Mooie woorden over 75 jaar VN worden gevolgd door verwijten

Verenigde Naties Net als de afgelopen jaren wordt de Algemene Vergadering van de VN, dit jaar per video, gedomineerd door de spanningen tussen de VS en China.

De Amerikaanse president Donald Trump spreekt de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe in een videoboodschap
De Amerikaanse president Donald Trump spreekt de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe in een videoboodschap Foto Reuters

Staatshoofden en regeringsleiders gebruikten de 75ste verjaardag van de Verenigde Naties en de jaarlijkse VN-vergadering voor fraaie woorden over het belang van internationale samenwerking, maar hadden er ook geen moeite mee de eigen positie te onderstrepen en elkaar de maat te nemen.

De ‘vergadering’ is dit jaar door toedoen van Covid-19 een aaneenschakeling van videoboodschappen. President Trump haalde in zijn videobrief dinsdag meteen snoeihard uit naar China. De wereld, zei Trump, is 75 jaar na WOII verwikkeld in een groot mondiaal gevecht tegen „het China-virus”. Hij herhaalde zijn eerdere kritiek dat China faalde in het indammen van de corona-uitbraak en stelde nogmaals dat de Wereldgezondheidsorganisatie WHO door China gestuurd wordt. China, zei Trump, moet „ter verantwoording geroepen worden” voor het „veroorzaken van deze plaag”. Hij schilderde China ook af als ’s werelds grootste vervuiler.

Trump onderstreepte met de van hem bekende bombast de successen die de VS geboekt hebben, onder andere met vredesbesprekingen in het Midden-Oosten, en verdedigde zijn besluit om uit multilaterale afspraken als het klimaatakkoord te stappen. Hij herhaalde ook dat een leider van een land eerst voor zijn eigen bevolking moet opkomen. Ieder land zijn eigen variant van America First dus.

Afkeer van protectionisme

De Chinese president Xi Jinping trad in zijn later uitgezonden boodschap prompt op als hoeder van de internationale orde waarvan de VN de kern vormen. Hij waarschuwde juist tegen unilateralisme en protectionisme. Al sinds de verkiezing van Trump in 2016 en de Amerikaanse afkeer van complexe internationale verbanden, probeert China het vacuüm dat de VS achterlaten op te vullen. Wie zich verzet tegen globalisering is een struisvogel en een donquichot en verzet zich tegen historische ontwikkelingen, zei Xi. „De wereld zal nooit terugkeren tot isolationisme”.

De videoboodschap van de Chinese president Xi Jinping tijdens de VN-vergadering is te volgen via een mobiele telefoon Foto Mary Altaffer/AP

De president kondigde ook aan dat de Chinese klimaatdoelstellingen opgeschroefd worden. China wil CO2-neutraal zijn in 2060. China legde zich daarmee voor het eerst vast op een doel voor de lange termijn. Xi zet ook het klimaatbeleid in als geopolitiek instrument. Ook hiermee zet hij zich af tegen klimaatontkenner Trump en hij weet dat dit de Europeanen gunstig stemt.

Eerder diende Xi al een schriftelijke verklaring in bij de VN waarin hij duidelijk stelling nam tegen de VS, zonder dat land te noemen. „Geen enkel land heeft het recht de wereld te domineren, het lot van anderen te bestemmen of de voordelen van vooruitgang voor zichzelf te houden”, aldus Xi. „Nog minder zou men in staat moeten zijn te doen wat men wil en de hegemoniale macht mogen zijn en de baas te spelen in de wereld.”

Ons welzijn is iets dat we delen – ons lijden ook

De Chinees-Amerikaanse controverse is het belangrijkste politieke schisma in de VN. Secretaris-generaal António Guterres waarschuwt al een jaar voor een Koude Oorlog tussen de twee en een scheuring van de VN in twee kampen. De Franse president Emmanuel Macron waarschuwde dinsdag dat geruzie tussen de VS en China wel eens tot een machteloze VN zou kunnen leiden.

Maandag noemden de 193 VN-landen multilateralisme in een plechtige verklaring „geen optie maar een noodzaak”. Zeker als de wereld na de pandemie gelijkwaardiger, sterker en duurzamer heropgebouwd wordt. ,,De Verenigde Naties moeten [daarin] centraal staan.”

In een reeks videoboodschappen bezongen de leiders de behoefte aan eendracht. „Ons welzijn is iets dat we delen – ons lijden ook”, zei kanselier Angela Merkel, die er op wees dat de VN zijn opgericht nadat Duitsland met de Shoah „alle beschavingsnormen had verraden.” Merkel erkende dat de VN vaak achterblijven bij hun ambitie.

Lees ook: Argwaan alom maar hoe groot is nu de Chinese macht werkelijk?