Recensie

Recensie Muziek

Muziek met de precisie van een astronomisch uurwerk

Première In opdracht van stichting Gaudeamus componeerde Yannis Kyriakides een nieuw orkestwerk. Afgelopen weekend ging ‘One Hundred Years’ in première.

Dirigent Karina Canellakis in het Concertgebouw tijdens haar inauguratieconcert bij het Radio Filharmonisch Orkest. Evert Elzinga/ANP
Dirigent Karina Canellakis in het Concertgebouw tijdens haar inauguratieconcert bij het Radio Filharmonisch Orkest.

Evert Elzinga/ANP

Van de eerste atoombom tot catastrofale klimaatproblematiek. Volgens de Brit Paul Rogers, professor in Vrede- en Conflictstudies, is het tijdvak 1945-2045 een „century on the edge”. Zoals het spreekwoordelijke dubbeltje, zeg maar.

Er zijn feestelijker onderwerpen denkbaar. Toch nam componist Yannis Kyriakides Rogers’ gelijknamige essay als uitgangspunt voor een opdracht van Gaudeamus, de stichting voor nieuwe muziek die dit jaar haar 75ste verjaardag viert. Amper een week na de jubileumeditie van de Gaudeamus Muziekweek klonk de wereldpremière in de ZaterdagMatinee.

Voor One Hundred Years ploos Kyriakides (in 2000 winnaar van de Gaudeamusprijs) een eeuw aan volledige zonsverduisteringen uit. De betreffende datums gebruikte hij als tekst voor vier zangers van vocaal collectief Silbersee. Uit de corresponderende getallen destilleerde hij toonmateriaal voor het Radio Filharmonisch Orkest.

Koele meditatie

Tot zover de theorie. In klinkende realiteit bleek One Hundred Years een koele meditatie op het verstrijken van de tijd. Muziek met de trage precisie van een astronomisch uurwerk, waarin statische strijkersclusters, cleane blazersakkoorden en elektronische klankzwenkingen als planeten om elkaar heen cirkelen. Conceptueel van opzet. Consequent in uitwerking. Kyriakides op z’n best.

Chefdirigent Karina Canellakis stond garant voor een smetteloos klankbeeld en een spannende opbouw vanuit bijna-stilte, al hadden de zangstemmen in de openingsmaten iets meer op de voorgrond mogen treden. Mooi ook hoe ze Kyriakides’ texturen meer lucht gaf in de passages waarin wervelende motiefjes opbloeien in strijkers, harp en hout.

Ondertussen bleken de pianogoden de ZaterdagMatinee dit weekend niet goed gezind. Moest Pierre-Laurent Aimard wegens coronagerelateerde reisrestricties al verstek laten gaan, een haperende pianolift dwarsboomde Kirill Gersteins vertolking van Ravels Pianoconcert in G.

Lees ook ‘Gaudeamus is er om de dromen van jonge makers waar te maken’

Na een gedreven, puntige uitvoering van Stravinsky’s Agon met knappe vioolsoli van concertmeester Joris van Rijn, nam Gerstein alsnog plaats achter de Steinway van het Concertgebouw. Het bleek het wachten waard. In het openingsdeel van Ravels Pianoconcert zapte hij virtuoos tussen dolgedraaide kermisriedels en jazzy lyriek vermengd met de geur van zwoele Baskische zomernachten. Ingetogen melancholie tekende Gersteins lezing van het tweede deel, dat een hoogtepunt vond in een sterk solerende houtsectie.