Kernenergie: afleidingsmanoeuvre of onterecht taboe?

Schone stroom De VVD wil kerncentrales: ze zijn onmisbaar voor volledig schone energie in 2050. Onzin, volgens linkse partijen. Duur, volgens PBL.

De kerncentrale in Borssele bereikt in 2033 de levensduur waarvoor hij is gebouwd, 60 jaar.
De kerncentrale in Borssele bereikt in 2033 de levensduur waarvoor hij is gebouwd, 60 jaar. Foto Marcel Antonisse/Hollandse Hoogte

Is kernenergie onmisbaar als je écht iets tegen klimaatverandering wil doen? Of juist een afleidingsmanoeuvre om moeilijke keuzes over zonne- en windenergie in het land uit de weg te gaan? Langs die twee lijnen is de discussie over kernenergie in de Tweede Kamer opnieuw losgebarsten. Aanstichter is, net als twee jaar geleden, de VVD.

Toen zei Klaas Dijkhoff, fractievoorzitter van coalitiepartij VVD, dat er snel een nieuwe kerncentrale moest worden gebouwd: die stoot geen broeikasgas CO2 uit. In het Klimaatakkoord dat daarna, mede namens de VVD, door het kabinet werd gesloten om de uitstoot van CO2 in 2030 fors te verminderen, kwam kernenergie niet voor.

Nu probeert de VVD het opnieuw. Woensdag lanceerde Kamerlid Mark Harbers een plan om drie tot tien nieuwe kerncentrales te bouwen. Want zonder kernenergie lukt het volgens de VVD niet om in 2050 alleen nog maar schone stroom te hebben, zoals is afgesproken. Harbers: „Wij kijken naar wat er nodig is ná 2030.” Stap één is voor Harbers dat de bestaande kerncentrale in Borssele langer open blijft dan tot 2033.

Daarnaast moet de overheid het bouwen van kerncentrales aantrekkelijker maken, bijvoorbeeld door de financiële eisen te versoepelen, vindt de VVD. Nu moet een bedrijf de kosten van de ontmanteling van de centrale na tachtig jaar al bij de bouw gefinancierd hebben, zegt Harbers. Ook moet er financiële steun komen van de overheid. Hoeveel subsidie er nodig is, weet Harbers nog niet, wel dat een nieuwe centrale 8 tot 10 miljard euro kost.

Harbers wacht de uitkomsten af van een ‘marktconsultatie’ die het kabinet nu gaat doen. Dijkhoff kreeg vorige week een meerderheid achter zijn voorstel voor zo’n onderzoek: PVV, CDA, FVD en SGP. Het kabinet vraagt bedrijven onder welke voorwaarden (lees: met hoeveel subsidie) ze bereid zijn een kerncentrale te bouwen, én welke regio’s een centrale op eigen grondgebied zien zitten. Coalitiepartij CDA denkt ook dat kernenergie nodig is voor de doelstelling voor 2050. Maar of daar één centrale voor nodig is of tien, weet Kamerlid Agnes Mulder nu nog niet.

Taboe is er niet

Onder andere ChristenUnie, D66 en GroenLinks stemden tegen de consultatie. Ze denken niet dat kernenergie in Nederland nodig is om in 2050 alleen nog schone elektriciteit op te wekken. Zonne- en windenergie worden steeds goedkoper, kernenergie juist steeds duurder, blijkt in andere Europese landen. Bovendien is het vragen naar de bekende weg, zeggen ze. Bedrijven die willen, kunnen nu al een kerncentrale bouwen. „U doet alsof er een taboe ligt, maar dat is er helemaal niet,” verweet Klaver Dijkhoff. Er zijn al twaalf jaar drie locaties aangewezen waarop een kerncentrale gebouwd mag worden, zei Klaver. Maar bedrijven tonen „nul interesse. Nul!”

Lees ook: Wie aan de eisen voldoet, mag best een kerncentrale bouwen

Volgens Harbers is dat logisch: het is nu onaantrekkelijk. Maar met subsidie misschien niet. „We moeten net als bij windenergie kijken of we de markt in beweging kunnen krijgen.” Diverse energiebedrijven die in Nederland actief zijn, lieten vorige week na het pleidooi van Dijkhoff in Het Financieele Dagblad weten ook met subsidie geen kerncentrale te willen bouwen.

