Italianen stemmen over een inkrimping van hun parlement

Referendum Veel Italianen zijn voorstander van het verminderen van het aantal parlementsleden. Maar niet per se als eerste stap om de politiek te hervormen.

Resultaten van een stemming in de Italiaanse Kamer van Afgevaardigden
Resultaten van een stemming in de Italiaanse Kamer van Afgevaardigden Claudio Peri/EPA

Een jonge vrouw betreedt verlegen het podium. Ze is net twintig en trots dat ze zondag voor het eerst kan stemmen. Ze wil „de Italiaanse grondwet verdedigen tegen de populisten”. Haar optreden duurt amper dertig seconden. Dan schuifelt de 94-jarige Aldo Tortorella voorzichtig het trappetje op. Wij hebben ervoor gestreden voor die grondwet, buldert de oud-verzetsstrijder en oud-communist in de microfoon. Nu staat de democratie onder druk want er is een kloof gegroeid tussen politiek en burger. „De politici hebben te veel fouten gemaakt. Ook die van links. Maar zo los je dat niet op. Ik stem zondag ‘nee’.”

De jonge vrouw en de bejaarde verzetsman gaan nee zeggen tegen een op zich buitengewoon populair voorstel. Bij een referendum zondag en maandag, gelijktijdig met regionale verkiezingen, kunnen de Italiaanse kiezers zich uitspreken over de vraag of het aantal Kamerleden moet worden teruggebracht van 630 naar vierhonderd en het aantal gekozen senatoren van 315 naar tweehonderd.

Al dertig jaar gesteggel

Veel Italianen zijn daar voor, zelfs de meeste deelnemers aan deze protestbijeenkomst in Rome vinden het verkleinen van de Kamer van Afgevaardigden en de Senaat een goed idee. Maar andere hervormingen van het politieke stelsel, waarover al dertig jaar gesteggeld wordt, vinden ze veel belangrijker.

„We hebben inderdaad een reeks problemen, en een daarvan is onnodig veel parlementariërs”, zegt student Alessio Crisostomi. „Maar ze zijn aan de verkeerde kant begonnen. Dit zou de laatste stap moeten zijn in het hervormingsproces.”

Luca Biasini, die met zijn dochter naar de bijeenkomst is gekomen, is het daarmee eens. „„Geen van deze problemen wordt opgelost door het aantal parlementariërs te verminderen. Wat er moet gebeuren, is dat de Senaat niet alles overdoet wat de Kamer doet”, zegt hij. „Als je dat hebt geregeld, heb je vanzelf minder parlementariërs nodig. Je moet niet andersom gaan werken.”

Onder de huidige kieswet bepalen de partijleiders wie er in het parlement komen

Volgens oud-minister van Buitenlandse Zaken Emma Bonino, ook een van de toehoorders op de bijeenkomst, is het grootste probleem in de Italiaanse politiek dat de politici geen band hebben met de mensen die ze geacht worden te vertegenwoordigen. Maar ze denkt niet dat je dat oplost met minder parlementsleden. „Onder de huidige kieswet bepalen de partijleiders wie er in het parlement komen. Zij stellen de lijsten op. Een voorkeurstem uitbrengen is maar beperkt mogelijk. Zo krijg je parlementsleden die wel goede banden hebben met de partijtop, maar geen binding voelen met hun kiezers.”

Privileges en hoge salarissen

Het referendum appelleert aan de onvrede die de afgelopen jaren naar buiten is gekomen over de politieke ‘kaste’, met zijn privileges en zijn hoge salarissen. De suggestie dat een ‘ja’-stem zondag betekent dat je overbetaalde nietsnutten naar huis stuurt, is sterk. Maar zonder die andere hervormingen zal er in wezen niets veranderen, waarschuwt de gezaghebbende econoom Carlo Cottarelli, groot pleitbezorger van een breed hervormingsplan, op zijn blog.

En de politici zelf, degenen die het onderwerp zijn van het referendum? Die hebben er een speelbal van gemaakt. De rechts-populistische Lega en de rechts-nationalistische Fratelli d’Italia zijn eigenlijk vóór, maar denken dat een tegenstem het kabinet zal verzwakken. Met een ‘ja’ vrezen ze de Vijfsterrenbeweging, die regeert met de centrum-linkse Democratische partij, in de kaart te spelen. De beweging, die van vermindering van het aantal parlementariërs een paradepaardje heeft gemaakt, hoopt juist hun getaande aanzien op te vijzelen met een ‘ja’.

Jurist en grondwetsexpert Michele Ainis begrijpt de weerstand niet. Waarom zou je bang zijn om tijdelijk in het kamp te verkeren van populisten, vraagt hij zich af in La Repubblica. Dit is juist een uitgelezen kans om in ieder geval iets te doen en eindelijk het hervormingsproces in gang te zetten. Zo’n eerste stap verplicht vanzelf tot meer.