Alexander Melnikov

Foto Julien Mignot

Interview

Alexander Melnikov: ‘Historische piano’s zijn persoonlijkheden’

Klassiek De optelsom van een mensenleven lijkt de grondtoon van het recital van pianist Alexander Melnikov woensdag in het Arnhemse Musis. „Bij Schumann voel je je soms verlegen om zo ver in iemands ziel te kunnen kijken.”

Op het podium lijkt altijd de bittere ernst te regeren, dan zie je nooit een lach op het gezicht van de Russische pianist Alexander Melnikov, zelfs niet wanneer hij – zoals vaak het geval is – na afloop een staande ovatie krijgt. Het gewone leven daarentegen treedt hij doorgaans tegemoet met de nodige ironie en humor. Zelfs in onzekere coronatijden. „Mijn vriendin”, grijnst hij, „ontwikkelde een nieuwe complottheorie, namelijk dat Beethoven deze pandemie orkestreert, omdat hij er in zijn 250ste geboortejaar ziek van werd al die slechte en vreemde vertolkingen van zijn muziek te horen. Maar hij wil ook niet dat andere componisten zijn plaats innemen, dus heeft hij alles maar stilgelegd.”

Ik speur naar de stem waarmee de componist sprak

Niettemin treft de coronacrisis ook Melnikov hard. „Er is al veel verdwenen en mijn verwachting is dat het concertleven deze winter weleens opnieuw stil kan vallen.” Komende zondag zou Melnikov debuteren in de Serie Meesterpianisten met zijn spectaculaire recital The Man with the Many Pianos, waarin hij speelt op vier verschillende vleugels. Maar organisator Marco Riaskoff ging bankroet, zodat die avond – zoals vele – nu gapend leeg is in zijn agenda. Deze woensdag is de pianist wel te zien en te horen in Musis Arnhem, waar hij zich richt op de woelige en verstilde verbeelding van Schubert, Schumann en Brahms.

Historische vleugels

Vaak doet hij dat op historische instrumenten, want Melnikovs handelsmerk is het uitvoeren van stukken op vleugels die de componisten ervan kenden, want dat verandert kleur en karakter van de muziek. Op plekken in de partituur waar de fortepiano voluit kan gaan, levert een moderne vleugel vaak al zo veel pk’s, dat hij voortdurend op de rem moet trappen. „De piano onderging revoluties, vergeleken met de gestage ontwikkeling van de viool of de cello. Strijkers zeggen vaak dat hun instrumenten een eigen persoonlijkheid bezitten. En dat geldt ook voor vleugels, zeker voor handgemaakte historische exemplaren. Daarom speur ik naar die stem waarmee de componist sprak.”

In zijn woonplaats Berlijn heeft Melnikov zeven instrumenten. Hij verhuist ze – door krimpende financiën – de laatste tijd regelmatig naar steeds kleinere en goedkopere huurstudio’s. „Ik ben geen verzamelaar, die ze thuis kan neerzetten. De piano’s worden gebruikt voor opnamen en recitals, wat betekent dat ze veel reizen en dus op een plek moeten staan waar ze makkelijk vervoerbaar zijn.”

Morgen in Arnhem bespeelt Melnikov een moderne vleugel. Hoewel onbedoeld, lijkt zijn recital de optelsom van een mensenleven: in de Kinderszenen herinnert Schumann zich de voorbije kinderjaren, Schuberts Wanderer Fantasie schetst de bewogen zoektocht van de volwassene, en de oude Brahms plukt van deze strijd de vruchten in zijn Fantasieën. „Brahms worstelde met zichzelf, zijn gave en de geesten van muzikale genieën uit het verleden. In zijn late werken betaalt hij niet de prijs voor dat gevecht, maar ontvangt hij de beloning. Ontroerender en volmaakter wordt het niet.”

Veel pianisten werpen zich tegenwoordig op Schumann, die de huidige periode lijkt te belichamen. Melnikov begrijpt dat wel. „We hebben nu meer tijd voor inkeer. Plotseling onderkennen we de waarde van gevoelens waarover we in de alledaagse hectiek niet meer nadachten. Omdat er altijd iets dringender was. Die verinnerlijking kenmerkt Schumann. Wanneer ik zijn muziek speel, dringt het besef door: dit is wat liefde is, of verdriet, of lijden, of kindertijd. Zijn destillaat menselijke emoties is van het puurste soort. Hij is niet bang voor intimiteit. Soms voel je je verlegen om zo ver in iemands ziel te kunnen kijken. Het doet me denken aan de autobiografische film Dolor y Gloria van de Spaanse regisseur Almodovar. Ook een bekentenis, zoals je die bij Schumann veel vindt.”

Maar Schubert blijft Melnikovs grote liefde. „Hij raakt me zoals geen ander dat kan. Ik weet nooit waar het heengaat. Hij opent een deur en plots bevind ik me in een landschap waarvan ik niet wist dat het bestond. En het is alsof hij me steeds alle tijd van de wereld geeft.”

Alexander Melnikov speelt Schubert, Schumann en Brahms woensdagavond 23 september in Musis in Arnhem. Inl: Musis.nl