Opinie

Constructieve houding van Tweede Kamer was de enig juiste voor dit moment

algemene beschouwingen

Commentaar

Een jaar geleden beheerste overvloed de jaarlijkse Algemene Politieke beschouwingen in de Tweede Kamer. De economische hoogconjunctuur die de Miljoenennota uitstraalde zorgde voor een ongewoon ontspannen sfeer in de vergaderzaal. Alles kon immers. Maar dan dit jaar. De coronapandemie die zich in februari aandiende heeft die overvloed in één klap weggevaagd. Niet eerder vertoonde een naoorlogse rijksbegroting zo’n groot gat als de nationale inkomsten- en uitgavenstaat deze week werd gepresenteerd: 43,5 miljard euro. De economische krimp met vijf procent dit jaar is eveneens ongekend en het eind is nog niet in zicht. Niet verwonderlijk dan ook dat één en al onzekerheid deze week het traditionele grote politieke beleidsdebat in de Tweede Kamer beheerste.

Wat een uitbundige verkiezingsbegroting had moeten worden, werd een gitzwarte coronabegroting. Tientallen miljarden gaan op aan economische dijkbewaking en niemand die weet wanneer de storm over zal zijn. Het gaf het debat van de voorbije dagen een uitermate onwezenlijk karakter. Niets is zeker. Politici, anders zo goed in het schetsen van zonnige toekomstbeelden – zeker als verkiezingen aanstaande zijn – gaven nu een demonstratie van openlijk tasten in het duister. Bescheidenheid die een hoge mate van een terecht verantwoordelijkheidsbesef uitdrukte.

De directe politieke opbrengst van deze Algemene Beschouwingen is dat het kabinet, dat niet langer over een meerderheid beschikt in de Tweede Kamer, de in de Miljoenennota neergelegde voornemens voor het komend jaar nagenoeg probleemloos kan uitvoeren. Veelzeggend is dat de veranderingen die de linkse oppositiecombinatie van GroenLinks, SP en PvdA in hun gezamenlijke tegenbegroting voorstelde niet meer dan negen miljard euro bedroegen. Dat is drie procent van het uitgaventotaal. Het laat nog eens zien dat de marges smal blijven op het Nederlandse politieke en zestien partijen tellende politieke speelveld. Gesteggeld tussen het kabinet en de linkse oppositie werd er vooral over de tijdelijke investeringsregeling ter hoogte van twee miljard euro die in de Prinsjesdagstukken zonder veel uitleg stond aangekondigd. Het is een dispuut dat het kabinet over zichzelf heeft afgeroepen. Na de hoogoplopende discussie over de afschaffing van de dividendbelasting die het derde kabinet Rutte lange tijd achtervolgde had het kunnen weten dat fiscale douceurtjes in het huidige politieke klimaat moeilijk liggen. Dat geldt al helemaal als een dergelijke regeling slecht onderbouwd is en volop ruimte laat voor oneigenlijk gebruik waar het Centraal Planbureau voor waarschuwt.

Hier komt nog bij dat het bedrijfsleven tegenwoordig anders wordt beschouwd vanuit politiek Den Haag. De afscheidsparade van het neoliberalisme die zich vorig jaar bij de Algemene Beschouwingen openbaarde ging dit jaar in hetzelfde marstempo door. Het ongelimiteerde marktdenken heeft voor de meeste partijen afgedaan. Daar heeft de coronacrisis die leidde tot een ongekende vorm en brede acceptatie van staatsinterventie zeker ook aan bijgedragen. CDA-fractieleider Pieter Heerma die een jaar geleden de toon zette had het in zijn bijdrage van dit jaar zelfs over „een coöperatieve revolutie”.

De wereld verandert door corona. De Nederlandse politiek verandert door corona. Vanzelfsprekendheden zijn er niet meer. Met een verwijzing naar ‘Vader des Vaderlands’ Willem van Oranje zei premier Mark Rutte (VVD) donderdagavond aan het slot van het debat dat onvolledige kennis het kabinet niet ontslaat van de verantwoordelijkheid om te handelen. Dit geldt ook voor de in de Tweede Kamer vertegenwoordigde partijen. Aan hen wordt gevraagd te oordelen in een dikke mist. Dat beperkt de mogelijkheden en dat bleek ook deze week. Onder normale omstandigheden zouden de Algemene Beschouwingen in het teken hebben gestaan van de naderende verkiezingen van maart volgend jaar. Dat was nu in veel mindere mate het geval.

Met uitzondering van de populistische partijen van Geert Wilders en Thierry Baudet werd gekozen voor een terughoudende en veelal constructieve benadering. Met zoveel onzekerheid als nu is dat de enige juiste opstelling. Een gepolariseerd en giftig klimaat is onder de huidige omstandigheden eenvoudig gecreëerd. Maar dat is niet de atmosfeer om de crisis te beteugelen. De grote meerderheid van de Tweede Kamer heeft deze week laten zien dit te hebben begrepen.