Plan vooral (g)een tussenjaar tijdens een pandemie

Tussenjaar De coronacrisis maakt de keuze tussen studeren of backpacken extra lastig. Reizen is moeilijk en veel bijbaantjes vielen weg. Aan de andere kant is studeren dit jaar ook niet bijster aantrekkelijk.

Joël van Woudenberg: ”Je moet tegenwoordig al op zo jonge leeftijd weten wat je voor de rest van je leven gaat doen, daar heb ik moeite mee.”
Joël van Woudenberg: ”Je moet tegenwoordig al op zo jonge leeftijd weten wat je voor de rest van je leven gaat doen, daar heb ik moeite mee.” Foto Dieuwertje Bravenboer

Haar vader zag het „totáál” niet zitten, maar Kim Karremans wist het zeker. Ze was nog maar 16 toen ze eindexamen vwo deed en wilde een tussenjaar voor ze verder zou studeren. „Ik was klaar met school en wilde een jaar lang alleen maar dingen doen die ík leuk vond.”

Kim, inmiddels 19 en bezig aan het tweede jaar van de lerarenopleiding Nederlands, gebruikte haar tussenjaar niet om te reizen. „Ik ben nogal een stresskip en had geen zin om met een rugzak naar Thailand te gaan.” In plaats daarvan zat ze om geld te verdienen achter de kassa bij Albert Heijn, deed ze een cursus fotografie, nam rijlessen en had tijd voor haar paarden. „Dat alles bij elkaar”, zegt ze, „heeft me volwassen gemaakt”. Bijkomend voordeel: ze had daarna „heel veel zin om te studeren”.

Het tussenjaar is populair: de groep scholieren die na het eindexamen havo of vwo kiest om een jaar te reizen of te werken, groeit al jaren. Gemiddeld heeft een op de tien eerstejaars studenten aan hogescholen en universiteiten een tussenjaar achter de rug. Maar dat was vóór corona roet in het eten gooide. Jongeren die deze zomer moesten kiezen tussen een studie of een wereldreis, hadden het lastig. Populaire rugzak-bestemmingen zoals Thailand en Australië vielen af. En een jaartje werken? Ook ingewikkeld nu de bijbaantjes door de coronacrisis ineens niet meer voor het oprapen lagen.

Aan de andere kant is studeren dit collegejaar ook niet bijster aantrekkelijk, zeker niet voor aankomende eerstejaars. De introductieperiode waar ze andere studenten leren kennen, had grotendeels online plaats en de meeste studenten krijgen hooguit een paar uur ‘fysiek’ college per week.

Duivels dilemma

Een duivels dilemma, zegt Annabel van Gestel van Scholieren.com, een website voor en door scholieren. Uit hun peiling, die voor de zomer werd gehouden onder ruim tweehonderd middelbare scholieren die een tussenjaar hadden gepland, bleek dat meer dan de helft van hen die plannen uitstelde en tóch koos voor een studie. „Hun plannen vielen in duigen”, zegt Van Gestel. „Reizen werden geannuleerd, een baan of opleiding in het buitenland ging plotseling niet meer door. Het betekende dat veel scholieren zich op het allerlaatste moment moesten oriënteren op een studie. Niet ideaal.”

Een onderzoek van Nuffic, de organisatie voor internationalisering in het onderwijs, naar de invloed van corona op de buitenlandplannen van scholieren en studenten toont hetzelfde beeld: van de ruim zeshonderd respondenten zei meer dan de helft de plannen te moeten wijzigen.

Ik was klaar met school en wilde een jaar lang alleen maar dingen doen die ík leuk vond

Kim Karremans nam een tussenjaar

Hoeveel scholieren daadwerkelijk hun plannen hebben omgegooid en in plaats van rond te trekken door Azië nu achter een laptop colleges volgen, is niet precies te achterhalen. Pas in oktober, als het eerste collegegeld is overgemaakt, zijn de inschrijvingen aan universiteiten en hogescholen definitief. De voorlopige aanmeldingscijfers, die vlak voor de zomer bekend werden, lieten al wel een groei zien van 6,5 procent meer studenten in het hoger onderwijs. Die stijging komt door twee dingen, zegt onderzoeker Theo Bakker, teamleider van de afdeling VU Analytics aan de Vrije Universiteit. „Eén: er zijn dit jaar veel meer scholieren geslaagd. Normaal slaagt ongeveer 90 procent van het aantal vwo-scholieren, dit jaar was dat bijna 99 procent, omdat het centraal eindexamen niet doorging en scholen zelf bepaalden wie slaagde en wie niet. En twee: er kiezen minder scholieren voor een tussenjaar, denken wij. Studeren is nu de veilige optie.”

