Recensie

Recensie Theater

Marie Louise Stheins imponeert als plompe magnaat in ‘Skylight’

Relatiedrama Regisseur Jeroen De Man focust in ‘Skylight’ op smeuïg spel. Dat levert dialogen vol vuurwerk op, maar de spaarzame momenten van toenadering raken onverbiddelijk ondergesneeuwd.

Chiem Vreeken en Marie Louise Stheins als de voormalige minnaars Tom en Eva in Skylight van David Hare.
Chiem Vreeken en Marie Louise Stheins als de voormalige minnaars Tom en Eva in Skylight van David Hare. Foto Sanne Peper

Nietsvermoedend probeert Tom een lamp te vervangen in zijn armetierige appartement in Arnhem-Zuid, als er ineens wordt aangebeld. Het is de tienerdochter van zijn voormalige minnares Eva: ze heeft ruzie met haar moeder, is van huis weggelopen en vraagt Tom om hulp. Als hij haar na een ongemakkelijk gesprek zijn huis heeft uitgewerkt, staat even later Eva zelf voor de deur. Voor hij het weet staat hij spaghetti voor haar te koken en blikken ze terug op hun relatie die drie jaar geleden eindigde.

Hun geschiedenis is complex: tijdens hun zes jaar durende affaire is Tom, eenvoudig leraar in een Arnhemse probleemwijk, bij de dertig jaar oudere gastronomie-magnaat Eva en haar man ingetrokken, en heeft zich over de kinderen ontfermd. Maar toen de relatie aan het licht kwam, is hij zonder omkijken uit hun leven weggelopen.

Skylight is de laatste voorstelling die regisseur Jeroen De Man maakt binnen een vierjarig traject bij Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater. De voorstelling wordt vanwege corona met een dubbele cast gespeeld: op die manier is er bij ziekte altijd een vervanger. De tweede cast bestaat uit Carly Wijs, Thomas Höppener en Amy Rombout.

Lees ook het interview met Marie Louise Stheins en haar alternate Carly Wijs over Skylight

Als acteur weet je dat je in goede handen bent bij De Man. Hij is een van de beste spelregisseurs van ons land, en bij uitstek goed in het regisseren van gelaagde komedie.

Met Skylight bevestigt hij die status. De acteurs schitteren in hun rollen, Marie Louise Stheins als plompe zakenvrouw voorop. Voortdurend strijden heimelijk verlangen en toenemend ongenoegen om voorrang. Chiem Vreeken biedt daar als Tom met beheerst spel mooi tegenwicht aan. Zijn vastbesloten rust komt op haar zelfgenoegzaam en bij vlagen onverteerbaar over. Zelfs de bescheiden rol van Eva’s dochter wordt door Emma Buysse – die als een onhandige spraakwaterval, inclusief rollende puber-ogen, Toms leven binnen dendert, de boel overhoopgooit en vervolgens weer vertrekt – met veel gevoel voor detail vormgegeven.

Jeroen De Man hertaalde Skylight (1995) van de Britse toneelschrijver David Hare tot een zeer actueel relatiedrama, dat zich afspeelt in Arnhem-Zuid en zelfs zo nu en dan zinspeelt op de recente coronamaatregelen. Bovendien draaide hij de genders van de hoofdpersonen om: het is in zijn bewerking niet de vrouw die wegging bij de succesvolle zakenman, maar een jongere man die zich uit zijn veilige luxebestaan ontworstelde, om zich moreel te bezinnen en in een probleemwijk les te gaan geven.

Marie Louise Stheins en Chiem Vreeken. Foto Sanne Peper

Los van dat De Man hiermee een aantal clichématige stereotyperingen heeft getackeld, zijn de consequenties van deze omkering per saldo nihil: uiteindelijk wordt er op toneel voortdurend hetzelfde, wat weerbarstige conflict uitgevochten. Voor Eva is de waarheid een middel dat je kan gebruiken wanneer het je uitkomt. Haar opportunisme is zo volhardend dat het Toms idealisme aan het wankelen brengt. Tegelijkertijd kun je haar geen gebrek aan passie verwijten, terwijl Toms empathie vooral rationeel lijkt te zijn ingegeven.

Hun contrasterende karakters en het wederzijds onvermogen om zich in de ander te verplaatsen, tekenen zich al snel uit en die kloof tussen hen blijft hardnekkig. Daardoor ga je je gaandeweg afvragen wat die twee überhaupt ooit bij elkaar te zoeken hadden.

Daar komt geen bevredigend antwoord op. De Man focust vooral op het smeuïge spel – de sneren, de woede-uitbarstingen, het geëxalteerde onvermogen. Dat levert dialogen vol vuurwerk op, maar daardoor komt haast automatisch ook de nadruk op de verschillen tussen de personages te liggen. De spaarzame momenten van toenadering raken onverbiddelijk ondergesneeuwd.