De monarchie is niet langer taboe in Thailand

Demonstraties in Thailand Jongeren worden serieuze beweging waar de Thaise regering niet goed raad mee weet. Het land heeft een geschiedenis van demonstraties, maar ditmaal is het anders dan anders.

Demonstranten in de Thaise hoofdstad Bangkok, afgelopen zondag.
Demonstranten in de Thaise hoofdstad Bangkok, afgelopen zondag. Foto Wason Wanichakorn / AP

Soms zijn ze met een paar honderd, dan ineens met duizenden of zelfs tienduizenden. In de Thaise hoofdstad Bangkok, maar ook op andere plekken in het land, gaan demonstranten af en aan de straat op om een democratischer bestel te eisen.

Donderdag was het alweer zo ver, terwijl bij de vorige demonstraties dit weekend nog zo’n 50.000 Thai op de been waren. Volgens de organisatoren waren er donderdag rond de 2.000 mensen bij het parlement verzameld. De mogelijke wijzigingen in de grondwet stonden op de agenda – precies één van de eisen van de demonstranten.

Die grondwet is geschreven onder leiding van de junta van generaal Prayuth Chan-ocha, die met een staatsgreep aan de macht kwam in 2014. De militairen richtten het stelsel zo in, dat ze ook na verkiezingen nog veel macht zouden houden. Vorig jaar waren voor het eerst weer verkiezingen – en nu is Prayuth premier.

De protestbeweging bestaat uit clubs met diverse eisen. De gemene deler is dat ze een nieuwe grondwet, verkiezingen en een nieuw parlement willen – zonder intimidatie van critici. Het grootste taboe dat ze doorbraken is dat rond het koningshuis: voor het eerst roepen Thai publiekelijk op tot discussie over de rol van de monarchie. Riskant, het land kent zware straffen voor majesteitsschennis.

Lees ook: Protest tegen Rama X zwelt aan

Thailand heeft een geschiedenis van demonstraties, toch zijn deze protesten anders. Bij de recentste grootschalige protesten, van 2006 tot 2011, stonden demonstranten met rode shirts tegenover de ‘gele shirts’: met wekenlange sit-ins legden beide kanten geregeld het openbare leven in Bangkok plat. Geel was voor het establishment, voor de monarchistische elite en de hogere middenklasse. De lagere arbeidersklasse en de boeren, vooral uit het noorden en noordoosten van het land, droegen rood. Het waren politieke tegenpolen.

De demonstraties nu zijn vooral gericht op verandering van het systeem zelf. Al zie je bij sommige protesten ook groepjes met rode shirts, het zijn juist scholieren en studenten van elitescholen en universiteiten die de straat opgaan, in de overtuiging dat Thailand democratische hervorming nodig heeft. Ook de aanhangers van de monarchie en zij die de gevestigde orde steunen gaan soms de straat op, maar in veel kleinere aantallen.

De jongeren zijn hard op weg een serieuze beweging te worden en de regering weet niet goed wat ze ermee moet. Zo bleek vorige week, toen premier Prayuth op de risico’s van Covid-19 wees om de demonstranten over te halen thuis te blijven. Thailand heeft de verspreiding het coronavirus nagenoeg onder controle, dus erg geloofwaardig was die oproep niet.


‘We willen onze rechten en democratie terug’

Wie: Archong Saewang (19)
Werkt: in een hotel in Chiangmai
Wat: boos op koning

Voor het eerst doet Archong Saewang mee aan een demonstratie. „Ik wil dat de overheid de bevolking hoort en door hier te zijn, draag ik daaraan bij.” De regering moet meer in het belang van het Thaise volk denken, zegt Saewang. Ze was niet blij toen afgelopen zomer een Egyptische VIP-delegatie ineens in Thailand werd uitgenodigd en niet in quarantaine hoefde, maar een militair uit het gezelschap wel besmet bleek te zijn. „Daardoor kregen we een tweede golf van Covid-19 en zijn veel mensen in de problemen gekomen.”

Saewang is het ook eens met de oproep de rol van het koningshuis te herzien. „In de mainstream media zien we misschien geen nieuws over hem, maar we weten wat hij heeft gedaan door informatie op internet.” Ze doelt op het buitenissige gedrag van koning Maha Vajiralongkorn, die in 2017 zijn overleden vader Bhumibol opvolgde. Hij zou er veel vrouwen op nahouden, woont in Duitsland maar trekt toch in Thailand meer macht naar zich toe. Nationale Thaise media schrijven amper over zijn wangedrag.

En wat als de regering niet toegeeft? „Als het even kan, blijf ik telkens komen. We willen onze rechten en democratie terug.”


‘Ik had maar een half A4’tje met tekst, ik had geen idee’

Wie: Jutatip Sirikhan (22)
Studeert: Zuidoost-Aziëstudies
Wat: organisator

Jutatip Sirikhan is voorzitter van de Student Union of Thailand en ze is één van de gezichten van de Free People Group, die veel demonstraties organiseren. Na de eerste grote demonstratie in juli werd ze gearresteerd. Ze werd op borgtocht vrijgelaten, de aanklacht van onder meer opruiing ligt er nog. „Ik ben niet bang.” Maar, zegt ze ook: „Als we een goed werkend politiek systeem en een democratie zouden hebben, zouden die aanklachten tegen mij worden opgeheven.” Naast Sirikhan zijn de afgelopen weken nog enkele tientallen demonstranten gearresteerd en op borgtocht vrijgelaten, sommigen overkwam het zelfs meer dan eens.

Voor de demonstratie in juli had Sirikhan een paar honderd demonstranten verwacht, het werden er vele malen meer. „Ik had maar een half A4’tje met tekst, ik had geen idee wat we moesten.”

Het komt volgens haar onder andere door de economische klap van Covid-19 dat zoveel Thai op de demonstraties afkomen: ze zien de toekomst somber in. „En we hebben jaren onder een militaire leiding geleefd. Toen er verkiezingen kwamen, bleven dezelfde mensen gewoon zitten. Dat geeft een gevoel van onderdrukking. Nu komen ze naar buiten, ze willen een beter Thailand.”


‘Ze passen wetten aan op manier die hun goed uitkomt’

Wie: Chanon (24)
Werkt: als programmeur in Bangkok
Wat: boos op regering

Het is de derde keer dat Chanon een demonstratie bijwoont en hij heeft geen goed woord over voor de regering. „Het is zo gênant. Ze passen de wetten op zo’n manier aan dat die hun goed uitkomen. Daarom ben ik hier.”

Chanon vindt dat premier Prayuth Chan-ocha moet opstappen omdat de verkiezingen waardoor hij tot premier benoemd kon worden, niets voorstelden. „Het was zo van: oh, jullie willen verkiezingen? Oké, dan houden we die. Maar jullie zullen toch nooit winnen, want wij hebben al een meerderheid.”

De senaat, met een doorslaggevende stem in het Thaise parlement, is helemaal door de militaire top benoemd. „Dat is totaal oneerlijk. En verkiezingen zijn op die manier nutteloos.”

Ook over de rol van het koningshuis is Chanon uitgesproken. „De monarchie moet zich niet met de politiek bemoeien, zoals nu wel gebeurt.” Chanon blijft naar de demonstraties komen tot de overheid hen tegemoet komt, zegt hij. Niet dat hij verwacht dat dit snel zal gebeuren. „Zij die over macht beschikken, geven die niet graag op. Ze zullen wel iets bedenken om aan de macht te blijven.”