Geheime diensten gaan onrechtmatig om met gegevens passagiers

Luchtvaart De inlichtingendiensten verzamelen passagiersgegevens die mogelijk van belang zijn voor onderzoek naar dreigingen vanuit het buitenland. In sommige gevallen hebben de diensten dat niet rechtmatig gedaan, concludeert toezichthouder CTIVD.
Reizigers op Schiphol. De geheime diensten verzamelen onder meer gegevens van vluchten buiten de Europese Unie.
Reizigers op Schiphol. De geheime diensten verzamelen onder meer gegevens van vluchten buiten de Europese Unie. Bart Maat/ANP

De geheime diensten gaan niet altijd rechtmatig te werk bij het verzamelen en verwerken van persoonsgegevens. Dat blijkt uit twee rapporten die toezichthouder CTIVD dinsdag heeft gepubliceerd. Het gaat met name om passagiersgegevens die de AIVD en MIVD bij luchtvaartmaatschappijen vergaarden tussen mei 2018 en november 2019.

De diensten verzamelen passagierslijsten voor het geval deze kunnen helpen bij onderzoek naar dreigingen vanuit het buitenland. Gegevens van miljoenen passagiers werden onterecht niet aangemerkt als ‘bulkdatasets’, volgens de CTIVD. Een bulkdataset is een verzameling gegevens waarvan het merendeel betrekking heeft op organisaties en personen die vermoedelijk nooit relevant zullen zijn voor de inlichtingendiensten. De diensten moeten extra regels in acht nemen bij gegevens die als zodanig zijn aangemerkt. Zo moeten de diensten regelmatig checken of de sets niet al kunnen worden verwijderd.

Dat gegevens soms verkeerd werden aangemerkt heeft ook te maken met tekortkomingen in de wet, stelt de CTIVD. Volgens de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten uit 2017 moeten de inlichtingendiensten bij het verzamelen van gegevens ‘zo spoedig mogelijk’ aangeven hoe relevant de data zijn voor onderzoek. De datasets zijn echter zo groot, dat het lastig is om snel te bepalen welke informatie relevant is. Onder druk van de wet hebben de geheime diensten soms sets onterecht als relevant aangemerkt.

De inlichtingendiensten verzamelen informatie over passagiers op vluchten van buiten de Europese Unie of buiten het Schengengebied. Deze gegevens spelen een „cruciale rol” in onderzoek naar onder meer terrorisme, schrijft minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) in een reactie aan de Tweede Kamer.