Met trucjes probeert de tabaksindustrie het verbod op mentholsigaretten te omzeilen

Tabak Mentholsigaretten zijn sinds mei verboden. Maar fabrikanten bieden alternatieven. Toezichthouder NVWA doet onderzoek.

Sigaretten van British American Tobacco, dat een klacht indiende bij de NVWA over sigaretten van concurrent Camel. Die zouden toch naar munt smaken.
Sigaretten van British American Tobacco, dat een klacht indiende bij de NVWA over sigaretten van concurrent Camel. Die zouden toch naar munt smaken. Foto Flip Franssen/Hollandse Hoogte

De sloffen mentholsigaretten waren dit voorjaar niet aan te slepen. Mentholfans sloegen nog snel voorraad in voordat de sigaretten in mei dit jaar in de hele Europese Unie verboden werden.

Maar de tabaksindustrie doet haar best mentholrokers tegemoet te komen. Voor e-sigaretten is mentholsmaak toegestaan, en er zijn losse papiertjes te krijgen die mentholsmaken op gewone sigaretten overdragen. Maar mogelijk worden in Nederland ook, tegen de regels in, sigaretten met mentholsmaak verkocht.

De nationale Voedsel- en Warenautoriteit is onderzoek begonnen naar verkoop van sigaretten die „mogelijk een kenmerkend mentholaroma” hebben. Dat bevestigt de toezichthouder aan NRC. Mocht dat zo zijn, dan treedt de NVWA op, aldus dus de toezichthouder.

Het mentholverbod kent een lange aanloop. In 2016 oordeelde het Europees Hof van Justitie dat verbieden van mentholsigaretten mocht. De smaak van menthol maakt roken aangenamer, aldus het hof, terwijl de EU roken wil ontmoedigen. Lidstaten Polen en Roemenië, landen waar menthol populair is, hadden bezwaar aangetekend tegen het verbod uit 2014.

Ook andere smaakjes, zoals vanille, gingen in de ban. In 2016 moesten die de winkel uit. Voor menthol werd vanwege de grote populariteit een uitzondering gemaakt met een overgangsperiode van vier jaar. Die liep in mei af.

Welk merk sigaretten de NVWA onderzoekt, wil de toezichthouder niet zeggen nu het onderzoek loopt. Maar British American Tobacco (BAT) bevestigt dat het bij de toezichthouder een klacht indiende over een variant van sigarettenmerk Camel, eigendom van concurrent Japan Tobacco International (JTI). Het gaat om de variant Camel Activate, waarvan verschillende soorten bestaan.

Vóór het mentholverbod was Activate een mentholsigaret met een bolletje in het filter dat, wanneer het ingeklikt werd, extra smaak gaf. Dit soort bolletjes valt ook onder het EU-verbod op tabakssmaakjes. Deze sigaret met een zeer sterke mentholsmaak wordt niet meer verkocht, maar volgens BAT hebben ook de nieuwe Camel Activate-producten een mentholaroma.

Volgens BAT – bekend van merken als Lucky Strike, Pall Mall en Kent – heeft de NVWA bevestigd dat de klacht in behandeling is genomen.

‘Fruitige’ smaak

„Concurrentievervalsing” noemt BAT-lobbyist Gijs Wilhelmij de Activate-sigaretten. Volgens BAT blijkt uit cijfers van marktonderzoekers dat het marktaandeel van Activate is gegroeid sinds het mentholverbod in mei. Hoeveel BAT vóór het verbod aan mentholproducten verkocht, wil Wilhelmij niet zeggen. Volgens hem maakte menthol in de sigarettenmarkt rond de 8 procent uit.

Om de Activate-sigaretten onder de loep te nemen, huurde BAT onderzoeksbureau SGS in. Het testpanel dat het bureau instelde, concludeerde dat bijvoorbeeld de variant Camel Activate Green in de eerste plaats ‘fruitig’ smaakt. Daarnaast krijgt de sigaret onder meer de eigenschappen ‘citrusachtig’ en ‘muntachtig’ mee. En dat mag niet volgens de wet, die specifiek beschrijft waar een sigaret in smaak en geur aan moet voldoen.