Groeiende markt

Bij de bureaus en organisaties die zich hebben gestort op de groeiende markt voor het tussenjaar, merken ze er nog weinig van. Anke van Donkersgoed, oprichter van Stichting Breekjaar, meldt „steady cijfers”. „Daar verbazen wij ons ook over.” Breekjaar ging deze maand van start met ongeveer negentig scholieren die in verschillende workshops drie dagen per week leren „wie ze zijn en wat ze willen in het leven”.

„Tuurlijk, de reisorganisaties gaan slecht”, zegt Daniëlle Vogels van TussenjaarKenniscentrum. „Maar de belangstelling van scholieren en het aantal vragen dat wij krijgen, zaten voor de zomer nog op hetzelfde peil als andere jaren. Mijn indruk is dat veel jongeren hun opties lang hebben opengehouden dit jaar: wat gaan de universiteiten en hogescholen doen? Naar welke landen kan ik nog wél? Zij hebben zich voor de zekerheid ingeschreven voor een studie, maar gaan nu misschien weer twijfelen: online onderwijs is niet ideaal en al helemaal niet als je toch al niet echt gemotiveerd bent.”

Een tussenjaar kan voor een sterkere motivatie zorgen, zegt Vogels. „Uit verschillende onderzoeken blijkt dat een beter gefundeerde studiekeuze een positief effect heeft op studiesucces.” Vogels ziet als coach, gespecialiseerd in studiekeuze, vaak jongeren die voortijdig stoppen met hun studie en „een deuk oplopen”, omdat ze niet meer weten hoe ze verder moeten. Ze geeft voorlichting op scholen om te laten zien dat een tussenjaar een serieuze optie is en – als het goed is – meer is dan een paar maanden rondreizen. „Het kan jongeren een stuk zelfstandiger maken. Maar als je in je tussenjaar niet bezig blijft met de vraag wat je wilt studeren, weet je het een jaar later ook niet.”

Zou Kim Karremans onder de huidige omstandigheden ook de keuze hebben gemaakt voor een tussenjaar? „Absoluut”, zegt ze. Misschien wel júist nu. „Mijn zusje wilde dit jaar gewoon naar de universiteit, maar ze wilde écht studeren, niet online. Dus zij heeft alsnog voor een tussenjaar gekozen. Ze hoopt dat ze later dit jaar naar Italië kan.”

Zij kozen wel voor een tussenjaar:

Simon van Rijn (17)


„Mijn tussenjaar heeft een heel duidelijk doel. Ik wil naar de filmacademie en daar hebben ze een heel strenge selectie. Er zijn elk jaar veel meer aanmeldingen dan plaatsen. Ik moet dit jaar dus hard aan de bak om een eigen portfolio op te bouwen en te laten zien wat ik kan. Ik ben al vier jaar met fotografie bezig en twee jaar met film, maar ik heb nog niet genoeg materiaal om binnen te komen. Komende maanden ga ik een documentaire maken over een restaurant in Dordrecht. Dat moeten vijf minuten worden waarin ik moet laten zien wat ik kan.

Ik wist al ver voor de coronacrisis dat ik een tussenjaar wilde nemen. Het nadeel van corona is dat het nu best lastig is om een baantje te vinden. Ik ben bij de Praxis geweest, bij supermarkten: ze zitten allemaal vol. Ik heb geld nodig, dus een bijbaan is meer dan welkom.

Ik heb een eigen onderneming opgezet in fotografie en film. Mijn opa was bloemist en antiekhandelaar. Hij had dé bloemenzaak van Dordrecht. Dat ondernemersbloed zit ook in mij. Ik wil geld verdienen, investeren. School en toetsen waren nooit zo mijn ding, dus ik vond het niet erg dat we vorig jaar geen examen hoefden te doen. Ik ben met prima cijfers geslaagd hoor, maar ik ben oprecht blij dat ik van school ben.”

