Wat is beter voor de wereld: boter of margarine?

Groen doen Elke week gidst NRC je richting een duurzaam leven.

Foto Getty Images

Het begon in april en het hield niet meer op: ik ben een coronabakker. Amandelkoek, tompoucen, perencake, elke week iets anders. Gelukkig hebben we veel buren.

Maar gaandeweg raakte de thuiskok in innerlijk conflict met de redacteur duurzaamheid. De thuiskok wilde taart van boter en niet van een blok margarine, want dat staat in het recept en mama deed het dertig jaar geleden ook zo.

De redacteur schrijft juist keer op keer dat plantaardig eten beter is voor de wereld. En toen drong zich de vraag op of dat ook voor margarine geldt.

De intuïtie liet het afweten. Boter, dat is de melkveehouderij met z’n geïmporteerd veevoer en koeien die methaan opboeren. Maar in margarine zit palmolie, en dan denk je aan orang-oetans in het nauw en oceaanschepen. Wat is erger?

Voor dat soort kwesties is de levenscyclusanalyse uitgevonden, die de milieuschade van producten vergelijkt van de wieg tot het graf. Van de bodem waarin de planten geteeld worden, tot de diesel van de tractoren en het wikkel van de boter.

Zulke dagelijkse producten, maar er bleek weinig uitgezocht. In 2010 verscheen één kleine studie, die margarine veruit als beste aanwees. Pas dit jaar stond de eerste grote studie in een wetenschappelijk tijdschrift, met 212 soorten margarine voor op brood en roomboter uit 21 westerse landen waaronder Nederland.

Daar kwam weer dezelfde duidelijke winnaar uit: margarine.

Alles beter dan botervet

Het verschil is zo groot, het is klaar als een klont. Roomboter gaat (uitgedrukt per gram vet) met drie keer zoveel CO2-uitstoot gepaard als plantaardige alternatieven, en ook op alle andere fronten is margarine veel beter. De verarming van land is de helft minder, het watergebruik is gunstiger en zo nog wat. Voor het klimaat zijn volgens de studie alle plantaardige vetten beter dan botervet, zelfs pure palmolie. De herkomst van boter maakt weinig uit. Nederland is een middenmoter.

Tussen plantenoliën is er wél veel verschil, maar dan wordt het ingewikkeld. Kool- en lijnzaadolie hebben een groen imago, maar dat is niet altijd terecht – het hangt sterk af van de herkomst. Lijnzaadolie uit Kazachstan blijkt qua CO2 de suv onder de plantenvetten. Maar gemiddeld: beter dan boter, uitgemaakte zaak.

Toch is er een dilemma. De studie is grotendeels uitgevoerd door de makers van Becel en Blue Band. Zo gaat het vaak in voedingsonderzoek. Maar zolang niemand met andere gegevens komt, bak ik met planten. Bij de limoentaart en de brownies heeft niemand geklaagd.