50 jaar in 51 momenten

Geschiedenis Van de verschijning van het Cultureel Supplement in oktober 1970 tot Heldrings 4.400 afleveringen van ‘Dezer Dagen’, van vallende ministers tot de Val van de Muur: een bloemlezing van vijftig jaar NRC-journalistiek.

De voorpagina van het eerste NRC Handelsblad, 1 oktober 1970.
De voorpagina van het eerste NRC Handelsblad, 1 oktober 1970.

Een verjaardag kan niet zonder terugblik. Maar hóé blik je terug? Iedereen kent de toespraken bij jubilea, waarin de oude doos te lang en te ver open gaat. Niet hier. Dit is een impressie, in 51 ‘momenten’ uit 50 jaar. Waarom 50+1? Om te onderstrepen dat deze eigen geschiedschrijving allesbehalve rond is. We tellen door, elke dag opnieuw, digitaal op beeldschermen en gedrukt op papier.

Vijftig jaar geleden, op 1 oktober 1970, verscheen NRC Handelsblad voor het eerst, als fusiekrant van het (Amsterdamse) Algemeen Handelsblad (sinds 1828) en de Nieuwe Rotterdamse Courant (sinds 1843). Vijfentwintig jaar geleden, in 1995, kwam NRC online met een eigen website, nrc.nl, als eerste landelijke nieuwsmedium in Nederland. Twee jubilea, één verjaardag.

De opmars van informatietechnologie is misschien wel de allergrootste verandering in de wereld van de afgelopen halve eeuw. Deze bloemlezing illustreert wat dit voor NRC betekent: in de papieren versie van dit stuk zijn slechts de momenten aan te stippen, online is het verleden weinig meer dan een muisklik verwijderd van ieders ogen.

Toegegeven: de hier gemaakte selectie van mensen en verhalen laat zich lastig verantwoorden. Het is, en héél bewust, een verzameling met ‘van alles en nog wat’, en eerder een expositie of etalage dan bouwstenen voor een historisch handboek. Met tot slot, zie ook nummer 1 in deze Top-51, een oproep aan lezers om persoonlijke favorieten uit het NRC-archief met ons te delen.

Dé geschiedenis van NRC bestaat niet. Ieders eigen beleving en lezing zijn welkom.

De letters NRC staan hier zowel voor NRC Handelsblad, als voor nrc.nl, als nrc.next, als alle andere NRC-publicaties. Voor de leesbaarheid wordt hierin geen onderscheid gemaakt.

    2010-2020

  1. 101 talenten

    Deze lijst van 51 begint welbewust met een lijst van 101 Nieuwe Talenten: van ‘aanstormende’ Nederlandse en Vlaamse kunstenaars, zoals in februari 2020 geselecteerd door de NRC-cultuurredactie: ‘We denken dat zij gezichtsbepalend kunnen zijn in de jaren twintig.’ Om te volgen, om te leren kennen: Jaouad Alloul, Lisette Ma Neza, Diamanda Dramm, Joy Delima, AiRich, Anthony Nti, Olave Nduwanje, en vele anderen. Op 10 maart traden zeventien van hen op in het Amsterdamse Paradiso, in de Nacht van het Talent. Luttele dagen later ging Nederland ‘in lockdown’.

  2. Viruscrisis

    Duur en diepte van de coronacrisis in Nederland zijn nog moeilijk te voorspellen. Maar de eerste aanzet tot geschiedschrijving is er al, in de reconstructie ‘Hoe Nederland de controle verloor’, een longread van Derk Stokmans en Mark Lievisse Adriaanse uit juni 2020.

  3. Luisteraars

    Lamyae Aharouay, van podcast Haagse Zaken. Foto Merlijn Doomernik

    Behalve lezers heeft NRC sinds februari 2017 ook een vast en groeiend publiek van luisteraars naar podcasts. Sinds april 2019 gaat presentator Thomas Rueb in NRC Vandaag elke werkdag in gesprek met NRC- redacteuren, over een breed spectrum van actuele thema’s, zoals ‘Wat wil China met de wereld?’, ‘Getuigenissen van Syrische martelslachtoffers’ en ‘Leren alleen te zijn’. Sinds begin 2017 zijn de podcasts Haagse Zaken (met Lamyae Aharouay) en Onbehaarde Apen (van de wetenschapsredactie) te horen.

