Opinie

Juist een skatepark moet een safe space zijn

Fotografie Zet de critici van het kunstwerk ‘Destroy My Face’ van Erik Kessels op de skatebaan in Breda niet weg als activistische moraalridders, schrijft
Illustratie Hajo

Wat is het verband tussen plastische chirurgie, skateboarden en cancel culture? Gerenommeerd kunstenaar Erik Kessels maakte gebruik van een algoritme om zestig portretten samen te stellen, gebaseerd op honderden foto’s van mannen en vrouwen op internet die enige vorm van plastische chirurgie hebben ondergaan. De portretten werden geplaatst in skatepark Pier 15 in Breda, onder de vlag van fotofestival BredaPhoto.

Onder de titel ‘Destroy My Face’ was het idee dat skateboarders de vernietiging van de gezichten voort zouden zetten door er overheen te skaten. De bedoeling van de kunstenaar was een interactief werk dat kritiek zichtbaar maakte op het Insta-perfecte schoonheidsideaal en de normalisering van plastische chirurgie.

Zijn werk, dat door dat algoritme uiteindelijk alleen vrouwengezichten bevatte, werd echter een illustratie van de seksistische en misogyne cultuur in de kunst- én skatewereld.

Mensen uit de kunst- en skatewereld spraken zich uit tegen het kunstwerk, er werd een onlinepetitie gestart, er zijn duizenden comments geplaatst en er brak ruzie uit in de reacties onder de foto’s op social media. Een paar dagen later besloot het skatepark de installatie te verwijderen.

Diverser dan ooit

Skateparken zijn diverser dan ooit. Evenementen voor meiden en queers worden druk bezocht. Precies deze positieve ontwikkeling maakt het zo betreurenswaardig dat ‘Destroy My Face’ vooraf bij niemand vraagtekens heeft opgeroepen.

Lees ook: Skatebaan verwijdert foto’s Erik Kessels na online kritiek

Als ondertekenaar van de petitie, oprichtster van een stichting die skateboarden gebruikt als middel voor inclusiviteit, leiderschap en empowerment en als jonge vrouw, heb ik opgeroepen tot protest tegen dit kunstwerk. Al snel waren hatelijke DM’s, boze comments en vele vruchteloze discussies mijn deel. Ik werd ervan beschuldigd het skatepark te willen ‘cancelen’ en witte mannen te discrimineren. Bovenal was ik een boze feminist en mocht ik niet beweren voor andere vrouwen te spreken. Volgens anonieme mensen op internet misbruik ik de geweldige skateboardcultuur voor radicaal linkse boodschappen over inclusiviteit, en probeer ik mijn eigen agenda door te drukken.

Coole cultuur

Skateboarders gaan namelijk graag prat op hun coole, alternatieve, en trendcreërende cultuur. Skateboarden typeert zich door een lifestyle waar vrijheid en creativiteit gevierd worden, onder verwijzing naar fotografie, film, mode en architectuur. Sinds het begin in de vorige eeuw groeide het uit van een kleine subcultuur naar een populaire industrie, met als klapper de geplande introductie op de Olympische Spelen dit jaar.

Geen wonder dat de skatecommunity zich aangevallen voelde door de kritiek op Kessels’ kunstwerk. Hun identiteit als skateboarder werd aangetast door beschuldigingen van seksisme en misogynie. Waar veel mensen echter aan voorbij gaan, is dat zich, in tegenstelling tot het imago, een dominante masculiene cultuur in het skateboarden heeft genesteld.

Sla een willekeurig skateboardtijdschrift open en de norm is masculien, de foto’s van jonge, witte mannen vliegen je om de oren. Vrouwen moeten vechten voor gelijke behandeling in het skatepark, de industrie en de topsport. Openlijk homoseksuele skateboarders zijn er nauwelijks, zwarte skateboarders krijgen te maken met racisme en stereotypes. Candy Jacobs, in de top-3 vrouwelijke skateboarders in ons land, vertelde in 2016 in een interview dat bedrijven geen markt zagen in vrouwelijke skaters.

Veel mensen beseffen niet dat zich een dominante masculiene cultuur in de skatecommunity heeft genesteld

Gelukkig wordt er langzaamaan ruimte gemaakt voor skateboarders uit gemarginaliseerde groepen. Skaters verenigen zich in BLM-protesten en dankzij media als Instagram ontstaan er platforms waar ze zichzelf kunnen presenteren zonder afhankelijk te zijn van traditionele normen, ook in Nederland.

Storm van kritiek

Vooropgesteld, de verontwaardiging over het kunstwerk van Erik Kessels is géén aanklacht tegen individuele skateboarders, het skatepark of individuele supporters van het kunstwerk. Wel is de storm van kritiek een direct gevolg van jarenlang gegroeide scheve verhoudingen in de kunst- en skatewereld. Werelden waar mannen het voor het zeggen hebben en vrouwen zich keer op keer in moeten vechten en telkens opnieuw moeten bewijzen dat zij daar net zo goed thuis horen als de mannen.

De plaatsing van een vrouwonvriendelijk kunstwerk in een skatepark, voelt als een ontkenning van vrouwelijke skateboarders. ‘Destroy my Face’ laat zien dat het geaccepteerd is om vrouwen te vernietigen vanwege hun uiterlijk. Het normaliseert de objectificatie van vrouwen. Dat wordt versterkt met begeleidende teksten over hoe „de persoon [kan] veranderen in een monster” of „Je kan je sowieso afvragen of het nog wel mensen zijn.” Kessels stelt dat het kunstwerk uitnodigt tot dialoog, critici vinden op hun beurt dat skaters niet anders kunnen dan de visie van de kunstenaar uitvoeren.

De kritieken op ‘Destroy My Face’ zijn hoofdzakelijk een oproep om verantwoordelijkheid te nemen voor de impact van de kunstinstallatie en transparant te zijn over vervolgstappen die leiden tot een veiliger, diverser en inclusiever klimaat. Er is aangedrongen op verwijdering van het kunstwerk, niet om boycot van het skatepark, Erik Kessels, of BredaPhoto.

Activistische moraalridders

Kritiek afdoen als cancel culture is een snelle manier om nuance in het debat teniet te doen en critici aan de kant te zetten als activistische moraalridders. De korte statements van skatepark Pier 15 en Kessels geven reden tot twijfel aan hun oprechtheid. Combineer dit met het ontbrekende excuus van BredaPhoto en de situatie blijft precair. Critici en supporters staan lijnrecht tegenover elkaar, terwijl het de betrokken partijen zou sieren als ze deze gebeurtenis aangrijpen om in gesprek te gaan over seksisme, misogynie en ongelijkheid.

Laat het ook voor de Nederlandse skateboardscene een les zijn: praat over diversiteit, luister naar álle skaters. Heet nieuwe skaters welkom, creëer ruimte voor skaters die een safe space nodig hebben. Laten we ervoor zorgen dat het skatepark voldoet aan zijn imago als de plek waar iedereen zich welkom, gerespecteerd en vrij kan voelen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.