Smaakstoffen toevoegen mag, maar de sigaret mag er niet naar smaken

„Een sigaret mag geen andere karakteristieke geur of smaak hebben dan die van tabak”, zegt Reinskje Talhout, tabaksonderzoeker bij gezondheidsinstituut RIVM. Toegevoegde smaakstoffen zijn niet verboden, merkt Talhout op, maar – enigszins paradoxaal – een sigaret mag er niet naar smaken of ruiken.

Talhout benadrukt dat ze geen inzicht heeft in de precieze uitvoering van het onderzoek en niet met zekerheid kan vaststellen of de conclusies deugdelijk zijn. Wel noemt ze de Activate-sigaretten een „interessante kandidaat” voor verder onderzoek. Het SGS-onderzoek heeft geen juridische consequenties; daarvoor is onderzoek nodig van Europese overheidsinstanties. De uitkomst ervan is volgens Talhout wel „een sterk signaal”; ze noemt SGS een onafhankelijk bureau.

In een reactie zegt JTI dat sommige van zijn producten „nog een zeer laag gehalte menthol” bevatten, maar de Camel-eigenaar ontkent dat sprake is van een „waarneembare” geur of smaak anders dan tabak. Verder zegt de fabrikant dat er een Europese procedure loopt.

Onduidelijk is wanneer de NVWA met uitsluitsel komt. Een woordvoerder noemt het onderzoek „tijdrovend”. Ook in Denemarken, Zweden, Oostenrijk, Italië en Frankrijk diende BAT klachten in tegen Japan Tobacco International, zegt Wilhelmij.

Lees ook: Hoe schadelijk is de e-sigaret?

Mentholverbod omzeilen

In aanloop naar mei zijn sigarettenfabrikanten op zoek gegaan naar manieren om het mentholverbod te omzeilen. Zo zijn er attributen op de markt die mentholrokers kunnen toevoegen aan gewone tabak. Het merk Elyxir biedt sigaretten aan met een holte, waarin rokers zelf een losse mentholfilter kunnen stoppen.

Ook zijn er flavour cards met mentholgeur op de markt van Fleva en Rizla (onderdeel van tabaksmultinational Imperial Brands). De fabrikanten raden gebruikers aan zo’n aromakaartje minstens een uur voor het roken in een pakje sigaretten te stoppen, zodat het mentholaroma kan afgeven.

Dit soort ‘accessoires’ valt niet onder het Europese verbod, zolang ze los van sigaretten worden verkocht. Verantwoordelijk staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie) liet de Tweede Kamer in februari niettemin weten dat dit soort producten „niet passen” bij het tabaksontmoedigingsbeleid van de overheid. Hij zegde toe de populariteit ervan te inventariseren, en uitte „zijn intentie” tot een verbod over te gaan.

BAT heeft dergelijke ‘mentholaccessoires’ niet op de markt gebracht, aldus Wilhelmij. Het bedrijf heeft wat betreft menthol „de focus” volledig op e-sigaretten, waarvoor mentholsmaken wel toegestaan zijn. „Zodat de consument na het verbod over kon schakelen.” BAT is eigenaar van e-sigarettenmerk Vype, dat onlangs nog smaken als peppermint en chilled mint op de markt bracht.

De staatssecretaris wil ook hier een einde aan maken, door e-sigaretten met een smaakje te verbieden. Het aanbod nu is omvangrijk: van menthol tot mango, van tequila sunrise tot crème brûlée.

Sigarettenfabrikanten noemen e-sigaretten een beter alternatief voor ‘traditionele’ rokers. Maar de staatssecretaris ziet „steeds meer aanwijzingen dat de e-sigaret een opstapproduct is naar tabak”, schreef hij de Kamer in juni. „Wat veel jongeren aangeven”, zegt Talhout, „is dat ze al die smaakjes heel interessant vinden.”

Een woordvoerder zegt namens Blokhuis dat het de bedoeling is het wetsvoorstel voor een verbod op smaakjes voor e-sigaretten eind dit jaar naar de Kamer te sturen.