  4. Vermist

    Vermoedelijk het langste stuk ooit in NRC verschenen (op 30 december 2017) telt 18.007 woorden. Freek Schravesande gaat op zoek naar Ria Daanen, moeder van drie kinderen, plots verdwenen om drie uur ’s nachts op 11 december 1971. Een familiedrama, tegen de achtergrond van circa 1.500 langdurig vermiste personen die nu in Nederland geregistreerd staan. Leestijd: ruim een uur.

  5. Liefdesleven

    Gustav en Alma Mahler Tekening Hisko Hulsing




    Muziekredacteur Mischa Spel en de internationaal befaamde tekenaar Hisko Hulsing vertellen in stripvorm het verhaal van Alma Mahlers bijzondere (liefdes)leven. Aanleiding is de aankondiging, in 2017, van een reeks zeldzame uitvoeringen van Gustav Mahlers Achtste Symfonie. Ook dat is cultuurjournalistiek.

  6. Zonder shampoo

    Wetenschapsjournalistiek, dat is: even soepel en toegankelijk schrijven over de schimmige wereld van peer reviews, als over leven zonder shampoo. Hester van Santen wint hiermee in mei 2017 de European Science Writer of the Year Award.

  7. Sukkels

    ‘Alleen sukkels hebben het druk.’ Een tegendraads geluid trekt de aandacht van een kennelijk overbelaste, multitaskende generatie. Via sociale media wordt dit verhaal, uit september 2015, nog altijd druk gelezen. In 2019 kreeg het 100.000 pageviews.

  8. Vrolijk mannetje

    Minister-president Mark Rutte in 2015. Foto EPA

    „Steeds hetzelfde vrolijke mannetje”, noteert Petra de Koning, uit de mond van Mark Rutte, die zichzelf typeert. Een jaar lang volgt zij de premier, in 2015. Wat gebeurt er achter de maskers van woordvoerders en spindoctors? In 2020 wordt het politiek-journalistieke werk van Petra de Koning bekroond met de Anne Vondelingprijs. In oktober verschijnt haar boek over Rutte, dan tien jaar premier.

  9. Leegtes

    De kamer van Bryce Fredriksz (23) en zijn vriendin Daisy Oehlers (20) in Rotterdam. Zij kwamen om bij de MH17-ramp in 2014. Foto Ilvy Njiokiktjien

    Bruut geweld laat zich soms vatten in weinig meer dan een paar letters of cijfers. MH17. Wat rest, zijn „de leegtes die achterbleven”, in beeld gebracht door fotograaf Ilvy Njiokiktjien.

  10. Made in Europe

    In september 2011 begint Boeken-redacteur Pieter Steinz aan een reeks verhalen onder de titel ‘Made in Europe’, over cultuuruitingen die Europa samenbinden, van Asterix tot en met Het Zwanenmeer. Het groeit uit tot een boek (bekroond met een speciale ‘Gouden Ganzenveer’) en een tv-serie. Pieter Steinz overlijdt in augustus 2016; het verloop van zijn ziekte deelt hij met de lezers in de rubriek ‘Leven met ALS’.

  11. Feiten & hypes

    Carolien Roelants weet als puber al dat zij journalist wil worden, en preciezer: expert in het Midden-Oosten. Vanaf 1975 schrijft zij erover als NRC-redacteur, tot haar pensioen in 2013, om haar werk daarna onder meer voort te zetten met een wekelijkse rubriek, met daaronder de voetnoot: ‘Op deze plaats scheidt zij de feiten van de hypes’. Door optimisme en vreugde over ‘de Arabische Lente’ (2011, 2012), bijvoorbeeld, heeft Roelants zich nooit laten leiden.

