Reacties op EU-migratieplan zijn zuinig, vooral in Oost-Europa

Europese discussie Optimisten zullen moed putten uit het feit dat nieuwe ‘pact’ door geen enkele lidstaat direct werd afgeschoten. Maar aan de zuinige reacties zie je de contouren van een lastige discussie.

Eurocommissarissen Margaritis Schinas en Ylva Johansson op de persconferentie over de migratieplannen van de EU woensdag.
Eurocommissarissen Margaritis Schinas en Ylva Johansson op de persconferentie over de migratieplannen van de EU woensdag. Foto Stephanie Lecocq/Reuters

Voorafgaand deed Ylva Johansson vast wat aan verwachtingsmanagement. „Niemand zal tevreden zijn”, aldus de Zweedse Eurocommissaris vorige week, in aanloop naar de presentatie van haar nieuwe Europese ‘migratiepact’.

Johansson kon het weten. Samen met de Griek Margaritis Schinas voerde ze het afgelopen jaar uitvoerig gesprekken met alle Europese hoofdsteden, in voorbereiding op een nieuwe poging tot een Europees migratiebeleid te komen. Overal hoorden ze vooral wat lidstaten níet willen. Het resultaat, aldus Schinas woensdag, „negeert geen rode lijnen, maar is een oplossing die er tussenin blijft”.

Optimisten zullen moed putten uit het feit dat het nieuwe ‘pact’ woensdag door geen enkele lidstaat direct werd afgeschoten. Maar in de zuinige reacties zie je al wel de contouren van een Europese discussie die uiterst moeilijk gaat worden.

Lees ook: Plan voor migratie rekent op solidaire lidstaten

Landen van aankomst

Het is de groep die het grootste belang heeft bij een gezamenlijke aanpak van migratie, maar tegelijk ook de hoogste eisen stelt aan nieuwe voorstellen: dat de last, tenminste deels, van hun schouders wordt genomen. De Italiaanse premier Giuseppe Conte sprak woensdag van een „belangrijke stap”, maar benadrukte ook dat „waarborgen over terugkeer en herplaatsing” noodzakelijk zijn. In de plannen van de Commissie blijven de aankomstlanden in grote mate verantwoordelijk voor asielprocedures, maar meer dan in het verleden ligt veel nadruk op Europese steun voor het bewaken van de buitengrens en samenwerking bij uitzettingen. Het sluit aan bij een hardere opstelling die ook in de Zuid-Europese lidstaten de afgelopen jaar aan steun won. „Het terugsturen van de mensen die geen recht hebben op asiel is cruciaal”, aldus de Maltese premier Robert Abela, die de afgelopen weken al in interviews duidelijk maakte dat zijn land „vol” is.

Lees ook: Europees ‘pact’ past bij Nederlandse wensen

De weigeraars

Eerdere pogingen tot een verdeling van asielzoekers te komen liepen vast op fel verzet van landen als Hongarije en Slowakije. Aan die positie is niets veranderd, lieten de leiders van de zogenaamde ‘Visegrad-groep’ (Hongarije, Polen, Tsjechië, Slowakije) donderdag bij een gezamenlijk bezoek aan Brussel weten. „Een doorbraak kan pas komen als het Hongaarse voorstel wordt geaccepteerd dat niemand voet op Europese bodem mag zetten voor zijn asielprocedure is afgerond”, aldus de Hongaarse premier Viktor Orbán.

Toch is de houding van Europa de afgelopen jaren wel degelijk opgeschoven, vooral in de nadruk die nu wordt gelegd op grensbewaking en uitzettingen. Waar de Commissie voorheen de opstelling van de weigeraars expliciet moreel veroordeelde, beklemtoont ze nu dat, in de woorden van Schinas, „alle zorgen even legitiem zijn en allemaal meegenomen moeten worden”. Grootste winst voor de landen is dat de verplichting asielzoekers op te nemen van tafel is en ‘solidariteit’ in het nieuwe plan ook kan betekenen: helpen met uitzetten. Ook in Oostenrijk, een traditioneel invloedrijk ‘sceptisch’ land, kan dat op gematigd enthousiasme rekenen. „Brussel is naar onze richting opgeschoven”, aldus de Oostenrijkse minister van Binnenlandse Zaken Karl Nehammer. Maar: „Herverdeling kan niet alsnog via de achterdeur plaatsvinden.”

Duitsland en Frankrijk

Het Commissieplan is goed afgestemd met Duitsland, dat zich bij monde van minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer positief toonde over het voorstel. Seehofer sprak ook de hoop uit nog voor het aflopen van het Duitse EU-voorzitterschap eind dit jaar de eerste stappen gezet te hebben. Maar de hoop in Brussel dat de discussie de komende crisismaanden al écht verder komt, is buitengewoon klein.

Ook in Frankrijk kan het plan op steun rekenen. In het bijzonder legde de Franse staatssecretaris voor Europese Zaken Clément Beaune deze week nadruk op het opvoeren van druk op herkomstlanden die weigeren burgers terug te nemen. „Er zijn veel landen bij waarmee Europa handel drijft en die ontwikkelingshulp krijgen”, aldus Beaune. „Dat is niet acceptabel, en we hebben middelen om meer druk te zetten.”