Verbeeld de toekomst van de krant

Prijsvraag NRC schrijft een jubileumprijsvraag uit: maak van de krant een kunstwerk. Tal van kunstenaars gingen u voor, doe vooral wat inspiratie op.

Reineke Groters (1958): ‘Ik, hert’, 2020 (foto op doek, 80×68 cm)
Reineke Groters (1958): ‘Ik, hert’, 2020 (foto op doek, 80×68 cm)

Oude kranten nieuw leven geven, hobbyisten en kunstenaars weten hoe dat moet. Krantenpapier behoort tot de meest veelzijdige knutsel- en kunstenaarsbenodigdheden. Op YouTube wemelt het van de instructievideo’s voor het creatief recyclen van krantenpapier. Met het nieuws van gisteren kunnen hoedjes, bloemen, fotolijstjes, cadeautassen, sieraden, mandjes, onderzetters en zelfs alternatieve kerstbomen worden gemaakt. Heel ingewikkeld lijkt het allemaal niet. Met een schaar en wat lijm en verf kom je vaak een heel eind. En door het contrast met de rechte krantenkolommen oogt de huisvlijt al snel vrolijk en kunstzinnig.

Ook kunstenaars van naam gebruiken graag oude kranten. Bijvoorbeeld om ze te verknippen voor collages, zoals Georges Braque en Pablo Picasso ruim een eeuw geleden al deden. Willem de Kooning gebruikte pagina’s van The New York Times als ‘canvas’ voor vele tekeningen en schilderingen. Christo pakte met plastic en touw kranten in, Hans Koetsier en herman de vries gebruikten de krant als podium voor advertentiekunst. En tal van kunstenaars hebben de krant als grondstof gebruikt voor werken van papier-maché. Verbaast u zich maar eens over de Japanse kunstenaar Chie Hitotsuyama. Op YouTube staan video’s waarin zij van strak opgerold, nat krantenpapier levensechte diersculpturen boetseert, van chimpansees tot neushoorns.

Hoelang kan nog kunst worden gemaakt van papieren kranten? Na bijna vier eeuwen van drukinkt op papier is de krant dit millennium opeens in rap tempo veranderd in een digitaal platform. Nrc.nl trekt maandelijks gemiddeld 3,3 miljoen Nederlanders (13+), en de meerderheid van de NRC-abonnees (54 procent) leest de krant nu op een beeldscherm. De dag komt dichterbij dat de krantenbezorger de scharensliep, de melkboer en de videotheekhouder achternagaat en uit het straatbeeld verdwijnt.

Wat zijn de gevolgen van de overgang van papier naar digitaal? Hoe ziet de toekomst van de krant eruit? Over dit onderwerp worden internationaal al lange tijd congressen gehouden. Met vaak sombere, en soms ook optimistische voorspellingen. De redactie is nieuwsgierig naar uw kijk. Vandaar onze jubileumprijsvraag: verbeeld de toekomst van de krant.

Ter inspiratie op deze pagina zes voorbeelden van professionele kunstwerken gemaakt van papieren NRC’s.

Collagekrant

Luuk Wilmering (1957): ‘Journal - Heel ander blad’, 2006-2009 (24 pagina’s dikke collagekrant geknipt uit drie jaargangen NRC Handelsblad)


In Museum De Pont in Tilburg exposeerde Luuk Wilmering in 2009 Heel ander blad, een 24 pagina’s dikke collagekrant waarvoor hij drie jaargangen NRC Handelsblad had verknipt en verhaspeld. Dat leidde onder meer tot onvergetelijke koppen als: ‘De buitenwereld is ineens de regie kwijt’ en ‘Intimiteit bij daklozen kwart kleiner’.

Zijn alternatieve krant moest duidelijk maken hoe we de grip op de werkelijkheid verliezen, vertelde de kunstenaar in de echte NRC. Door de overkill aan nieuwsinformatie was het volgens Wilmering steeds moeilijker te onderscheiden of wat je leest ook werkelijk zo gebeurd is. Vooral van berichten op internet was de betrouwbaarheid moeilijk te achterhalen. Een probleem dat het afgelopen decennium niet echt kleiner lijkt geworden.

Kopdichten

Reineke Groters (1958): ‘Ik, hert’, 2020 (foto op doek, 80×68 cm)


Al vijftien jaar scheurt en knipt Reineke Groters koppen uit NRC Handelsblad. Een gewoonte die begon met ‘Correcties op een zelfbeeld’, de kop boven een beschouwing van J.L. Heldring van 30 november 2006. „Ik hou van krantenkoppen die abstract zijn, zonder namen, plaatsen of tijdsbepalingen.” De wetenschap- en kunstpagina’s zijn rijke vindplaatsen, zegt Groters. Ze borduurde vroeger ook wel koppen op doek en schilderde ze op meubels. Nu combineert ze ze tot ‘kopdichten’. Dat leidt tot poëtische teksten als: ‘Volg de vogels/ Vliegen is niet zo moeilijk’ en ‘Voorbij het kannibalisme/ Wacht met het tweede been’. Uitvergrote foto’s van haar kopdichten plakt Groters op doek. „Ik ben niet zo’n talig mens. Best bijzonder dat de krant me aan het dichten heeft gekregen.”