  12. #metoo

    Armando Branco Heeren (40) werd aangerand door een zwerver en durfde er eerst niet over naar buiten te treden. Foto Frank Ruiter

    Als ‘40 jaar’ ook tot jubileren uitnodigt, dan mag dit zeker gelden voor Joyce Roodnat en haar NRC-oeuvre, opgebouwd sinds 1980. Recensent (jarenlang van films, onder andere), ruim tien jaar chef van de kunstredactie, wandelaar, columnist met een wekelijks ‘critic’s notebook’ over alle kunsten, commentator. In oktober 2018 wijdde zij een spraakmakend essay aan één jaar #metoo-beweging: ‘Nog steeds wordt er weggekeken’..

  13. Zedenschennis

    Al in 2002 bericht Joep Dohmen over misbruik in Nederland. Lezers beklagen zich over de ‘antiklerikale houding’ van NRC. Dohmen graaft door. Samen met Robert Chesal (Radio Nederland Wereldomroep) brengt hij in 2010 nieuwe zedenschennis aan het licht. Het levert Dohmen de titel ‘Journalist van het jaar 2010’ op. Zijn onderzoek, in 2018, naar dwangarbeid in tehuizen van de Zusters van de Goede Herder leidt tot „excuses, erkenning, hulp en ondersteuning” van de overheid.

  14. 2000-2010

  15. Verzonnen

    Na bijna 36 jaar komt in 2009 een einde aan de rubriek ‘Hollands Dagboek’. Bijna tweeduizend bekende en minder bekende Nederlanders beschrijven een week uit hun leven. Eenmaal is ‘god zelf’ aan de beurt, althans schrijver Maarten Biesheuvel die zich zo noemt. Een rel ontstaat wanneer schrijver Remco Campert vergeet zijn dagboek in te leveren en telefonisch onbereikbaar is. Een redacteur meent het op te lossen door Camperts dagboek te verzinnen. „Een misplaatste mystificatie”, schrijft de hoofdredactie in haar excuses.

  16. Frames en filters

    Joris Luyendijk laat in 2006 het boek Het zijn net mensen verschijnen, over zijn ervaringen als correspondent in het Midden-Oosten, onder andere voor NRC. Te veel en te vaak vergrijpen journalisten zich aan frames en filters, aan partijdigheid, aan versimpeling, betoogt hij. Collega Bram Vermeulen dient hem op de opiniepagina van repliek: „Buitenlandcorrespondenten proberen, met alle beperkingen, de poorten van Nederland nog op een kier te zetten in een tijd van grote zelfobsessie. (..) Zonder [hen] is de beeldvorming van landen ver van ons vandaan uitsluitend nog in handen van hulporganisaties, regeringen en persbureaus.”

  17. Vetes

    „Ons wantrouwen geldt in beginsel iedere collectiviteit: hetzij staat, partij of voetbalclub”, staat in de NRC-beginselverklaring van 1970. Voeg toe: bedrijven. Heleen de Graaf, Menno Tamminga en Philip de Witt Wijnen maken in december 2007 pijnlijk duidelijk hoe ABN Amro kraakt en scheurt door machtsvertoon van op winst beluste beleggers, intern falen en voortdurende kortsluiting met de Haagse politiek. Onder de reeks bedrijven die onder de NRC-loep komen te liggen, valt ook Ahold te noemen, waar Joost Oranje en Jeroen Wester zich verdiepen in boekhoudfraude (2004). Barbara Rijlaarsdam en Teri van der Heijden bieden in mei 2016 een zeldzame inkijk in het traditioneel hermetisch gesloten familiebedrijf Blokker, waaruit blijkt dat zich onder de familieleden een felle machtsstrijd heeft afgespeeld.

  18. Generatie next

    De eerste nrc.next.

    NRC lanceert op 14 maart 2006 een ochtendeditie, nrc.next, voor jongere lezers (twintigers, dertigers). Het klassieke dagblad neemt de gedaante aan van een dagelijks verschijnend tijdschrift, dat vooral de achtergronden bij het nieuws belicht en ‘uitpakt’ met fotografie en infographics.

    Sinds 2015 brengen NRC Handelsblad en nrc.next dezelfde inhoud en vormgeving. Als laboratorium voor journalistieke vernieuwing heeft nrc.next gezorgd voor tienduizenden nieuwe lezers en tientallen jonge journalisten op de NRC-redactie.

