Analyse

Hoe neutraal is de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra?

Diplomatie Is Pete Hoekstra te ver gegaan? Dat de omstreden Amerikaanse ambassadeur Thierry Baudet ontving op een gesloten bijeenkomst met vermogende ondernemers stuit op felle kritiek.

De Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra in oktober 2019 tijdens een door Elsevier georganiseerde bijeenkomst over defensie. Foto Sem van der Wal/ANP
De Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra in oktober 2019 tijdens een door Elsevier georganiseerde bijeenkomst over defensie. Foto Sem van der Wal/ANP

Twee kwesties die tegelijkertijd spelen, hebben de Amerikaanse ambassadeur in Nederland, Pete Hoekstra, in verlegenheid gebracht en de toorn van de Tweede Kamer gewekt.

Maandag zette De Groene Amsterdammer de schijnwerpers op een bijeenkomst van Forum voor Democratie (FVD), op donderdag 10 september. Gehouden op de Amerikaanse ambassade te Wassenaar, met Pete Hoekstra als gastheer en spreker, en met een buffet van hamburgers en kip.

Diezelfde dag haalde Hoekstra via Twitter uit naar Instituut Clingendael, nadat uit nieuw onderzoek was gebleken dat het Nederlandse vertrouwen in de VS snel afbrokkelt.

Hoekstra staat bekend als een niet alledaagse diplomaat die geen blad voor de mond neemt, en via de media geregeld de politiek in zijn gastland recenseert. Bijvoorbeeld als Nederland te weinig bijdraagt aan de NAVO of te veel Russisch gas koopt. Maar de FVD-bijeenkomst die hij hielp organiseren gaat volgens Kamerleden een stap verder, omdat het riekt naar buitenlandse inmenging, in de aanloop naar de Tweede-Kamerverkiezingen in maart.

Behalve Thierry Baudet en andere partijprominenten liepen er vooral vermogende ondernemers rond, uitgenodigd door FVD, maar mede in naam van Hoekstra, aldus De Groene.

Lees ook dit interview dat NRC eerder had met Pete Hoekstra. 'Nederlanders zijn minder progressief dan ze denken.'

„Ik probeer me voor te stellen hoe het zou zijn als onze ambassadeur in de VS een fundraiser zou houden voor Trump”, zegt Kamerlid en oud-diplomaat Bram van Ojik (GroenLinks). „Dan zou onze minister van Buitenlandse Zaken moeten aftreden.” De SP vindt dat Hoekstra het land moet worden uitgestuurd. Coalitiepartij D66 stelde dinsdag mondelinge vragen.

Sigrid Kaag

Minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel, D66) zegt dat ze al heeft gesproken met de Amerikanen, en volgens hen is er niks ongepast gebeurd. „We gaan in eerste instantie af op de verzekering die de ambassade ons heeft gegeven”, zei Kaag, die buitenlandminister Stef Blok verving (hij was dinsdag in Brussel), tijdens het wekelijkse vragenuur „Maar er volgt een tweede gesprek” met ambassadeur Hoekstra, voegde ze eraan toe.

Zowel de ambassade als FVD ontkennen dat de bijeenkomst het karakter had van een fundraiser. Baudet sprak in een Tweet van „overspannen gedoe”. Maar volgens de Groene was het voor verschillende genodigden duidelijk dat het om de partijkas ging. In de uitnodigingsmail stond ook de naam van het ‘Hoofd Fundraising’ van de partij vermeld.

Mocht blijken dat er tijdens de bijeenkomst fondsen zijn geworven, dan zou dat behalve met de diplomatieke mores ook strijdig zijn met het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer, uit 1961. Daarin staat onder meer dat diplomaten „de plicht hebben om zich niet te mengen in de binnenlandse zaken” van hun gastland.

Lees ook de column van Luuk van Middelaar: Trumps ‘nuttige idioten’ missen geopolitieke draai

En het zou bovenal heel schadelijk zijn, stelt Rob de Wijk van denktank HCSS. „De vraag of het wel of niet mag is niet zo interessant”, zegt hij. „Diplomatie is een kwestie van vertrouwen. En als minister ga je nu toch denken: ik moet op m’n woorden letten want hij is niet neutraal. Ik denk dat Hoekstra de terugslag hiervan zeker gaat voelen.”

Los van de vraag of het een fundraiser was: volgens Giles Scott-Smith, hoogleraar moderne diplomatieke geschiedenis in Leiden, is de bijeenkomst hoe dan ook opmerkelijk. „Wat me echt verbaast is dat het ambassadegebouw hiervoor is gebruikt”, zegt hij. „De residentie van de ambassadeur zou al beter zijn geweest. Dat voelt toch iets minder als een statement.”

Hoekstra laat via een woordvoerder weten dat hij „tientallen activiteiten met belangrijke politieke partijen over het gehele politieke spectrum” heeft gehouden. Volgens hem was de bijeenkomst een „town hall meeting […] met de leiders van de FVD”.

Kamerlid Sven Koopmans (VVD) organiseerde in februari ook zo’n meeting samen met Hoekstra. „In Haarlemmermeer, mijn achterland.” Maar de organiserende partij was de gemeente daar, Pete Hoekstra was te gast en behalve VVD’ers waren anderen ook welkom. „Het stond in de krant aangekondigd, iedereen kon komen.” De FVD-bijeenkomst daarentegen had een besloten karakter.

Een hard oordeel vellen wil Koopmans niet. „Ik wil eerst graag weten hoe dit precies is gegaan. Was dit inderdaad een fundraiser of heeft Baudet dat ervan gemaakt zonder dat de ambassadeur dit wist?”

Actieve ambassadeur

De VVD’er benadrukt dat een actieve ambassadeur niet per definitie slecht is. „Ik ben ook wel eens door hem uitgenodigd om te dineren, en ik ben niet de enige. Ik vind het ook goed dat hij zo het land in gaat en met mensen praat.” Maar in het algemeen zegt Koopmans is het „niet de bedoeling” dat ambassadeurs zich bemoeien met binnenlandse aangelegenheden.

„Hij heeft ons ook wel eens uitgenodigd”, zegt Van Ojik van GroenLinks. „Maar we hebben nooit met sponsors gebarbecued bij de Amerikaanse ambassadeur. Hoekstra begeeft zich op zeer glad ijs, helemaal met de verkiezingen in zicht.”

Volgens Scott-Smith zijn er behalve ‘Wenen’ weinig harde spelregels voor diplomatiek verkeer. Bewust, want juist op dit terrein is het behoud van zo veel mogelijk speelruimte belangrijker. Maar hij maakt zich wel zorgen nu grote mogendheden die speelruimte steeds vaker met een megafoon betreden. „Diplomatie is een conflictsussend middel, een manier om staten bij elkaar te houden”, zegt de hoogleraar. „Dat dit nu onder druk staat, is gevaarlijk terrein.”

Ook Van Ojik ziet de internationale diplomatie „steeds ruiger” worden. In Nederland mengen behalve Hoekstra ook de ambassadeurs van China en Rusland zich geregeld in het publieke debat, met stevige uitspraken, of via openbare brieven op de advertentiepagina’s van kranten. „Toen ik diplomaat was leerde je: een ambassadeur in het nieuws is géén goed nieuws”, zegt Van Ojik. „Nu voeren ze openlijk strijd.”

Wat hem betreft zitten daar wel grenzen aan. „En die zijn met dit FVD-event bereikt. Dit is gewoon buitenlandse inmenging.”