‘Nederland moet een kopgroep vormen in het Europese migratiebeleid’

Asielplan De Europese Commissie presenteert deze woensdag voorstellen voor een nieuw migratiebeleid. In de tussentijd moet Nederland niet stilzitten, zegt Bram van Ojik (GroenLinks). Hij doet daarom een tegenvoorstel.

Bram van Ojik, migratiewoordvoerders namens GroenLinks in de Tweede Kamer, tijdens een debat over de brand in vluchtelingenkamp Moria.
Bram van Ojik, migratiewoordvoerders namens GroenLinks in de Tweede Kamer, tijdens een debat over de brand in vluchtelingenkamp Moria. Foto Robin Utrecht, ANP

Nederland moet het initiatief nemen om met andere Europese landen een kopgroep te vormen om zo het Europese vluchtelingenbeleid vlot te trekken. Deze ‘migratiecoalitie’ moet zich inzetten voor de onderlinge verdeling van meer vluchtelingen die aankomen aan de buitengrenzen van Europa. Ook moeten migranten die geen kans maken op asiel sneller worden teruggestuurd en moet er in Nederland een minister van Migratie komen.

Dat schrijft Tweede Kamerlid Bram van Ojik (GroenLinks) in een ‘asielplan’ dat hij deze woensdag presenteert. Het plan bestaat uit vijf voorstellen waarmee Nederland meteen aan de slag zou kunnen. Mensensmokkel moet worden aangepakt, terugkeer bespoedigd en er moeten legale migratieroutes komen voor vluchtelingen die recht hebben op bescherming. Ook moet het asielsysteem in Nederland beter op orde worden gebracht.

De presentatie van het GroenLinks-plan valt niet toevallig samen met het nieuwe ‘migratiepact’ dat de Europese Commissie deze woensdag presenteert. Daarin staan voorstellen, maar omdat alle lidstaten daar eerst nog over zullen debatteren, duurt het nog maanden voordat nieuwe plannen ook daadwerkelijk worden ingevoerd. „En dat terwijl Nederland nu al kan beginnen”, aldus Van Ojik.

Drang naar spierballenpolitiek

Er wordt in Nederland wel veel gepraat over een structurele oplossing voor het migratievraagstuk, zegt het GroenLinks-Kamerlid, maar om dat te bereiken moet er ook iets gebeuren. „De drang naar spierballenpolitiek heeft opgeleverd dat het huidige kabinet vier jaar lang nagenoeg heeft stilgezeten uit angst dat redelijke compromissen worden uitgelegd als knieval”, schrijft hij. „En dat terwijl uit onderzoeken steeds weer blijkt dat er voor humane opvang van mensen die vluchten voor oorlog en geweld in Nederland een heel breed draagvlak is.”

Migratie is een heikel dossier in Nederland en in Europa. Tijdens de migratiecrisis van 2015 kwamen ruim een miljoen mensen Europa binnen, vooral via Griekenland en Italië. Europese voorstellen om vluchtelingen gezamenlijk en evenredig over de Europese lidstaten te verdelen, strandden in diepe verdeeldheid en kwamen nooit van de grond. In de tussentijd leidde het migratiedebat maatschappelijk tot veel polarisatie.

Volgens Van Ojik is de eerste stap dat Nederland zich actief inzet om samen met andere, bereidwillige landen tot afspraken te komen. Over herverdeling van vluchtelingen onderling, op basis van objectieve criteria, zoals inwoneraantal. Daarnaast moet de kopgroep een „structureel solidariteitsmechanisme” inrichten voor mensen die aan de buitengrenzen van de EU om asiel vragen. Daar moet een eerste screening plaatsvinden, door Europees asielagentschap EASO, en moeten mensen die geen kans maken op asiel ook direct kunnen worden teruggestuurd.

Ook zou de kopgroep volgens Van Ojik bestaande hervestigingsprogramma’s van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR moeten ondersteunen. Door kwetsbare vluchtelingen op te nemen uit overvolle vluchtelingenkampen aan de randen van Europa, worden legale migratieroutes gecreëerd en voelen mensen minder noodzaak om zelf op gammele bootjes te stappen voor een illegale en gevaarlijk oversteek, is de gedachte.

Terugkeer als achilleshiel

Mensensmokkel zou ook op andere manieren moeten worden bestreden, onder andere door een nieuwe EU-missie op de Middellandse Zee op te tuigen – in 2019 werd de bestaande anti-smokkelmissie Sophia dusdanig uitgekleed dat het geen schepen meer mocht inzetten op zee. Gelijktijdig moeten campagnes in vertreklanden migranten informeren over de gevaren van een oversteek en de kleine kansen op asiel in Europa.

Terugkeer van kansloze asielzoekers, momenteel de achilleshiel van het migratiebeleid, zou beter moeten worden geregeld. Landen hebben al een internationale verplichting om de eigen onderdanen terug te nemen als ze elders zijn uitgeprocedeerd, maar in de praktijk loopt het daar vaak spaak. Zo weigert Marokko vaak burgers terug te nemen, ondanks herhaalde pogingen van Nederlandse bewindspersonen om afspraken te maken met het land.

Om wel tot afspraken te komen, zou Nederland meer het ‘voor wat, hoort wat’- principe moeten inzetten, aldus Van Ojik. Dus: in ruil voor het terugnemen van onderdanen goede afspraken maken over visa, tijdelijk arbeidscontracten en stages. „Het bieden van studie- en arbeidsvisa biedt ons de kans om heel specifiek mensen toe te laten die we op onze eigen arbeidsmarkt nodig hebben.”

Spanje en Marokko hebben al jaren afspraken over het uitzetten van Marokkanen, zonder procedures. Hoe werkt dit publieke geheim?

Te veel escapes

Uit de nieuwe Europese plannen blijkt dat er geen verplichte herverdeling van vluchtelingen onder lidstaten zal plaatsvinden. De Europese Commissie stelt voor dat landen die niet willen opvangen, een andere bijdrage kunnen leveren, bijvoorbeeld in de vorm van technische expertise, middelen of geld. „Alleen: in Griekenland speelde een tekort aan geld geen rol”, zegt van Ojik in een eerste reactie. „De praktijk heeft geleerd dat extra geld voor Griekenland niet voorkomt dat zich aan de buitengrenzen van Europa grote hoeveelheden mensen verzamelen.” Dat gaat niet worden opgelost met de voorstellen die nu op tafel liggen, zegt hij. „Er zitten te veel escapes in voor landen om te zeggen: ik doe niet mee.”

Met dit plan wil Van Ojik de discussie in Nederland voeren, in het licht van de Europese migratieplannen en met het oog op de Tweede Kamerverkiezingen in maart. „Het zou mooi zijn als we nu al kunnen kijken of partijen het met elkaar eens kunnen worden over welke kant het op moet gaan met het migratiebeleid.”

Op donderdag debatteert de Tweede Kamer over asiel en migratie. De Europese voorstellen zullen tijdens dat overleg ook worden besproken.