  19. Rampen

    Zes natuurrampen met méér dan 100.000 doden schokken de wereld vanaf 1970. Rampenverslaggeving is een vak apart. Hoe maak je massaal menselijk leed invoelbaar zonder pathos en voyeurisme? Volg het spoor terug naar de aardbeving op Haïti (2010, 250.000 doden), de tsunami in de Indische Oceaan (2004, 230.000 doden) en de cycloon in Bangladesh (1991, 140.000 doden).

    Twee Haïtiaanse vrouwen rouwen bij het ziekenhuis van Port-au-Prince. Een aardbeving trof Haïti op 12 januari 2010. Foto Orlando Barria/EPA

  20. Grote schande

    Een NRC-commentaar over discriminerende uitspraken van Pim Fortuyn verschijnt enkele uren voordat de politicus wordt vermoord, op 6 mei 2002. Het gaat over het wezen van de Nederlandse rechtsstaat: „Deze dagen [van 4 en 5 mei] symboliseren de heroprichting van het vrije Nederland, waar je mag zeggen wat je wilt, geloven wat je wilt, ongeacht huidskleur, ras of nationaliteit. Het is de trots van Nederland dat we hier juist niet de ene cultuur beter vinden dan de andere. (..) Dat we ons hier de xenofoben en racisten van het lijf wensen te houden.” Met als slotzin: „Het is een grote schande dat we zestig jaar na dato een politicus in ons midden daaraan moeten herinneren.” Het regent aangiftes in de dagen na de moord, tegen diverse politici en journalisten, onder wie de hele NRC-redactie, wegens medeplichtigheid aan de moord. Tot vervolging komt het niet.

  21. Beeldverhalen

    Tot ‘9/11’ staat er meestal één ‘dragende’ foto op een NRC-pagina, omringd door (veel) tekst. Kleur is twaalf jaar eerder doorgebroken, in april 1989: de voorpagina toont twee besmeurde zeehonden als slachtoffers van een ramp met de olietanker Exxon Valdez. Het voedt op de redactie een discussie over ‘popularisering’. In 2001, na de aanslagen in New York, brengt NRC dagenlang ook beeldverhalen, met rijen foto’s boven in de pagina’s. Groot nieuws verandert de wereld, én opvattingen over vorm en inhoud van een krant.

  22. Gezichten van armoede

    M Magazine

    Onder leiding van Laura Starink brengt NRC-magazine M diepgravende reportages. Een drieweeks verblijf van Gerard van Westerloo bij de PvdA-fractie in 2001 leidt tot het verhaal ‘De Melkert-Methode’, dat de onrust en onvrede binnen de grootste regeringspartij blootlegt.

    Dick Wittenberg en fotograaf Jan Banning portretteren in 2005 ‘Het Gezicht van de Armoede’ in een dorp in Malawi, wat het leven hier ingrijpend zal veranderen door spontane hulpacties van lezers.

  23. Drama

    Weinig essays zullen zo’n invloed hebben gehad op het publieke en politieke debat in Nederland als ‘Het multiculturele drama’ van Paul Scheffer uit januari 2000. Nog vóór 9/11 en de moord op Pim Fortuyn en Theo van Gogh waarschuwt hij voor spanningen tussen culturele groepen. Twintig jaar later blikken Scheffer en NRC terug: heeft het drama zich daadwerkelijk voltrokken?

  24. 1990-2000

  25. Onze Eeuw

    In het laatste jaar van de twintigste eeuw reist journalist en schrijver Geert Mak terug in de tijd, naar de slagvelden en vredestafels van ‘Onze Eeuw’. Zijn verslag verschijnt dagelijks op de voorpagina, in miniatuurtjes die hij later zal uitwerken tot een vuistdik boek, In Europa. Het wordt een bestseller met 400.000 verkochte exemplaren in Nederland en vijftien vertalingen, waaronder in het Hongaars, Pools, Turks, Russisch, Chinees en Japans.