Kamerlid Matthijs Sienot van coalitiepartij D66: „Dit is een afleidingsmanoeuvre van de VVD. Overal in het land worden nu regionale klimaatplannen opgesteld. Dat gesprek zou aan urgentie kunnen verliezen doordat de VVD nu de indruk wekt dat we het ook kunnen redden als we paar kerncentrales bouwen. Maar we moeten sowieso nú met zon en wind aan de slag.” Kamerlid Tom van der Lee van GroenLinks: „Het is een vlucht vooruit om pijnlijke keuzes en noodzakelijke stappen uit te stellen.”

„Dit is zeker geen afleidingsmanoeuvre”, zegt Harbers. Hij zegt dat gewoon is afgesproken om in 2030 70 procent van de elektriciteit op te wekken uit zonne- en windenergie. En ja, dan moeten er windmolens en zonne-panelen worden geplaatst op zee en in het land. „Tot 2030 gaat dat wel lukken, ondanks de weerstand bij mensen. Maar daarna ben ik bang dat het draagvlak weg is. Mijn plan gaat juist over wat je tussen 2030 en 2050 doet. Om in de jaren dertig een kerncentrale neer te zetten, moet je nu het gesprek starten. Zo lang duurt de vergunning en de bouw.”

Ook als na de marktconsultatie blijkt dat er veel subsidie nodig is, zijn VVD en CDA voor het bouwen van een centrale, zeggen Harbers en Mulder. Ze willen naast de kosten het ruimtebeslag meewegen: een kerncentrale neemt minder ruimte in dan windmolens en zonneweides. De VVD wil bovendien niet afhankelijk zijn van gas uit Rusland en het Midden-Oosten. Harbers: „We denken dat je geopolitiek niet aan kernenergie ontkomt. We blijven kritisch, je moet er niet te veel voor betalen. Maar de hele energietransitie draait op subsidies.”

Volgens PBL is het bouwen van een kerncentrale nu niet direct logisch

Belofte van het kabinet

Is een kerncentrale nodig om in 2050 alleen nog schone elektriciteit op te wekken, zoals de Klimaatwet eist? Pieter Boot is sectorhoofd Klimaat, Lucht en Energie van het Planbureau voor de Leefomgeving. Volgens Boot is het bouwen van een kerncentrale niet direct logisch, nu het kabinet heeft afgesproken al in 2030 ongeveer 70 procent schone stroom te halen uit windmolens (vooral op zee) en zonne-energie. „Als we dat niet afgesproken zouden hebben, had je een andere discussie. Maar nu is een kerncentrale louter nodig als de wind niet waait en de zon niet schijnt. Als het lekker waait, hebben we meer dan genoeg elektriciteit, zelfs om te exporteren. Je zoekt dus naar een vorm van stroomopwekking die niet altijd hoeft te draaien. Een kerncentrale draait dan te weinig om de grote investering eruit te halen. Een kerncentrale is alleen zinnig als je dat plan van 70 procent zon en wind verlaat. Het is niet voor niets dat partijen die wellicht aarzelen bij het Klimaatakkoord, beginnen over kernenergie. Maar die belofte is gedaan door het kabinet. Bedrijven rekenen nu op de reeks aanbestedingen voor wind op zee die het kabinet tot 2030 heeft uitgestippeld. Als je daar nu doorheen fietst, gooi je je reputatie te grabbel.”

Tussen 2030 en 2050 heeft Nederland volgens Boot wel een probleem. „We weten nog niet hoe we 100 procent schone elektriciteit opwekken in 2050. Dan kan je kiezen voor een kerncentrale maar die is heel duur, want die draait dan de helft van de tijd en daar is hij niet voor gemaakt.” Boot vindt het plan om Borssele langer open te houden logisch, als het veilig kan. De centrale bereikt in 2033 de levensduur waarvoor hij gebouwd is: zestig jaar. Drie tot tien kerncentrales bouwen, zoals de VVD wil, vindt Boot minder logisch. „Dan wek je zoveel elektriciteit op dat je óók een deel van Frankrijk van stroom kan voorzien. Is dat logisch voor een dichtbevolkt land? Ik zou denken: zet die centrales dan in Frankrijk zelf neer.”