Ouderen en kwetsbare mensen isoleren? Ze blijven nu al thuis!

Isolatie Met het coronavirus waart het idee rond om oude en zieke mensen af te schermen, zodat de rest van de samenleving open kan. Deze mensen zelf zien er niets in, en experts ook niet.

De supermarktketen Albert Heijn had dit voorjaar een speciaal bezoekuur voor ouderen, die tussen 07.00 en 08.00 uur terecht konden voor hun boodschappen voordat de winkel voor iedereen openging.
De supermarktketen Albert Heijn had dit voorjaar een speciaal bezoekuur voor ouderen, die tussen 07.00 en 08.00 uur terecht konden voor hun boodschappen voordat de winkel voor iedereen openging. Foto’s Pieter Stam/ANP

Je hoorde het maanden geleden al, bij de eerste golf. En nu weer. Moet heel Nederland stiller zijn om ouderen te redden van een dood die ook zonder corona wel snel zou komen? Stel nu eens dat we in coronatijd alle ouderen en kwetsbare groepen isoleren en afschermen van de rest van de samenleving. Zodat andere Nederlanders zorgeloos het virus kunnen laten rondgaan. Vitale jongeren weer voluit kunnen studeren en werken en feesten. Zodat de economie weer kan draaien en de samenleving niet duurzaam ontwricht raakt. Zou dat kunnen? Is dat wenselijk?

De roep om het isoleren van kwetsbare groepen is gebaseerd op „gebrek aan kennis” over wie wordt getroffen, denkt klinisch geriater Arend Arends. Hij is voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie en adviseur van het Outbreak Management Team Covid-19. De helft van het totale aantal patiënten dat met coronaklachten wordt opgenomen in een ziekenhuis, is inderdaad 70 jaar of ouder. „Maar ook veel mensen tussen 55 en 75 jaar worden in het ziekenhuis opgenomen”, zegt Arends. „Op de intensive care komen vooral mensen tussen de 60 en 70 jaar terecht. De meeste echt kwetsbare ouderen liggen daar niet.”

Het is volgens Arends goed ouderen te beschermen tegen het virus, al was het maar omdat veel ouderen elkaar relatief snel lijken te besmetten en niet altijd kenmerkende symptomen zoals kortademigheid vertonen. Maar die bescherming hoeft niet van buitenaf te worden opgelegd. „Veel ouderen zijn al strenger voor zichzelf dan nodig. Ze moeten verstandige keuzes maken, op basis van goede informatie.” De beste bescherming van kwetsbare ouderen ontstaat „als we ons allemáal aan de basisregels houden”.

Het is daarom een slecht idee om generaties tegen elkaar op te zetten, stelt Jolanda Lindenberg, antropoloog en onderzoeker van de sociaal-maatschappelijke positie van ouderen bij kennisinstituut Leyden Academy. Zij deed onderzoek naar de beleving van de coronacrisis door senioren: „Ouderen zijn bereid in te schikken. Velen blijven thuis en vermijden contacten. Maar ze vinden wel dat iedereen zich aan de regels moet houden. Als dat gebeurt, is isolatie niet nodig.”

Die isolatie kan bij ouderen ook snel leiden tot bijvoorbeeld eenzaamheid. Het is daarom volgens Arends van groot belang om een goed evenwicht te bewaren tussen zoveel mogelijk voorkomen van besmetting van ouderen en voorkomen van schade die ontstaat door isolatie. Dat kan door de „sociale bubbel” klein te houden, zegt Arends: „Niet op drukke tijden naar de winkels gaan”. Maar wel: „Twee of drie vaste bezoekers van kwetsbare ouderen aanwijzen.”

Wie ouderen en kwetsbare Nederlanders uitsluit, mist ook de bijdrage die zij leveren aan de maatschappij, stelt Lindenberg. „Veel mensen van wie wordt gezegd dat ze kwetsbaar zijn, werken in de zorg en in het onderwijs, doen vrijwilligerswerk, passen op kleinkinderen, bieden steun aan anderen. En naar het café gaan willen ouderen ook.” Jongeren zeggen dat zij nog niet de kansen hebben gehad die ouderen al wel hadden. Hebben ze een punt? „Dat is lastig. Daarover moeten ze in gesprek.”

Grote groep kwetsbaar

De groep mensen die een betrekkelijk grote kans hebben ernstig ziek te worden of te overlijden, is niet klein. Daartoe behoren volgens het RIVM: mensen die ouder zijn dan 70 jaar, volwassenen met ‘onderliggende ziekten’ als hart- en longaandoeningen; suikerziekte; verminderde weerstand en ‘zeer ernstig overgewicht’. Dat zijn in totaal ruim 5 miljoen mensen; volgens het CBS telt Nederland ruim 2,4 miljoen zeventigplussers en, volgens het RIVM, 3 miljoen mensen met onderliggende ziekten, niet altijd even ernstig overigens.