  26. Regerende leugens

    Koningin Beatrix woont de veertigste verjaardag bij van het Genootschap van Hoofdredacteuren, in november 1999. Tegen het gebruik in om het staatshoofd niet te citeren schrijven redacteuren Margriet Oostveen en Hans Nijenhuis wel wat de koningin tegen hen zegt. „De leugen regeert”, poneert ze over de media, die dan veel schrijven over de Argentijnse vriendin van de kroonprins. Het wordt een gevleugelde uitdrukking, die de Dikke Van Dale zal halen.

  27. Piemels

    De immer door kommer en kwel getroffen Olivier B. Bommel krijgt in 1993 twee opvolgers: een eend en een kanarie. De Bommelstrip is cultureel erfgoed uit de NRC-tijd, waarin dit levenswerk van Marten Toonder sinds 1947 is verschenen. Evenals de Heer van Stand dragen zijn nazaten slechts een jas; alleen, Fokke & Sukke tonen hun piemels.

    Fokke & Sukke vulden de krant in 2009 en 2018.

  28. Datagedreven

    Dick van Eijk koppelt databestanden over 2.049 buurten in 33 Nederlandse steden: leeftijdsopbouw, opleidingsniveau, gemiddelde inkomens per buurt, aantallen uitkeringen enzovoort. Het levert een ‘Atlas van de Nederlandse steden’ op, die in december 1997 verschijnt. Dit eerste grote onderzoek met datagedreven journalistiek vindt later navolging bij overheden en onderzoeksbureaus.

  29. Digitale pionier

    Nog maar een handjevol redacteuren beschikt over een e-mailadres, een enkeling is online, onder wie redacteur Dirk Limburg. In 1994 zorgt hij ervoor dat het belangrijkste NRC-nieuws dagelijks te vinden is op het digitale pioniersplatform De Digitale Stad. Daarna bouwt hij verder aan een digitale krant en op 1 juli 1995, nu precies 25 jaar geleden, begint NRC, als eerste landelijke krant, een eigen website.

  30. Genocide

    Tienduizend doden per dag, 417 per uur, zeven per minuut, bijna honderd dagen lang. Afrika-correspondent Koert Lindijer doet verslag van de genocide in Rwanda, in 1994. „Het kost moeite niet op lijken te trappen. (..) In de leeszaal ligt een baby, zijn afgehakte hoofdje is gevallen op het boek Het geheim van het geloof.”

  31. Politiedealers

    Uiteindelijk wordt het een boek: Het IRT-moeras (1996). Redacteuren Marcel Haenen en Tom-Jan Meeus onthullen een jarenlang slepende stammenstrijd bij politie en justitie, over de inzet van infiltranten, door de politie zelf georkestreerde drugshandel en andere ‘wilde’ opsporingsmethoden. De Tweede Kamer stelt een parlementaire enquête in, waarna twee ministers, Ernst Hirsch Ballin en Ed van Thijn, het veld moeten ruimen.

  32. Dodelijke pil

    Abortus en euthanasie veroorzaken verhitte debatten in de jaren tachtig en negentig. Een pleidooi voor ‘de pil van Drion’, voor te schrijven aan ouderen die hun leven voltooid vinden, wakkert in het najaar van 1991 een dispuut aan dat nog altijd niet is beslecht. In 2018 volgt Enzo van Steenbergen een echtpaar bij hun laatste besluit.

  33. War room




    De NRC-redactie herinnert zich Operatie Desert Storm (de geallieerde afstraffing van Irak voor de bezetting van Koeweit, begin 1991) óók als de definitieve doorbraak van infographics in de krant. Onder leiding van pionier/vormgever Kees Endenburg wordt wel al jaren gewerkt aan de ontwikkeling van dit beeldgenre. Dankzij krachtiger computers en nieuwe software kan het, in het kielzog van de Golfoorlog, een hoge vlucht nemen. De grafische NRC-studio brengt wekenlang het strijdtoneel in kaart.

