full swing. Chef is Mark Baan die op diverse plekken in Rotterdam ervaring opdeed (Lulu, Rotown, Bazar). Emmelien Matthijsse: „Je kunt hier vanaf tien uur de hele dag terecht voor ontbijt, lunch en shared dining. We willen ook gaan werken met koks uit de buurt.”

Met de verhuizing van Theater Zuidplein is het gebiedsontwikkelingsplan Hart van Zuid een flinke stap verder gekomen. Uiteindelijk doel is om Zuid – waar 200.000 Rotterdammers wonen – een echt stadscentrum te geven. Het huidige Zuidplein is nu vooral een doorgeefluik: reizigers stappen uit bussen over in de metro of andersom, worden opgeslokt door het winkelcentrum of haasten zich naar het nabijgelegen Ahoy. Het busstation wordt verplaatst naar de plek waar het oude Theater Zuidplein stond. De nieuwe inrichting van het gebied, waarvan Theater Zuidplein onderdeel is, moet mensen verleiden om hier langer te verblijven. De huiskamer van Emmelien Matthijsse leent zich daarvoor bij uitstek.