Opinie

Trumps ‘nuttige idioten’ missen geopolitieke draai

Luuk van Middelaar

Toch wel een dingetje. De Groene Amsterdammer onthulde deze week hoe de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra op 10 september een fundraisingdiner organiseerde voor Forum voor Democratie. Een select gezelschap bevriende ondernemers werd getrakteerd op een mondkapje van satijn, een fijn glas wijn en een speech van de ambassadeur, terwijl partijleider Thierry Baudet de „spectaculaire” campagneplannen voor maart 2021 uit de doeken deed.

Natuurlijk moet een diplomaat contacten onderhouden met de politieke krachten in zijn land van stationering, maar Hoekstra – die in december ook al een Forum-partijcongres toesprak – ging ver over de schreef. Dit was inmenging in binnenlandse aangelegenheden, een radicaal-rechtse middelvinger naar het kabinet-Rutte en het politieke midden.

Lees ook: Hoe neutraal is de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra?

Verwarrend is dat dit gebaar vanuit Amerika komt, van onze beschermer sinds 1945. Als de Turkse ambassade in Den Haag een campagneavond voor migrantenpartij Denk organiseerde, zouden het land en De Telegraaf te klein zijn. Of denk terug aan de Koude Oorlog, toen de banden van de communistische CPN met de Sovjet-Unie terecht onder de loep lagen. Het verwijt van landverraad kwam snel. Vandaag blaast niet langer stalinistisch Moskou de internationale revolutie aan, maar nationalistisch-rechts Washington. Zoals de CPN en haar Franse zusterpartij tot in de jaren zeventig een merkwaardige aantrekkingskracht uitoefenden op linkse intellectuelen („nuttige idioten”, noemde Stalin deze Parijse en Amsterdamse sympathisanten), zo heeft Forum een schare conservatieve en radicaal-rechtse denkers aan de staart hangen. Nuttige idioten voor de agenda van Trump.

Met zijn campagnesteun aan Forum handelt Pete Hoekstra geheel volgens het handboek van de Trump-gezant. Collega Richard Grenell in Berlijn ging hem voor. Als strijdlustig verdediger van America First vertelde deze de Duitse politiek twee jaar lang luid wat te doen met Iran (alle bedrijven terughalen), Rusland (stoppen met Nord Stream 2) en China (geen Huawei). Grenell zag het als zijn opdracht om de rechts-conservatieve beweging in Europa „aan de macht te brengen”, zei hij in 2018 unverfroren tegen Breitbart, de website waar Trump-ideoloog Steve Bannon groot werd. Zo kwam Grenell meermaals onder vuur vanwege inmenging in interne Duitse zaken. Het resultaat? Hij steeg in aanzien in het Witte Huis en maakte promotie: als tijdelijk directeur van National Intelligence (dit voorjaar) en adviseur van de Republikeinse campagne (sinds augustus) trad hij toe tot Trumps inner circle. Wellicht wil ook Pete Hoekstra zich in de kijker spelen?

Amerikaanse diplomaten wenden zich mede tot de flanken omdat de steun in het centrum afkalft. De Trump-jaren laten sporen na, ook in het trouwe, Atlantische Nederland.

Uit fascinerend groot opinieonderzoek van Clingendael blijkt dat het Nederlandse publiek de geopolitieke verschuivingen scherp ziet. Vanwege Brexit en Trump steunt een grote meerderheid van 72 procent meer samenwerking met Duitsland en Frankrijk. Slechts een op tien Nederlanders is ertegen, de rest neutraal. Bijna vier op de vijf denken dat de Verenigde Staten de komende vijf jaar de verdediging van Europa zullen terugschroeven. Over de vraag of Amerika een dreiging vormt zijn de meningen in ons land gelijkelijk verdeeld, met ruwweg een derde voor ja, nee en neutraal. China en Rusland worden beide meer als dreiging gezien (35 respectievelijk 36 procent, versus 29 procent voor de VS). Als het tot een Chinees-Amerikaanse grootmachtstrijd zou komen, kiezen weliswaar vijf maal meer Nederlanders voor de VS dan voor China (28 procent om 5 procent), maar prefereert een ruime meerderheid (60 procent) neutraliteit.

Pete Hoekstra reageerde maandag op Twitter als door een wesp gestoken op de uitkomst en betichtte boodschapper Clingendael van onbetrouwbaarheid. Kennelijk stoorde hem de vraag: „Nu het VK de EU verlaat en de VS onder Trump een onbetrouwbare partner wordt …” Dat kun je suggestief noemen. Maar actuele peilingen laten zien hoe het vertrouwen in de VS wereldwijd keldert. En hoe betrouwbaar ben je als bondgenoot wanneer je je eenzijdig uit internationale verdragen terugtrekt, zinspeelt op een vertrek van de VS uit de NAVO of een Duits vaccinbedrijf wilt opkopen op voorwaarde dat het Covid-vaccin exclusief voor je eigen burgers beschikbaar komt?

Het Nederlandse publiek ziet het patroon en trekt zijn conclusies. Wie neutraliteit verkiest en niet als vazal van de VS tegen China ten strijde wil trekken (de 60 procent neutralen) , die zal zich met Frankrijk, Duitsland en andere Europese landen moeten organiseren (erkent de 72 procent). Pete Hoekstra onderstreept waarom.

Luuk van Middelaar is politiek filosoof, historicus en hoogleraar EU-recht (Leiden).

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.