  34. 1980-1990

  35. Troebele boekhouding




    Verslaggevers Harm van den Berg en Robert van de Roer onthullen in 1989 dat Albert-Jan Evenhuis, dan staatssecretaris van Economische Zaken (VVD), persoonlijk een troebele boekhouding erop na houdt. En, een politieke doodzonde: hij heeft de Tweede Kamer hierover onjuist geïnformeerd. Zijn aftreden volgt vrijwel onmiddellijk na verschijning van de krant.

  36. Val van de Muur




    Noem hét breukvlak van de afgelopen halve eeuw in Europa en één jaar valt onmogelijk over het hoofd te zien: 1989. Hoe abrupt de Berlijnse Muur valt, illustreren de voorpagina’s uit die dagen: van ‘Extra partijcongres DDR op 15 december’ (9 november) naar ‘Berlijners feesten bij de open Muur’ (een etmaal later; NRC was er niet bij). Next-chef Hans Nijenhuis blikt er 25 jaar later op terug.

  37. Oranjegekte

    Huldiging Nederlands elftal na overwinning EK Voetbal 1988.

    Het woord ‘oranjegekte’ krijgt een nieuwe betekenis in juni 1988, wanneer het Nederlands Elftal het Europees Kampioenschap voetbal wint. Nederland kleurt oranje, en zal dat voortaan blijven doen wanneer nationale sporthelden daartoe aanleiding geven. Voor redacteur Peter Zantingh is de Oranje-zege 25 jaar later aanleiding om de eerste longread voor nrc.nl te schrijven, verrijkt met beeld en geluid. Over dé dag uit het leven van rechtsback Berry van Aerle, die geen bijgeloof heeft en gewoon altijd zijn best doet.

  38. Sollen




    Vaak worden ze in één adem genoemd: Heldring en Hofland, als founding fathers van de fusiekrant NRC Handelsblad. H.J.A. Hofland is onmiskenbaar de pater familias van de Amsterdamse tak, in vele gedaanten, waaronder: columnist, essayist, (reizend) commentator, kroniekschrijver S. Montag en romanschrijver. Vakgenoten roepen hem in 1999 uit tot ‘Journalist van de Eeuw’. Zijn beschouwing ‘Er wordt met ons gesold’ uit 1988 wordt vaak herlezen en geciteerd, wanneer NRC weer eens van eigenaar verandert. (Voor Heldring: zie lemma 9.)

  39. Zonder ik-journalistiek

    De Nederlandse schaatser Evert van Benthem (1958) passeert de finish aan de Bonkevaart te Leeuwarden. Foto Vincent Mentzel




    Eindelijk weer een Elfstedentocht, op 21 februari 1985, voor het eerst sinds 1963. Ik-journalistiek is nog ver te zoeken, hoewel vijf redacteuren de ‘Tocht der Tochten’ op de schaats wel voorverkennen. Na de grote dag zelf brengt NRC op de voorpagina alleen een foto van zoekgeraakte schoenen. Pas ver binnenin, op de Sportpagina, richt de aandacht zich op winnaar Evert van Benthem en de wedstrijd.

  40. 1 april!

    Ook de redactie van een ‘qualiteitskrant’ maakt wel eens een grap. Het Zaterdags Bijvoegsel brengt op 1 april 1984 een katern vol persiflages in de (schrijf)stijl en vormgeving van kranten als de Telegraaf, Trouw, de Volkskrant en het Algemeen Dagblad. Een Amsterdamse metrotram, op raadselachtige wijze ondergronds verdwenen, loopt als de running gag door de kolommen. Op 1 april 1994 veroorzaakt recensent Pieter Steinz een run op de boekwinkels met een lofzang op de niet bestaande roman van de niet bestaande schrijfster Hester Prynne, „het opvallendste literaire fenomeen sinds Donna Tartt”. In 2010 verschijnt het compacte nrc.next opeens op groot formaat (broadsheet), in de week dat concurrerende ochtendbladen overstappen naar tabloid.

  41. NRC-dna




    Een netwerk van correspondenten over de hele wereld behoort tot het dna van NRC. Redacteur Marc Chavannes bezet posten in Londen, Parijs en Washington. Een combinatie van geduldig lobbyen bij persdiensten en geluk bezorgen hem interviews met premier Margaret Thatcher (1983) en de presidenten Jacques Chirac (2000) en Bill Clinton (2004).

