Colombianen zijn hun politie helemaal zat

Demonstraties Colombianen gingen maandag opnieuw de straat op tegen politiegeweld. Is Javier Ordoñez de George Floyd van Colombia?

In Bogotá wordt geprotesteerd naar aanlelding van de dood van Javier Ordoñez, die meermaals werd getaserd door de politie terwijl hij op de grond lag.
In Bogotá wordt geprotesteerd naar aanlelding van de dood van Javier Ordoñez, die meermaals werd getaserd door de politie terwijl hij op de grond lag. Foto Daniel Muñoz/AFP

Na maandenlange lockdowns versoepelde Colombia eind augustus de coronamaatregelen en gaat het land langzaam weer open. Maar door de pandemie die hevig huishoudt in Latijns-Amerika, zijn veel mensen gefrustreerd en werkloos. De dood van Javier Ordoñez, na zijn arrestatie twee weken geleden, leek de laatste druppel en ontketende dagenlange demonstraties en rellen in de hoofdstad en het nabije Soacha.

Maandag vonden opnieuw landelijke protesten plaats tegen politiegeweld. Andrea Ortiz maakte zich opnieuw klaar voor een dag demonstreren, liet ze weten via WhatsApp. „We zijn op onze hoede. Met de oproerpolitie erbij kan het altijd escaleren.”

Het was voor Ortiz de zoveelste keer dat ze de straat op ging. Eind vorig jaar, vertelde ze eerder aan de telefoon, demonstreerde ze met vrienden en familie bijna een maand lang. „Nog steeds worden veel gemeenschapsleiders vermoord, er is te vaak geen onderwijs, en veel corruptie. De huidige regering heeft nog niet veel veranderd.”

En toen overleed op 9 september de 46-jarige Javier Ordoñez, een taxichauffeur die met zijn vrouw en twee kinderen in Villa Luz woonde, een wijk in Bogotá. Hij reed die avond met een vriend naar een winkel om alcohol te halen. Ze waren niet lang onderweg toen ze werden aangehouden door agenten. Er volgde een discussie, en al snel lag Ordoñez op de grond en werd hij meerdere malen lang getaserd.

„Alsjeblieft, alsjeblieft, niet meer”, riep hij, te horen op de video die zijn vriend maakte. Hij belandde op het politiebureau, waar hij zo gehavend uit kwam dat hij nog voor aankomst in het ziekenhuis overleed, vertelde een vriend aan de krant El Tiempo.

Dertien doden

De beelden van Ordoñez’ arrestatie verspreidden zich de volgende dag rap. Dagenlang werd geprotesteerd, waarbij het er soms ook gewelddadig aan toeging. Dertien mensen, van wie sommigen omstanders waren, kwamen daarbij om het leven, honderden – ook agenten – raakten gewond.

„Op de eerste avond van de protesten ging ik na mijn werk met een camera op pad”, vertelt Juan, die niet met zijn achternaam in de krant wil (naam bekend bij de redactie). „Ik ben politicoloog, en maak graag foto’s om te zien wat er onder de mensen speelt. Veel protesten zijn vreedzaam, maar ik zag ook hoe honderden mensen een politiepost vernielden.”

Tientallen van deze lokale politieposten in wijken van Bogotá zijn vernield of brandden volledig uit. De woede richting politie is groot, demonstranten schelden ze uit voor moordenaars. „Bij de arrestatie van Ordoñez stonden nog twee agenten – ze grepen niet in. Dit lijkt erg op wat er met George Floyd in de Verengide Staten gebeurde”, zegt Ortiz. Maar het gaat al lang niet meer alleen om de dood van Ordoñez. „De politie zou burgers moeten beschermen, een sociale rol hebben. Maar ze gedragen zich als een militaire politie. Ze zijn repressief en beroven je.”

Colombiaanse agenten zijn soms niet te onderscheiden van militairen

Al sinds de jaren vijftig valt de politie volledig onder het ministerie van Defensie. Dat is opmerkelijk omdat in vrijwel alle democratische landen een aparte civiele politie bestaat, die vaak onder Binnenlandse Zaken valt. Colombiaanse politieagenten zijn soms moeilijk te onderscheiden van militairen, vanwege de groene uniformen die op elkaar lijken, en ze gebruiken vaak dezelfde rangen en wapens.

Veel Colombianen hebben maar weinig goede ervaringen met agenten, zegt Juan. „Ze zijn niet goed getraind, het salaris is laag, en dus proberen ze overal een slaatje uit te slaan. Ze kunnen je zonder reden aanhouden, en gaan dan op zoek naar een excuus om je geld afhandig te maken.”

Straffeloosheid

„Er is veel straffeloosheid in het politiesysteem”, zegt politiek analist Sergio Guzmán aan de telefoon. „Bovendien is de politie heel hardhandig geweest in het handhaven van quarantainemaatregelen. In mei sloegen ze de 19-jarige Anderson Arboleda hersendood omdat hij regels overtrad. Die agenten zijn vrijuit gegaan.”

De frustratie onder veel Colombianen is na de demonstraties van eind 2019 nog steeds groot, denkt Guzmán. „De regering is er niet in geslaagd iets te veranderen. Ze sloeg de protesten hardhandig neer, loste niets op. Corona heeft dit alleen maar erger gemaakt.”

De burgemeester van Bogotá, Claudia López Hernández, pleitte vorig weekend voor politiehervormingen. Dat deed ze tijdens een ceremonie voor de overledenen van afgelopen weken, waarbij ze vroeg om vergeving voor de dood van Ordoñez, en opriep tot verzoening.

Ook president Iván Duque veroordeelde het misbruik van geweld door de politie, maar zijn stoel bleef bij die ceremonie leeg. „Dat had een politieke reden”, denkt Juan. „De president laat niet zien dat hij aan de kant van slachtoffers staat, er is een grote afstand tussen de regering en het volk.”

De twee agenten die bij de dood van Ordoñez betrokken waren, zijn inmiddels gearresteerd en worden beschuldigd van het doden van een ongewapend persoon. „Dat dit nu wél gebeurt”, zegt Guzman, „komt omdat het volk zich zo heeft uitgesproken.”