Koffiekrant

Maartje Korstanje (1982): Zonder titel, 2019 (kranten, karton, koffie, lijm en borduurwerk op jute, 45×60×53 cm)


Tijdens haar opleiding aan de Akademie St. Joost in Breda begon Maartje Korstanje te beeldhouwen met papier-maché en karton-maché. Oude kranten vormen door hun relatief geringe waarde een vriendelijk en veel vrijheid biedend materiaal, zegt ze. Je kunt er ook ongelimiteerd groot mee bouwen, zag ze aan de carnavalswagens in de stad.

Het recept is eenvoudig, zegt Korstanje. Een emmer water met behangplaksel van de bouwmarkt en verschillende soorten papier. Als je het lang laat staan en je gebruikt een staafmixer wordt het pulp waarmee je kunt kneden. Als je direct aan de slag gaat, kunt je het natte papier laag over laag aanbrengen. Voor de kleur voegt Korstanje koffie toe. Meestal gebruikt ze het papier van haar weekendabonnement op NRC.

Haar ruige sculpturen bewegen zich vaak tussen abstractie en figuratie en nodigen uit tot verschillende interpretaties.

Naadloze krant

Lucas Lenglet (1972): ‘Body’ (NRC 06-09-2020), 2020 (28,6×42 cm, krantenpapier op archiefpapier met zetmeelstijfsel)


Beeldend kunstenaar Lucas Lenglet las een tijd zó veel kranten en nieuwssites, dat het nieuws voor hem op een zeker moment zijn betekenis verloor. „Er trad een nivellering van informatie op, wat ik las deed er niet meer toe”, zegt hij. Die situatie verbeeldde hij met een serie kunstwerken. Lenglet knipte de tekstkolommen uit kranten en plakte daar op voorpagina’s een nieuwe ‘krant’ van. Van de NRC-weekendkrant van 5 september 2020 maakte Lenglet een krant zonder koppen, foto’s, grafieken en advertenties, waarin verschillende typen berichten naadloos in elkaar overvloeiden, net als het nieuws in zijn hoofd. „En het leverde ook nog een mooi grafisch beeld op”, zegt de kunstenaar.

Weerberichtenbroche

Beppe Kessler (1952): Vierjaargetijden-broche, 2016 (goud, alpaca, hout, krant en acrylverf, 6×5×2,8 cm)


Beppe Kessler maakte broches van de weerberichten die haar vader Dolf verzamelde. Jarenlang knipte hij de weerberichten uit NRC. Na zijn dood nam de dochter een aantal mappen met knipsels mee naar haar atelier. In de Vierjaargetijden-broche verwerkte ze de weerberichten van 29 januari, 30 april, 19 augustus en 2 oktober 1998. Op de knipsels plaatste ze bol geslepen stukken kunststof die dienstdoen als vergrootglas. De zeven broches die ze zo maakte noemde ze ‘Voorspellingen’. Toen ze in januari in Museum CODA in Apeldoorn werden geëxposeerd, zei ze in NRC: „De aarde warmt op, de gemiddelde temperatuur stijgt, de zorg om onze planeet is urgenter dan ooit. En deze broches laten de cijfers en de lijnen zien, een bloedserieus spel met de feiten, gevat in een kleinood met een boodschap, dat gedragen moet worden en uitgedragen.”

Van krant tot kleed

Barbara Broekman (1955): ‘Cuba’ uit de serie Moeder en kind, 1996 (geborduurd kleed, 200×200 cm)


Al dertig jaar knipt Barbara Broekman foto’s uit NRC om er textielkunst van te maken. Ze heeft lades vol met werelddrama’s, zegt ze. „Van overstromingen in Istanbul en lekkende pijpleidingen tot vluchtelingen on the run.”

Voor de serie Moeder en kind knipte ze in 1996 een foto uit de krant van twee vrouwen en een meisje die op een vlot vanuit Cuba Florida probeerden te bereiken. Daaroverheen plaatste ze een foto van zee. Dat is wat ze altijd doet, zegt Broekman: op de lichtbak twee foto’s combineren, daarvan een gouache schilderen, en die als werktekening naar een atelier in India sturen. Eendrachtig samenwerkend borduren twee, drie mannen daar dan in drie maanden tijd een vier vierkante meter groot wandkleed van.

Correctie 28 september 2020: In dit artikel wordt een lezersoproep gedaan ‘de toekomst van de krant te verbeelden’. Het e-mailadres waar de inzendingen naartoe gestuurd konden worden - prijsvraag@nrc.nl - was afgelopen weekend echter nog niet actief. Sinds maandagochtend 28 september is dat wel het geval. Lezers die een inzending hebben gemaild, worden verzocht dit opnieuw te doen.