  42. Alledaagse wetenschap

    Al sinds 1982 is wetenschapsredacteur Karel Knip aan NRC verbonden, om zowel de grote thema’s, waaronder klimaatverandering, als de kleine, in zijn rubriek Alledaagse wetenschap, van gefundeerde visies en voetnoten te voorzien. In november 2012 verleent de Vrije Universiteit in Amsterdam hem een eredoctoraat.

  43. Genuanceerd

    Soldaten demonstreren tegen kruisraketten in Den Haag in 1983. Foto Rob Croes/Nationaal Archief




    Een ‘vredesdemonstratie’ in oktober 1983 brengt in Den Haag 550.000 mensen op de been, tegen de plaatsing van kruisraketten. Het is de grootste betoging ooit in Nederland gehouden. In het commentaar houdt NRC weliswaar voet bij stuk, vóór plaatsing, maar wel onder voorwaarden.

  44. Een weggepeste ‘trol’




    Een ‘ander geluid’ is het zeker, de columns van NRC-redacteur Emmy van Overeem, die vanaf 1974 wekelijks op de Opiniepagina verschijnen. Over haar geloof in God, over mannelijke arrogantie, over het vrouwelijk geslachtsorgaan. In september 1979 fileert collega-columnist Gerrit Komrij haar denkwereld met mokerslagen. Hij typeert haar als de ‘Trol van Lourdes’, de ‘cycloop van Gethsemane’, ‘Eucalypta op klompen’. In 1980 vertrekt Van Overeem naar Elseviers Magazine.

  45. 1970-1980

  46. Typisch Kama

    Ruim veertig jaar tekent Kamagurka (Luc Zeebroek) al voor NRC, en dagelijks sinds 2002. Adriaan van Dis, chef van het Zaterdags Bijvoegsel, haalt hem binnen voor een wekelijkse strip, met de typische Kama-titel ‘Willy Toeter Vercomputer en de Bloedraket’. Het is het begin van hechte samenwerking met NRC, in vele verschijningsvormen, waaronder een 24-uursexpositie in het Stedelijk Museum Amsterdam, in de 1-aprilnacht van 2011, waarbij Kama op een iPad tientallen schilderijen maakt en daarna vernietigt.

    Kamagurka-specials in 2011 en 2018.

  47. ‘Analyses vereisen kennis’




    In zijn rubriek ‘Dezer dagen’ beschouwt mr. J.L. Heldring de wereld – van de allergrootste (geo)politieke spanningen, tot en met correcte plaatsing van de komma, wat juist ook bij conflicten het verschil kan maken. Na 4.400 afleveringen, verschenen sinds januari 1960, beëindigt Heldring zijn rubriek in april 2012. Hij typeert zijn columns als analyses in zijn afscheidsrubriek, die eindigt met de woorden: ‘Analyses vereisen de nodige kennis, wat met het commentaar niet het geval hoeft te zijn. Waarom het gaat is niet de lezer te bekeren, maar hem ten dienste te zijn. Vandaar dat mijn laatste groet de lezer geldt.’

  48. Steekpenningen




    Verslaggever Friso Endt is begin februari 1976, met prins Bernhard, op een Europees ondernemerscongres in Davos, als uit de Verenigde Staten het nieuws doorbreekt dat ‘een hoge Nederlandse official’ steekpenningen heeft aangenomen van vliegtuigbouwer Lockheed. Prins Bernhard? In een tijd dat verslaggevers braaf afstand houden tot autoriteiten, volgt de NRC-verslaggever de prins tot bij de lift: „U hoeft maar vier woorden te zeggen: het is niet waar.” Later zou blijken dat het inderdaad waar is.

