‘Gewaarschuwde gebruiker van CoronaMelder moet ook zonder klachten test kunnen krijgen’

Adviseur corona-app Geen klachten? Dan ook geen test, is nu nog beleid. Dat moet anders voor gebruikers van de corona-app, vindt de app-adviseur.

De nieuwe coronaapp op een telefoon.
De nieuwe coronaapp op een telefoon. Foto Vincent Jannink/ANP

Gebruikers van de CoronaMelder moeten zich zo snel mogelijk na een waarschuwing van die app kunnen laten testen, ook als ze geen klachten hebben. Dat zegt epidemioloog Carl Moons van het UMC Utrecht. Moons is voorzitter van de begeleidingscommissie die het ministerie van Volksgezondheid adviseert over ‘slimme digitale oplossingen tegen Covid-19’, zoals de corona-app.

Het voorstel van de commissie strookt niet met het huidige testbeleid. Testen zonder klachten kan maar beperkt onder de landelijke richtlijnen van het RIVM.

Op een ruimer testbeleid gaat invoering van de corona-app niet wachten, laat het ministerie van Volksgezondheid weten. De app wordt zo snel mogelijk na de behandeling van de bijbehorende wet door de Eerste Kamer ingevoerd, naar verwachting eind september, begin oktober. Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer ging al akkoord met het bijbehorende wetsvoorstel.

Lees ook: Kamer akkoord met, maar weinig enthousiast over corona-app

De CoronaMelder moet het analoge bron- en contactonderzoek van de GGD digitaal aanvullen. Gebruikers worden gewaarschuwd als zij langdurig – langer dan vijftien minuten – dicht bij iemand zijn geweest bij wie het coronavirus later – tot uiterlijk twee weken – wordt vastgesteld.

Meer dan een miljoen Nederlanders installeerden de app al, terwijl de CoronaMelder alleen in de vijf testregio’s in het oosten van het land volledig actief is. Daar liep tot voor kort een onderzoek naar het nut van testen zonder klachten in combinatie met de CoronaMelder. Dat werd onlangs gestopt door minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) met een verwijzing naar „de toegenomen druk op de testcapaciteit”.

Beperkte testcapaciteit

Dat de beperkte testcapaciteit tot keuzes dwingt, begrijpen epidemioloog Moons en zijn adviescommissie. Maar zij denken juist dat de corona-app gerichter en dus effectiever testen mogelijk maakt. Een waarschuwing vanuit de app betekent dat gebruikers nauw contact hadden met een besmettingsbron. De kans dat zij dus óók besmet zijn is groot, zegt Moons.

Het is verstandig deze nauwe contacten vroeg te testen, ook als er geen klachten zijn: verspreiders kunnen dan gevonden worden voordat ze anderen aansteken. Volgens Moons blijkt uit verschillende rekenmodellen dat 40 tot 50 procent van de besmettingen plaatsvindt zonder of voordat klachten zijn ontstaan.

Drie á vier dagen na de app-waarschuwing testen is het effectiefst, denkt Moons. De meeste mensen hebben dan nog geen klachten, maar het virus is dan al wel detecteerbaar.

Zonder wijziging van het testbeleid blijft het huidige advies van kracht: mensen die in de buurt zijn geweest van iemand met het coronavirus moeten zichzelf minstens tien dagen isoleren en zich pas laten testen als klachten ontstaan.

De commissie betwijfelt of het vooruitzicht van tien dagen zelfisolatie Nederlanders wel voldoende zal motiveren de corona-app te gaan installeren. „Dat maakt de CoronaMelder gewoon minder aantrekkelijk”, zegt Moons. „Plus: we weten uit surveys dat mensen niet geneigd zijn na een app-alert in quarantaine te gaan, zeker niet als je een tweede of derde waarschuwing krijgt.”

Ook daarom zou het goed zijn als mensen zich snel kunnen laten testen. Uit onderzoek onder testers van de CoronaMelder in Twente bleek een „aanzienlijk deel [van de ondervraagden] ondanks een besmettingsmelding én ernstige klachten niet thuis te blijven”. Een snelle coronatest kan die quarantaine verkorten.

Het direct testen maakt ook de onnauwkeurigheid van de CoronaMelder minder erg, denkt Moons. Soms schat de app de nabijheid verkeerd in en krijgen gebruikers een waarschuwing terwijl de daadwerkelijke kans op besmetting wellicht klein was.

Moons vraagt zich ook af hoeveel extra tests het testen kort na een waarschuwing vanuit de CoronaMelder daadwerkelijk vereist. Het RIVM ging eind augustus uit van een minimale stijging van 0,2 procent door de app – zo’n drie- tot vierduizend extra tests per week, met de huidige cijfers. Het gaat om schattingen: het echte aantal extra tests kan ook hoger liggen.

Kamer wil ruimer testbeleid

Een deel van de Tweede Kamer pleitte tijdens het debat over de wet voor de corona-app begin deze maand ook voor het ruimere testbeleid in combinatie met de CoronaMelder. Tweede Kamerlid Maarten Hijink (SP) diende een motie in „om gelijktijdig met de landelijke invoering van CoronaMelder het testbeleid uit te breiden”.

Maar de benodigde aanpassing van het testbeleid zit er voorlopig niet in, reageerde minister De Jonge toen. De Jonge erkende „de gedachte achter de motie” goed te begrijpen, maar ontraadde deze „totdat is gebleken dat dit van voldoende toegevoegde waarde is en totdat is gebleken dat de capaciteit het kan lijden”.

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) in de Tweede Kamer tijdens een debat over de CoronaMelder-app, begin september. Foto Phil Nijhuis/ANP

Het OMT adviseerde vrijdag testen zonder klachten via bijvoorbeeld de CoronaMelder in tijden van schaarste niet als prioriteit te beschouwen. „Hoewel het testen van (nog) asymptomatische nauwe contacten van een patiënt wel een positief effect kan hebben op het reproductiegetal, kan een negatieve testuitslag ook leiden tot een schijnveiligheid en doorbreken van de quarantaine.”

Lees ook: Corona-app werkt vooral bij veel testen op het virus

Ook zonder het ruimere testbeleid is de app nog effectief, denkt het ministerie van Volksgezondheid. Appgebruikers worden hoe dan ook voor het risicovolle contact gewaarschuwd, zegt een woordvoerder. „Dan kun je dus maatregelen nemen: thuis blijven. En als je klachten ontwikkelt, dan ga je alsnog voor een test. Zonder de app weet je dat simpelweg niet.”

De problemen met de testcapaciteit moeten over enkele weken verholpen zijn als die verder opgeschaald wordt – mede door afspraken met Duitse labs – naar zeventigduizend tests per dag. Moons: „Na het opschalen is ons advies: ga gelijk de waarschuwingen uit de app aan de richtlijn toevoegen. Wie weet is het zelfs een efficiëntere manier om met de testcapaciteit om te gaan, dan iedereen met ook maar de geringste klachten te gaan testen – zeker nu het griepseizoen nadert waarbij we allemaal wel een keer gaan snotteren.”