Bij ouderen en kwetsbare mensen ontstond veel verontwaardiging na opinies van columniste Marianne Zwagerman. Zij schreef maanden geleden dat het coronavirus als een zeis vooral het „dorre hout” doodt. Er werd een actiegroep Geen dor hout opgericht van en voor Nederlanders die zich op z’n minst beledigd voelen. „Wij dragen óók bij aan de economie”, zegt woordvoerder Sabine Tebbens. „Er zijn heel veel mensen met een baan die ook een aandoening hebben, een hartkwaal bijvoorbeeld.” Tebbens (36) zit in een rolstoel; ze heeft MS, een chronische aandoening aan het centrale zenuwstelsel.

Lees hier over de actiegroep Geen dor hout

Tebbens voelt zich daarnaast bedreigd door de gebrekkige naleving en handhaving van de maatregelen. „We voelen ons niet veilig genoeg om naar buiten te gaan. Dus isoleren we ons. Ik zou zelf graag naar de bioscoop gaan. Maar als ik van het openbaar vervoer gebruik maak, zie ik dat er van de mondkapjesplicht weinig terecht komt. Mensen houden hun mondkapje onder hun neus. Er wordt onvoldoende gecontroleerd. Dus ik blijf binnen. Veel mensen zitten al maanden in isolatie. Ik heb al zeven maanden geen fysiotherapeut gezien. Dat is heel slecht voor mij.”

#ikdoenietmeermee? Voor velen geldt: #ikkannietmeedoen

Het is een veel gehoorde klacht: er wordt onvoldoende gedaan om oudere en kwetsbare mensen te beschermen. „Beschermen is iets anders dan isoleren”, zegt directeur-bestuurder Dianda Veldman van de Patiëntenfederatie Nederland. „Er waren deze week Nederlanders met een hashtag #ikdoenietmeermee. Ik heb nog wel een andere hashtag: #ikkannietmeedoen.” Door gebrek aan bescherming zijn al te veel mensen de afgelopen maanden geïsoleerd, stelt Veldman. „Er is te rigoureus besloten van alles en nog wat op slot te doen.” Dagbesteding bijvoorbeeld. „Dat kun je vaak best veilig organiseren.”

Veldman pleit voor speciale openingstijden voor doelgroepen in supermarkten, bibliotheken en musea. „Geef kwetsbare en ouderen een streepje voor.” Ze pleit voor een „royale” verstrekking van medische mondkapjes „aan mensen die zo bang zijn dat ze zichzelf isoleren”. Voor betere communicatie. „Er is een groep mensen die het zo spaans benauwd heeft, dat ze niet meer naar de huisarts durven gaan.” En voor openingstijden in de horeca voor verschillende leeftijden. „We willen toch niet dat een brede groep Nederlanders opgehokt thuis moet zitten? .”

Verloren levensjaren

Ouderenorganisatie ANBO stelt dat de recente golf bewijst dat juist de ouderen zich keurig aan de regels houden. „Het zijn de jongeren die het meeste besmet raken”, zegt directeur-bestuurder Liane den Haan. Het is zaak dat „iedereen” zich aan de regels houdt. „Zodat ook ouderen naar buiten kunnen. Ze hebben soms toch al zo veel contacten verloren.” Een vroeg supermarktuurtje voor ouderen hoeft wat de ANBO betreft niet.Niet alleen is het vroege tijdstip „onmogelijk” voor veel ouderen die eerst op thuiszorg moeten wachten om op te kunnen staan. Ook zijn veel ouderen die later naar de supermarkt gingen, onheus bejegend. „Ze werden nageroepen. ‘Ga weg, wat doe je hier’. Het leidt tot segregatie. ”

Toch is, uiteindelijk, als de coronacrisis aanhoudt, een scheiding tussen kwetsbare en niet-kwetsbare mensen „onvermijdelijk”, zegt journalist en televisiepresentator Jort Kelder. „Dat moet je niet opleggen, maar mensen zullen zelf hun verantwoordelijkheid moeten nemen.” Hij kwam tijdens de eerste golf in het nieuws toen hij zei dat Nederland vooral „dikke bejaarden” aan het redden was. Hij nuanceert die uitspraak. „Dat heb ik gezegd toen ik net het verhaal had gehoord van een arts die een jonge kankerpatiënt niet kon helpen omdat het ziekenhuis vol lag met oude, dikke coronapatiënten.” De allesbepalende aandacht die uitgaat naar de belasting van intensive care door corona kost capaciteit bij de reguliere zorg. „Veel artsen in ziekenhuizen hadden tijdens de eerste coronagolf niks te doen. Er waren geen patiënten met andere aandoeningen. Het gebrek aan zorg voor die andere patiënten kost heel veel levensjaren.”