Tali Thuijls (17)


„Vorig jaar wilde mijn hele klas een tussenjaar om te reizen en spannende dingen te doen. Door corona heeft bijna iedereen zich uiteindelijk toch maar ingeschreven voor een studie. Ik ben behoorlijk opgelucht dat ik dat niet heb gedaan. Van vriendinnen die wel zijn gaan studeren, hoor ik verschrikkelijke verhalen over online colleges. Ze hebben heel weinig contact met andere studenten. Ik ga lekker een jaartje wachten, kijken hoe de wereld er volgend jaar voor staat. Toen ik me voor de zomer moest inschrijven voor een studie, wist ik écht nog niet wat ik wilde. Een tussenjaar is voor mij de perfecte oplossing, het geeft me de tijd om een betere keuze te maken. Ik hoop wel dat ik nog op reis kan. Met Oud en Nieuw word ik 18, dan wil ik naar Parijs. En in juni zou ik anderhalve maand naar Japan en Bali gaan. Ik hoop heel erg dat dat nog kan.

Mijn leven is nu wel dat van een stereotype tussenjaar-kind: lang uitslapen, werken, op stap. Echt uitgaan zit er niet in, maar we spreken veel af met vrienden. Hapje eten, wat drinken en dan ergens poolen tot laat. Mijn ouders vinden dat niet zo leuk en ik word er zelf eerlijk gezegd ook wel een beetje moe van. Dus nu probeer ik weer meer in een ritme te komen. Op tijd uit bed, niet te veel uit en misschien een baantje erbij.”

Ana Pipercic (18)


„In april ga ik een paar maanden naar Japan. In m’n eentje, omdat ik wil weten wie ik ben als alle vaste en veilige dingen om me heen wegvallen. Hoe voel je je als je niks weet? Als je niks en niemand kent? Kom je jezelf dan tegen? Heel spannend vind ik dat, maar vooral heel gaaf.

Ik maakte in de derde klas van het vwo al plannen voor een grote reis. Sterker nog: ik riep in groep acht van de basisschool al dat ik een tussenjaar wilde. Ik was toen al klaar met school, haha. Mijn broers en nicht deden een tussenjaar en ik dacht: wauw, dat wil ik ook.

Corona heeft mijn beslissing niet beïnvloed. Eerder omgekeerd: toen ik hoorde dat veel onderwijs aan de universiteit dit jaar nog online zou zijn, wist ik helemaal zeker dat ik niet meteen wilde gaan studeren.

Ik werk nu vijf avonden in de week in LouLou Pizzabar, maar ik zoek er nog een extra baantje bij in een callcenter. Er moet geld verdiend worden: voor Japan heb ik zeker tienduizend euro nodig. Als ik door corona niet naar Japan kan? Dan wordt het plan B en ga ik een tijdje in Londen wonen om het diploma Cambridge Engels te halen. En als dat niet kan? Ach, ik zie wel. Ook zonder grote reis is dit jaar voor mij een manier om erachter te komen wie ik ben. Zolang je op school zit, word je geleefd. Deze periode geeft mij de ruimte om te bedenken wat ík wil. Dat voelt heerlijk.”

Joël van Woudenberg (20)


„Dit tussenjaar is een nieuwe start voor mij. De afgelopen jaren waren lastig. Rommelig. Eigenlijk zit ik al vier jaar niet meer op school. In 2016 deed ik eindexamen vmbo, maar toen was het onmogelijk voor mij om een keuze te maken voor een vervolgopleiding. Er was thuis van alles gaande: mijn ouders waren gescheiden, ik zat niet goed in m’n vel. Ik ging grafische vormgeving doen, maar voelde me na een half jaar al zo ongelukkig dat ik gestopt ben. Daarna probeerde ik elke zomer iets nieuws, maar het liep telkens spaak. Ik deed bijvoorbeeld auditie voor een acteeropleiding, maar was dan zo nerveus dat ik niet eens kwam opdagen. Een vriendin vertelde me over Breekjaar, een tussenjaar waarin je leert wat je écht wilt en welke opleiding daar bij hoort. Ze helpen je om te ontdekken waar je kwaliteiten liggen, en om zelfverzekerder te worden. Normaal gesproken kost het bijna negenduizend euro, maar ik mag gratis meedoen, omdat mijn moeder een uitkering heeft en mijn vader uit beeld is.

Ik hoop dat ik na dit jaar steviger in mijn schoenen sta en minder keuzestress heb. Vrienden kampen met hetzelfde: bijna iedereen die ik ken heeft een tussenjaar gehad. Logisch, denk ik. Je moet tegenwoordig al op zo jonge leeftijd weten wat je voor de rest van je leven gaat doen, daar heb ik moeite mee.”

Foto’s privécollectie en Dieuwertje Bravenboer.