Profiel

Streng katholieke rechter staat bovenaan Trumps kandidatenlijstje

Amy Coney Barrett De Amerikaanse president Trump zou het vrijdag overleden, feministische icoon Ruth Bader Ginsburg als hoge rechter willen laten opvolgen door de devote katholiek Amy Coney Barrett. Wie is zij?

Amy Coney Barrett, potentieel kandidaat voor het Hooggerechtshof, op een ongedateerde foto uit de tijd dat ze nog rechten doceerde aan de Notre Dame-universiteit. Sinds drie jaar is ze federaal rechter in Chicago.
Amy Coney Barrett, potentieel kandidaat voor het Hooggerechtshof, op een ongedateerde foto uit de tijd dat ze nog rechten doceerde aan de Notre Dame-universiteit. Sinds drie jaar is ze federaal rechter in Chicago. Foto MATT CASHORE / NOTRE DAME

Aan het einde van de week wil de Amerikaanse president Donald Trump een nieuwe kandidaat-rechter voordragen voor het federaal Hooggerechtshof, heeft hij maandag gezegd. Trump wacht zo gepast tot de uitvaartplechtigheden voor de vrijdag overleden progressieve hoge rechter Ruth Bader Ginsburg zijn afgesloten. Tegelijkertijd domineert de vrijgekomen vacature aan het Hooggerechtshof – zes weken voor de presidentsverkiezingen – de campagne al volop.

Maandag scandeerden aanhangers van Trump „fill that seat” (vul die zetel) tijdens een rally in Ohio. De president zelf waarschuwde dat zijn Democratische rivaal Joe Biden het Hof zou „volproppen met radicaal-linkse rechters”. Hij zei nog vijf vrouwen op zijn lijstje met potentiële kandidaat-rechters te hebben staan en volgens Amerikaanse media staat de naam van Amy Coney Barrett prominent bovenaan. Wie is zij?

Barrett, moeder van zeven kinderen van wie twee geadopteerd uit Haïti, geldt als een devoot katholiek. In 2017 werd ze door Trump voorgedragen voor haar huidige baan in Chicago. Het jaar daarop zou hij al hebben overwogen haar door te schuiven naar het Hooggerechtshof. Uiteindelijk koos hij voor Brett Kavanaugh. Twee jaar later heeft Barrett meer magistratelijke ervaring, terwijl ze met haar 48 jaar nog decennia aan het hof zou kunnen dienen. (Hoge rechters worden voor het leven benoemd.)

Minderheidsstandpunten

Amerikaanse media spitten al volop in haar circa honderd vonnissen uit Chicago en in academische publicaties uit de vijftien jaar dat ze doceerde aan de rechtenfaculteit van de katholieke Notre Dame-universiteit. Daarbij ligt vooral haar abortusstandpunt onder een vergrootglas. Bij links Amerika, omdat Barrett een vrouw moet vervangen wier leven draaide om vrouwenrechten en sekse-gelijkheid. En bij rechts Amerika, omdat andere rechters die Trump benoemde (Neil Gorsuch voorop) in de praktijk niet zo conservatief zijn gebleken als gehoopt.

Aangezien ze pas drie jaar als rechter werkt, is haar juridische doopceel niet heel lang. In Chicago vond persbureau AP maar één uitspraak over zwangerschapsonderbreking. Die draaide om een wet uit Indiana die verplicht stelde dat foetussen na een miskraam of abortus begraven moeten worden en dat klinieken ze niet als afval mogen behandelen. De wet, getekend door toenmalig gouverneur Mike Pence (nu Trumps vicepresident), verbood ook abortus op basis van ras, sekse of afwijkingen.

Het hof van beroep verwierp deze wet als ongrondwettelijk. Barrett stemde echter mee met het conservatieve smaldeel van het hof dat hier duidelijk anders over dacht. Het minderheidsoordeel dat zij onderschreef, sneerde dat de wet wel overeind was gehouden als het „de resten van katten of woestijnratten had betroffen”.

Zo zijn er meer aanwijzingen die progressieven bezorgd zullen stemmen. Als mentorleerling van de oerconservatieve, in 2016 overleden hoge rechter Antonin Scalia – voor wie ze eind jaren negentig als klerk werkte – geldt ze als ‘originalist’. Dit betekent dat ze als rechter de grondwet wil interpreteren zoals die in de achttiende eeuw geschreven werd.

Lees ook: Het overlijden van hoge rechter Bader Ginsburg overstijgt haar zetel

Vuurwapens

Die visie sprak bijvoorbeeld uit een uitspraak, uit 2019, over vuurwapens. Barrett oordeelde toen dat iemand die veroordeeld is voor een niet-gewelddadig misdrijf niet automatisch kan worden uitgesloten van wapenbezit. Voor een groot deel van haar 27 pagina’s tellende minderheidsoordeel greep ze terug op wapenregels uit de achttiende en negentiende eeuw.

En in 2013 schreef ze in de Texas Law Review een artikel over zogeheten super-precedenten. Dit zijn uitspraken van het Hooggerechtshof waar geen rechter van zou moeten durven afwijken. Barrett wist er krap tien op te sommen, waaronder de uitspraak die een einde maakte aan rassenscheiding in het onderwijs. Roe vs. Wade, het vonnis dat in 1973 het recht op abortus schraagde, noemde ze uitdrukkelijk niet, omdat dit nog te omstreden zou zijn.

Ook was ze op Notre Dame lid van de vakgroep ‘Faculteit voor het Leven’ en ondertekende ze een brief aan bisschoppen waarin ze stelde dat „de waarde van het menselijk leven duurt van de conceptie tot een natuurlijke dood”.

Tijdens de hoorzitting in de Senaat voor haar benoeming in Chicago werden deze citaten haar ook al voorgelegd. Destijds stelde Barrett dat haar standpunten zich ontwikkeld hadden. Rechters zouden „hun persoonlijke overtuigingen niet moeten volgen bij een beslissing in een zaak, anders dan de wet voorschrijft”. Toen werd haar voordracht door de Senaat met 55 om 43 stemmen goedgekeurd, met steun van drie Democraten. Dit keer bij lijkt de stemming veel spannender te gaan worden.