  49. Hoffotograaf

    Drs. Joop den Uyl (1919-1987), lijstaanvoerder van de Partij van de Arbeid tijdens een verkiezingsbijeenkomst voor de Tweede Kamer der Staten Generaal in 1973. De foto werd in 1973 bekroond bij World Press Photo als de „Beste Nederlandse persfoto”. Foto Vincent Mentzel

    De officieuze eretitel ‘Hoffotograaf van NRC’ past hem goed: Vincent Mentzel, als trendsettend fotojournalist, die zijn lens vooral áchter de schermen van de grote politiek richt. Zijn eerste lauweren oogst hij in 1973, het jaar waarin het legendarische kabinet-Den Uyl aantreedt. Mentzel mag zich de ‘beste persfotograaf van Nederland’ noemen, dankzij (hoe kan het ook anders) een portret van Joop den Uyl.

  50. Gezelligheid




    De steile NRC verstout zich in 1973 een culinaire rubriek in de kolommen op te nemen: „Vergeet voor een keertje de slanke lijn en bedenk dat het leven maar kort is en gezelligheid onbetaalbaar”, mijmert journalist Berthe Meijer, in haar eerste van meer dan zeshonderd bijdragen.

  51. Uitputting van de aarde




    In de allerlaatste krant van 1971 toont de latere hoofdredacteur Wout Woltz zich diep bezorgd over uitputting van de aarde, na lezing van het doemrapport van de Club van Rome. „Hoewel [velen] nog geloven dat [dit] weer zo’n katholiek stuk is waarvan niemand zich iets hoeft aan te trekken, dringt de noodzaak tot drastische veranderingen zich op. (..) Moeten wij er werkelijk aan wennen dat (..) de mens zijn grootste nederlaag uit de geschiedenis gaat lijden? Een gezellig probleem voor Oudejaarsavond.”

  52. Intellectueel debat




    Net zo nieuw als NRC Handelsblad is voor Nederland een wekelijks Cultureel Supplement, waarvan nummer 1 verschijnt op 2 oktober 1970. Onder leiding van chef K.L. Poll voedt CS jarenlang het intellectuele debat in Nederland. In het openingsessay werpt schrijver Rudy Kousbroek de fundamentele vraag op: ‘Boekbesprekingen, kunstkritieken, toneelrecensies: wat zijn dat eigenlijk?’ Om vervolgens striemend uit te halen naar luie recensenten, die weinig meer te vertellen hebben dan slappe samenvattinkjes en ongefundeerde oordelen.

  53. En tot slot:

  54. Excuses

    Dit overzicht nadert nummer 1. Toegegeven, het toont de kleuren van een feestslinger. Tegelijk: geen hoogtepunten zonder dieptepunten. Medewerker J.A.A. van Doorn vertrok in 1990 door een rel over zijn column, waarin hij zich kritisch uitliet over ‘de joodse journalisten’; hij keerde terug in 2005. Een voorpagina, in 2012, over prins Friso in een Oostenrijks ziekenhuis oogstte felle kritiek. In deze kwestie en andere bracht het de hoofdredactie tot het aanbieden van ‘excuses aan de lezers’. Zo ook in een aantal plagiaatkwesties, dat, zoals elk nieuwsmedium, NRC niet bespaard is gebleven.

  55. Geschiedenis

    Wie een chronologisch verhaal over de NRC-geschiedenis wil lezen: een dergelijk relaas is al sinds jaar en dag te vinden op nrc.nl/over-ons. Zie daar ook, onder andere: herinneringen aan acht hoofdredacteuren sinds 1970, het weblog van NRC-ombudsman Sjoerd de Jong, de NRC-gedragscode én een lijst met circa 140 NRC-redacteuren en -medewerkers die sinds 1970 met journalistieke prijzen onderscheiden zijn.

  56. Geheugen

    De zwakte van elke lijst is: wie en wat wel of niet? Dankzij internet* valt dit op te lossen. Neem een duik in uw geheugen: welk verhaal, welk beeld, welke naam, welk moment uit de afgelopen 50 jaar wilt u aan deze ‘top-51’ toevoegen?

    Wij ontvangen uw keuze, met hyperlink, graag via weekend@nrc.nl. Online zullen wij verslag doen van uw keuzes.

    * Voor publicaties tot circa 1990 is het NRC-archief rechtstreeks doorzoekbaar met Google en andere zoekmachines. Oudere artikelen zijn te vinden in/via Delpher.