Reportage

Influencers zeggen wat volgers willen horen

Sociale media De #ikdoenietmeermee-actie vindt gehoor bij jongeren. „Wat de overheid doet is best onzin.”

Dinsdag protesteerden ouders van leerlingen en sympathisanten van Viruswaarheid op het schoolplein van het Farel College in Amersfoort tegen de mondkapjesplicht die voor leerlingen op de middelbare school geldt.
Dinsdag protesteerden ouders van leerlingen en sympathisanten van Viruswaarheid op het schoolplein van het Farel College in Amersfoort tegen de mondkapjesplicht die voor leerlingen op de middelbare school geldt. Foto Jeroen Jumelet/ANP

„Echt dom”, zeggen Stacey Horn (18) en Nikita Djeddah (19) over de influencers die een campagne begonnen tegen het coronabeleid van de overheid. Met mondkapje alvast in de hand lopen ze naar de trein vanaf hun mbo-opleiding sport en recreatie naast station Almere Poort. „De cijfers met besmettingen gaan omhoog”, zegt Stacey. „Waarom zou je er dan nog extra tegenin gaan?”

Tientallen bekende Nederlanders, vooral uit de entertainmentindustrie, deelden maandagavond op sociale media een statement tegen de coronamaatregelen, onder de gezamenlijke hashtag #ikdoenietmeermee. „Ik zeg NEE tegen alle maatregelen totdat de overheid dit beleid controleerbaar kan rechtvaardigen”, schreven zij.

Onder hen zijn artiesten als Thomas Berge, Tim Douwsma, Famke Louise en Bizzey. De groep is verenigd door Willem Engel, meldde NRC dinsdag, de oprichter van actiegroep Viruswaarheid. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) noemde de actie van de influencers, die tezamen miljoenen jonge volgers hebben, dinsdag „onverantwoord” en „gevaarlijk”. Hoeveel invloed hebben de berichten?

Lees ook: Actiegroep Viruswaarheid betrokken bij anticorona-campagne van BN’ers

Stacey en Nikita zijn niet erg van het rijtje onder de indruk. „Thomas Berge. Wie is dat ook alweer?”, zegt Stacey ironisch. „Famke Louise, daar beginnen we niet eens over. En Tim Douwsma, tja, ik ken alleen z’n naam.”

Eerste- en tweedeklassers Kenzi (13), Fardou (12), Cherina (12) en Selena (12) fietsen net weg van het Poort Lyceum. Zij hebben meer begrip voor de boodschap waarover ze hoorden via het Instagram-account @rapinfo.tv.

„Ik vind het best wel goed, want wat de overheid doet is best wel onzin”, zegt Kenzi. „Ik ken niemand die corona heeft gehad. Dus hoezo zou ik dan van mijn mensen afstand moeten houden? De mensen die ik ken geef ik gewoon knuffels.” „Als iemand niest”, zegt haar vriendin, „dan ga ik wel aan de kant.”

„Het is ook overbevolkt”, zegt Kenzi. „Je kan helemaal niet altijd 1,5 meter afstand houden. Uiteindelijk moet je toch je dingen doen. De overheid betaalt je inkomen niet.”

Ze volgen op sociale media veel influencers die meedoen aan de actie. Bizzey „voor de grap”, Famke Louise omdat ze naar haar muziek luisteren. „Ik denk wel dat ze invloed hebben”, zegt Kenzi, „want ze hebben best wel grote… hoe noem je dat.” „Imago”, zegt Fardou. Cherina: „Volgers!”

Lees ook: Cijfers zijn ‘zorgelijk’, uitbraken nu ook in andere regio’s en niet alleen onder jongeren

Reflecteren

„Voor jongeren zijn influencers een belangrijke bron van informatie – ze heten niet voor niets influencers”, zegt Moniek Buijzen, hoogleraar communicatie en gedragsverandering aan de Erasmus Universiteit. Vooral jonge tieners zijn gevoeliger voor zulke invloeden. Maar die reikt vooral tot de onderwerpen waarvoor jongeren ze volgen, zegt ze. „Uiterlijk, een glamorous lifestyle, fashion.” Instagram is doorgaans niet politiek.

„De angst is dat influencers complottheorieën mainstream maken”, zegt hoogleraar Buijzen. „Ik ontken niet dat dit gevaar bestaat, maar ik kijk er met enige reserves naar. Volgers zijn geen makke lammetjes die alles maar slikken.” Er kwam ook veel kritiek op de hashtag, van volgers én andere influencers.

Maar, zegt Buijzen: sociale media zijn niet alleen trendsetters, ze reflecteren ook wat in de samenleving leeft. En dus weerspiegelt de actie #ikdoenietmeermee wellicht een veranderende moraal. Toen corona in het voorjaar uitbrak, lieten influencers hun volgers zien dat ze braaf thuisbleven en spoorden ze hen aan hetzelfde te doen. Buijzen: „Het was heel sociaal: veiligheid, voor elkaar zorgen.” Naarmate de onduidelijkheid van de coronamaatregelen groter werd, veranderde ook de toon op Instagram. „Veel mensen zullen beamen dat ze de laatste weken om zich heen ook steeds vaker kritiek op het overheidsbeleid horen.”

Lees ook: In coronacrisis berichten influencers niet over het goede leven, maar over zichzelf

Het lijkt erop dat influencers zich sterk laten beïnvloeden door wat hun volgers willen horen, zegt ook universitair hoofddocent communicatiewetenschap Esther Rozendaal. „De afspiegeling van wat er in de samenleving leeft, gebeurt online veel sneller dan bij veel andere media. Op televisie duurt het veel langer voor kijkcijfers invloed op de programma-inhoud krijgen.” Thomas Berge zong in maart nog mee met het coronalied van BN’ers om zorgmedewerkers een hart onder de riem te steken.

Meer beroemdheden, zoals eerder supermodel Doutzen Kroes, zeggen slechts kritische vragen te stellen over corona in plaats van desinformatie te verspreiden. Maar volgens hoogleraar Buijzen kan dat ook een manier zijn om opruiende complottheorieën op een verhullende manier te verspreiden. „Het is niet alsof er op de vragen van influencers helemaal geen antwoorden bestaan”, zegt ze.

Maar Joy (17), Elijah (16), Danilio (16) en Guillaume (16) begrijpen de boodschap van de BN’ers wel, zeggen ze tijdens hun pauze op een bankje. „Ik denk dat ze een spelletje spelen met ons”, zegt Joy, doelend op de overheid.

Elijah: „Opeens is er een tweede golf.”

Joy: „Ik had ergens een krant gezien uit 1969, daarin stond dat je van vaccinaties meer ziektes krijgt. Kan nep zijn hoor.”

„Er was ook iets”, zegt zijn vriend, „dat de wereld elke twintig jaar sowieso helemaal verandert.” Danilio: „Corona is een soort griep. Ze overdrijven. Griep kan je ook doodmaken.”

Joy: „Als er wéér een lockdown komt, dan gaan we gewoon naar buiten.”