Wetsvoorstel klimaattaks: een flinke CO2-prijs, maar het effect is onzeker

Wetsvoorstel Klimaattaks Het wetsvoorstel voor de CO2-heffing voor de industrie is kritisch ontvangen. ‘Behoorlijk ingewikkeld’, vindt de Raad van State.

Luchtfoto van Tata Steel bij IJmuiden. Er is veel kritiek op het wetsvoorstel voor de CO2-heffing, maar de industrie gaat dit zeker voelen, zeggen kenners.
Luchtfoto van Tata Steel bij IJmuiden. Er is veel kritiek op het wetsvoorstel voor de CO2-heffing, maar de industrie gaat dit zeker voelen, zeggen kenners. Foto ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP

„Nul, nul, nul, nul.” Woensdag, tijdens de algemene politieke beschouwingen smaalde fractievoorzitter Jesse Klaver van GroenLinks over de kosten die de industrie de komende jaren moet maken voor de CO2-heffing die in 2021 in gaat.

Op Prinsjesdag was het wetsvoorstel voor de lang besproken nieuwe klimaattaks naar de Tweede Kamer gestuurd. Toen bleek: de meeste fabrieken gaan pas in 2024 betalen. Het is een ingreep om de industrie niet op kosten te jagen tijdens de coronacrisis. Klaver noemde het risico „veel te groot” dat daardoor het klimaatdoel voor 2030 niet wordt gehaald. Maar VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff pleitte juist tegen een strengere heffing. „Misschien dat die bedrijven dan vanzelf weggaan omdat het te duur voor ze is. Dan gaan ze ergens anders uitstoten.”

Over de nieuwe CO2-heffing voor de Nederlandse industriesector zijn de politieke meningen nog altijd verdeeld. Ook is er nog veel onzekerheid over de mate waarin de belasting fabrieken prikkelt om minder broeikasgas uit te stoten. Toch zeggen verschillende kenners: dit gaan bedrijven voelen.

1 Gaan fabrieken door deze CO2-heffing meer investeren in verduurzaming?

Dat is wel de verwachting. Fabrieken en elektriciteitscentrales betalen nu al voor hun CO2-uitstoot via het Europese emissiehandelssysteem ETS. Op dit moment ligt die prijs tegen de 30 euro per ton CO2. Voor veel Nederlandse fabrieken blijkt die ETS-prijs niet hoog genoeg voor ingrijpende groene investeringen. Een elektrische boiler of ondergrondse CO2-opslag is bijvoorbeeld te duur.

Met het bestaande Europese beleid zou de ETS-prijs oplopen naar 47 euro per ton in 2030, volgens een raming van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Maar dan nog is die prijs te laag om het Nederlandse klimaatdoel te halen: 49 procent minder CO2-uitstoot in 2030. De CO2-heffing moet de kosten van uitstoten verhogen, zodat de industrie meer maatregelen gaat nemen.

Deze week maakte het kabinet het tarief bekend. De totale CO2-prijs (ETS plus heffing) loopt op van 30 naar 125 euro per ton in 2030.

Er was tijdens de onderhandelingen voor het klimaatakkoord in 2018 veel protest tegen de CO2-heffing, die volgens grote uitstoters zoals Dow Chemical en Tata Steel hun internationale concurrentiepositie verzwakt.

Minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) koos vorig voorjaar voor een compromis. Bedrijven betalen alleen voor zover hun CO2-uitstoot te groot is om het klimaatdoel te halen. Alleen een fabriek die ook na jaren nog niet ingrijpt, gaat de hoofdprijs van 125 euro per ton betalen.

En dat willen bedrijven niet, verwacht consultant Jeroen Buunk van adviesbureau BlueTerra, dat industriële bedrijven adviseert over CO2-reductie. „Door het oplopende tarief is dit voor sommige bedrijven een schrikbeeld dat de komende jaren dichterbij komt.”

2 Wat gaan fabrieken doen om CO2 te besparen?

„Veel van onze klanten kijken naar elektrificatie”, zegt Buunk. Vooral bedrijven die met lagere temperaturen werken, zoals papierfabrieken, kunnen elektrisch verwarmen in plaats van met aardgas. „En ze denken aan ondergrondse CO2-opslag.” Er zijn serieuze plannen voor CO2-leidingen door de Rotterdamse haven, en ook in Noord-Holland en rond de Zeeuwse industrie. „Sommige bedrijven hebben niet de infrastructuur om te besparen”, denkt Buunk echter. Bedrijven zonder CO2-buis in de buurt kunnen het lastig krijgen; en elektrificatie vergt een flinke capaciteit op het stroomnet.

3 Is de heffing ook hoog genoeg om het klimaatdoel te halen?

Dat wordt betwijfeld. De heffing is een „behoorlijk ingewikkelde oplossing waarvan het doelbereik niet zeker is”, schreef de Raad van State in zijn advies over het wetsvoorstel.

In het klimaatakkoord dat het kabinet vorig jaar sloot, schatte het nog dat in 2030 de heffing 125 à 150 euro per ton zou moeten bedragen.

De 125 euro zit dus aan de onderkant. Dat bedrag is eerder te laag dan te hoog om het doel uit het klimaatakkoord te halen, legt onderzoeker Robert Koelemeijer van het PBL uit: „Je ziet een aantal factoren die leiden tot een hoger benodigd tarief.”

In een advies zette het PBL deze week die factoren op een rij. Onder meer zou CO2-opslag duurder kunnen uitpakken. Ook is nog niet voor alle ingrepen subsidie beschikbaar. Er is een subsidiepot van maximaal 550 miljoen euro beschikbaar voor CO2-besparing. Maar volgens het PBL is „de kans reëel” dat dit te weinig is.

De kritiek van de linkse partijen richtte zich deze week met name over de periode tot 2024. Het kabinet besloot vanwege de coronacrisis om fabrieken de eerste jaren meer korting te geven op de heffing.

Robert Koelemeijer van het PBL noemt die dispensatie „op zich logisch”. „Het plannen van een grote renovatie van een fabriek vergt echt wel vier jaar voorbereiding.” Industriespecialist Michelle Prins van de Stichting Natuur & Milieu ziet de coronakorting wel als een risico. „Dit vergroot de kans dat bedrijven nu toch andere prioriteiten stellen. En er is geen tijd te verliezen.”

4 Kan de nationale CO2-heffing van tafel als de EU straks een strenger beleid gaat voeren?

Woensdag stelde de Europese Commissie voor om het EU-klimaatdoel voor 2030 flink aan te scherpen. Niet 40 procent CO2-reductie, maar 55 procent. Als de lidstaten akkoord gaan, wordt ongetwijfeld het emissiehandelssysteem strenger, en de Europese CO2-prijs hoger.

Branchevereniging voor de chemische industrie VNCI schreef in een persverklaring alvast dat de Nederlandse CO2-heffing dan „overbodig” is. Geen van de drie specialisten die NRC sprak, bleek het daar echter mee eens. Buunk van BlueTerra: „Ik zie de ETS-prijs ook na een aanscherping niet gauw 125 euro worden. Ik verwacht dat de CO2-heffing dan nog altijd een forse impact betekent.”