Opinie

De verbindende agent, dichtbij in de wijk, is óók romantiek

Die wijkagent is mooi, maar de tijden zijn ook veranderd. De agent van nu moet ook alert zijn op Mexicaanse drugshandel, digitale oplichting etc. Bob Hoogenboom in de Veiligheidscolumn.
Forensisch onderzoek aan een handwapen
Forensisch onderzoek aan een handwapen Getty Images

Vorige week schreven twee Rotterdamse politieleiders uit de vorige eeuw een opiniestuk over de toekomst van de politie. Rob Hessing en Hendrik Karreman. Het gaat niet goed. De politie verliest het contact met de bevolking in de wijk. En, de politie moet weer worden ondergebracht bij het ministerie van Binnenlandse Zaken.
Piet van Reenen, mede-columnist hier op het expertblog, pakt het op en schrijft een veiligheidscolumn. De kop is: ‘Alleen oude leeuwen verstoren nog de stilte rondom de politie’. Hessing, Karreman en van Reenen zijn ‘oude leeuwen’. Een generatie die altijd heeft gebruld. Hun boodschap is dat de huidige politieleiders schoothondjes zijn.

In je hok

De transformatie van leeuw in schoothondje is niet van vandaag of gisteren.
Minister Guusje ter Horst weigerde politiebazen te ontvangen. Zij had het niet zo met die ‘leeuwen’. De Nordholts, Hessings, Wiarda’s en Weltens van deze wereld. Politie in je hok was de boodschap. Daarna is de disciplinering van de politietop in gang gezet. Hessing, Karreman en Van Reenen zijn van dezelfde generatie. Zij zijn opgegroeid met de politie-ideologie van de jaren tachtig: dicht bij de burger, verbinding, van en voor de burger. De ‘leeuwen’ hebben groots en meeslepend gewerkt aan een politie met een gezicht voor de burger.
Maar laten we dit in perspectief blijven zien. Er waren en er zijn ‘slechts’ een paar duizend van de 60000 politiemensen die dat mooie werk doen. Politie is eindeloos gevarieerder. De noodhulp, ordehandhaving, persoonsbeveiliging, begeleiden van evenementen, opsporing van kinderporno, georganiseerde (drugs)criminaliteit en dealen met verwarde personen.

Onvolkomenheden

De ‘leeuwen’ geloven in een politie langs verbindende lijnen. Maar de ‘leeuwen’ zelf vergaten te investeren in de informatie-organisatie, in de opsporing, in de (digitale) technieken, in financieel-economische criminaliteit. In diversiteit. In aansluiting met hbo’s en universiteiten. In 2016 wordt in de schoot van de politie een kritische analyse gemaakt over de kwaliteit van de recherche. Het rapport heet ‘Handelen naar Waarheid’: ‘Het ontbreekt de politie aan 21th century skills’. Zijn het niet de ‘leeuwen’ die dit onder hun ogen hebben laten gebeuren?
Ook in de werving en selectie van nieuwe politiemensen langs lijnen van een veranderende samenleving zitten onvolkomenheden. En dan de verhardende criminaliteit. Een martelkamer in een container past niet in het ‘verbindende’ verhaal. Moordaanslagen in de Lage Landen - van Fortuyn, Theo van Gogh tot aan de advocaat Wiersum - passen niet in het verbindende verhaal.

Romantisch

De Dienst Landelijke Informatieorganisatie zet 1000 mensen in op drugs en terrorisme. Slechts 12 functionarissen zitten op financieel-economische criminaliteit. Je kan als ‘leeuw’ wel blijven vasthouden aan ‘dichtbij’, maar burgers worden (digitaal) opgelicht en financiële instellingen en dienstverleners krijgen het illegaal verdiende geld niet aangewassen. Fraude woekert in de samenleving. De wijkagent zou ook het Financieele Dagblad moeten lezen. En een paar slimme vragen moeten kunnen stellen aan een directeur van een trustkantoor. Het romantische verhaal over ‘wijk en dichtbij’ leidt af van andere criminaliteit.
De Inspectie Openbare Orde en Veiligheid publiceert in 2019 een rapport over Intelligence in de opsporing. Kort door de bocht: er is geen intelligence. Je kan als ‘leeuw’ wel blijven hameren op die wijkverbinding maar de praktijk slaagt er niet in om de eigen Informatieorganisatie op orde te brengen.

Eenzijdig

Het ‘leeuwenverhaal’ is goed maar te eenzijdig. Sinds de reorganisatie in 2013 zijn 200 politiebureaus gesloten. De boa’s vullen de gaten. De Inspectie Openbare Orde en Veiligheid brengt 1 september jongstleden een rapport uit waaruit blijkt dat de ‘verbinding’ is uitgehold doordat de politie wordt ingezet op duizend-en-één andere taken.
Met achterhaalde romantiek krijgt de rechtshandhaving geen grip op internationale drugskartels die crystalmeth-Mexicanen invliegen. Het ‘leeuwenverhaal’ gaat voorbij aan het feit dat de ‘politiefunctie’ ongemerkt en geluidloos is overgegaan in Google-, Facebook-, Amazon-, Deloitte-, FoxIt- en een paar honderd andere veiligheidsverhalen. De wijkagent is een klein onderdeel in dit krachtenveld.

Tijdgeest

Hoezeer de ‘leeuwen’ ook gelijk hebben, hun verhaal moet worden aangevuld. Ik ben ooit begonnen in dit vakgebied met het lezen van analyses over de jaren zestig. De politie stond erbij en begreep de tijdgeest niet. Anno 2020 herhaalt de geschiedenis zich.
Hoe woke is de politie in relatie tot de socialemediacultuur van de diverse groepen (tweede generatie)jongeren?
Hoe woke is de politie in relatie tot nieuwe vormen van criminaliteit (cyber, fraude)?
Hoe woke is de politie in relatie tot de gevraagde meer diverse werving, selectie en opleiding?
Hoe woke is de politie in voorzichtige - niet gelijk te gek doen - interne tegenspraak?
De ‘leeuwen’ zien de ‘oplossing’ in meer assertieve politieleiders. Ik ook, maar das war einmal. De ‘leeuwen’ gaan een beetje voorbij aan de veranderende maatschappelijke verhoudingen. En de openbare orde en criminaliteitsvraagstukken van 2020.

Node gemist

Hessing, Karreman en Van Reenen zijn politiedieren in hart en nieren. Betrokken. Gedreven. Het siert ze. Maar nu is er ook behoefte aan andere veiligheids- en politieverhalen naast het dichtbij-verhaal.
Maar ook vind ik dat mensen zoals zij node worden gemist in het publieke debat over wat politie is. Je kan het op onderdelen niet eens met ze zijn maar waar zijn de gezaghebbende politiechefs die de troepen inspireren? Die maatschappelijke problemen agenderen? Die innoveren? Die luisteren naar hun professionele geweten?

De Veiligheidscolumn wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld. Bob Hoogenboom is hoogleraar fraude en regulering aan de Nyenrode Business Universiteit. Samen met Marc Schuilenburg doceert hij het mastervak ‘Politie en Veiligheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.