Het A-woord treft fraai de radeloze beschermingsdrang van Sams ouders

Zap In de nieuwe EO-dramaserie Het A-woord, over de zesjarige Sam met autisme, proberen de ouders hun zoon liefdevol door het kinderbestaan te loodsen, zichzelf uit alle macht voorhoudend dat hun kind ‘normaal’ is.

De zesjarige Sam (gespeeld door Bart van den Berg) in de dramaserie Het A-woord (EO).
De zesjarige Sam (gespeeld door Bart van den Berg) in de dramaserie Het A-woord (EO). Beeld EO

Dat was een typisch televisiemomentje, maandag in De vooravond. Er werd een fragment vertoond uit de nieuwe EO-dramaserie Het A-woord, waarna Fabian Franciscus, cabaretier met autisme, het woord kreeg: „Ik heb dit zelf niet uitgekozen. Ik heb wel tegen de redactie gezegd dat ik er emotioneel van werd, maar ik wilde het niet zien. Dus hebben ze het toch laten zien.” Franciscus praatte eroverheen en toen Fidan Ekiz even later weer het woord nam, volgden geen excuses, maar de vraag: „Waarom word je daar emotioneel van?” Er zijn van die dagen dat je denkt dat de Nederlandse televisiecultuur een afwijking in het autistisch spectrum heeft.

De bedoelde scène was een van de vele taferelen waarin de zesjarige Sam (gespeeld door Bart van den Berg) zich onttrekt aan zaken die de meeste verstandige mensen de stuipen op het lijf jagen: een verjaardagsfeestje (thema ‘onder water’) met een hele grote taart, de hele klas in je huis, collectieve opdrachten, het bevel om sociaal te doen. Sam zet liever zijn koptelefoon op om naar muziek te luisteren. Om hem heen proberen zijn ouders hem liefdevol door het kinderbestaan te loodsen, zichzelf uit alle macht voorhoudend dat hun kind ‘normaal’ is, ondanks de overdadige aanwijzingen dat hij afwijkt: „De buurjongen eet alleen maar chips, zo heeft iedereen wel wat.”

Het A-woord, geregisseerd door Anna van der Heide en Remy van Heugten, is fictie met een educatief oogmerk - een genre waarin een dramatisch ongeluk zo is gebeurd. Het resultaat is echter onderhoudend, ook al omdat de serie zich niet beperkt tot een a-plot, maar ook b-paden inslaat naar familiaire haat en nijd, overspel, racisme en een zangdocente die de opa van Sam (een fijn verwarde rol van Peter Blok) plotseling voorstelt om elkaars celibaat op te heffen.

Soms is het Oogappels in de overdrive, maar de radeloze beschermingsdrang van Sams ouders (gespeeld door Lies Visschedijk en Guy Clemens) is fraai getroffen. De opa banjert vrolijk-ongevoelig door alle gesprekken heen en Visschedijks karakter laat geen kans onbenut om passief-agressief (en ook minder passief agressief) uit de hoek te komen.

Intussen hangen ook de wederwaardigheden van de volwassenen in Het A-woord van het communicatieve onvermogen aan elkaar. Scène na scène kunnen of willen de karakters niet zeggen wat ze vinden, flappen ze eruit wat ze beter kunnen verzwijgen of spreken ze elkaars taal helemaal niet.

Baarlijke nonsens

Geen fictie zijn de later maandagavond in De Monitor (KRO-NCRV) belichte therapieën die beloven om kinderen van autisme te genezen. Baarlijke nonsens, die suggestie, maar in het alternatieve circuit hebben nogal wat therapeuten hun pijlen op de autismemarkt gericht. De zeventienjarige scholier met autisme Elijah Delsink lobbyt tot in de Tweede Kamer voor een verbod op ‘autismegenezende’ therapieën. De bekendste is de CEASE-therapie, wat staat voor het angstaanjagende ‘complete elimination of autistic spectrum expression’. De Monitor schat dat duizend kinderen per jaar de therapie ondergaan; de wereld is altijd nog gekker dan de mensen die als niet ‘normaal’ worden beschouwd.

Delsink overhandigde een manifest aan staatssecretaris Blokhuis, die onderzoek toezegde. Geen garanties, maar een welwillende bewindspersoon – geen slechte score voor wie in gedachten houdt hoe het nu eenmaal werkt in de politiek. Maar het geweldige (en leerzame) aan Elijah Delsink is dat hij dáár geen genoegen mee neemt. Een paar uur later meldde hij Blokhuis: „Nu eerst weer worstelen op een ambtelijk overleg is onnodig tijd verspillen.” Een voorbeeld, die jongen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.