„De klimaattransitie is niet het probleem, maar de fouten die je maakt om er te komen”, aldus Frans Timmermans.

Foto Katrijn van Giel

Interview

‘Geen uitstel voor vervuilende industrie’

Frans Timmermans De coronacrisis vormt volgens Eurocommissaris voor Klimaat Timmermans juist een prikkel voor klimaatbeleid. „De grootste misvatting is dat als je niets doet, alles hetzelfde zal blijven.”

In december 2019, dus vóór het coronavirus ook nog maar in Europa was opgedoken, voorspelde Frans Timmermans al: komen er zware economische tijden, dan zal de tegenwind voor ambitieus Europees klimaatbeleid sterker worden. En halverwege maart hoorde de Eurocommissaris voor Klimaat overal om zich heen: dit wordt het einde van de Green Deal.

Maar zes maanden na het begin van de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog presenteert Timmermans met zijn gebruikelijke zelfvertrouwen een nieuw, ambitieus Europees klimaatdoel. In plaats van 40 procent minder emissies vergeleken met 1990, moet Europa in 2030 55 procent minder uitstoten.

Van alle clichés die in de coronacrisis woekeren, klinkt die over het niet verspillen van een goede crisis in de klimaatdiscussie haast onuitstaanbaar vaak. Maar Timmermans denkt het ambitieuzere doel te kunnen onderbouwen met een vuistdik rapport dat vol staat met uitgebreide berekeningen over waarom en hoe het hogere reductiedoel haalbaar én economisch vruchtbaar is, op weg naar een CO2-neutrale EU in 2050. Europa wil daarmee het eerst klimaatneutrale continent ter wereld worden.

Deze donderdag presenteert de Commissie de berekeningen, die volgend jaar moeten leiden tot nieuwe wetgeving die onder meer het emissiehandelsysteem uitbreidt en de uitstootnormen voor auto’s flink aanscherpt.

Een Europees systeem voor een hogere prijs op uitstoot kan de noodzaak van een Nederlandse koolstofheffing overbodig maken, bevestigt Timmermans. „Het systeem van emissiehandel is nog altijd een van de beste instrumenten ter wereld om uitstoot te beprijzen en te verminderen. We moeten het nu snel gaan uitbreiden naar lucht- en zeevaart en het aantal vrije rechten terugbrengen. Emissiehandel heeft een grote toekomst en als het werkt, vermindert dat natuurlijk de behoefte aan nationale maatregelen.”

Net als andere Eurocommissarissen werkt Timmermans grote delen van zijn tijd vanuit huis. Tijdens het interview met meerdere Europese kranten verontschuldigt hij zich voor zijn grasmaaiende buurman.

„Vóór de crisis hadden bedrijven nog de keus te wachten met grote aanpassingen, want het ging eigenlijk wel best. Nu worden ze gedwongen ingrijpend te herstructureren, moeten ze naar de lange termijn kijken. Daarvoor hebben ze geld nodig, van overheden en de private sector. Bij grote beleggers groeit de angst voor zogeheten ‘stranded assets’, productiemiddelen van bedrijven die in een klimaatneutrale toekomst niks meer waard zijn. Dat is de economische realiteit die ons een duw in de rug heeft gegeven. Publieke steun voor grote overheidsinvesteringen komt ondertussen alleen als we kunnen aantonen dat die tot een duurzame industrie voor de toekomst leiden.”

Wat vindt u dan van de grote sommen overheidsgeld die de afgelopen maanden naar de luchtvaartindustrie zijn gegaan?

„Ik begrijp heel goed dat overheden de luchtvaartindustrie ondersteunen, want zelfs in de meest duurzame samenleving zullen we vliegtuigen nodig hebben. Maar het moet in de toekomst wel duurzame luchtvaart zijn. Het zou niet slim en behoorlijk teleurstellend zijn als de steun niet samenging met eisen voor investeringen in biobrandstof of schonere motoren. Ik weet niet of ik dat nu overal al zie. Ik zie daar wat van in Frankrijk, een klein beetje in Nederland. Wij zelf zullen ook meer vragen: we verminderen het aantal emissierechten en stellen hogere eisen aan hun brandstofgebruik.”

In sommige EU-landen kunnen grote groepen jongeren al jaren geen werk vinden in de ‘oude’ economie. Waarom maakt de EU het ze met dit beleid dan nog moeilijker?

„Maar hoe lang zal die economie nog bestaan? Als je naar demografische ontwikkelingen in Europa kijkt, dan is het probleem niet structureel te weinig banen. Het ware probleem is: de verkeerde banen voor de verkeerd gekwalificeerde mensen. Jeugdwerkloosheid wordt alleen aangepakt als we jonge mensen helpen met scholing in vaardigheden voor de toekomstige economie. Het klopt dat de achilleshiel van al onze plannen de sociale kant is. Maar daar is politiek voor. In de neoliberale wereld lijken we dat te zijn vergeten, maar ingrijpen om verkeerde effecten te voorkomen is waar politiek in de kern om draait!”

Hoe bezorgd bent u over het populistisch verzet, dus van mensen die zich geen elektrische auto of smart home kunnen veroorloven?

„Zouden mensen niet bezorgd zijn als we niets doen en de klimaatcrisis verergert? En we op hetzelfde moment voorbij worden gestreefd door meer innovatieve industrieën elders in de wereld? De grootste misvatting is dat als je niets doet, alles hetzelfde zal blijven. Dingen veranderen met een rotvaart, ook als je niets doet. De klimaattransitie is niet het probleem, maar de fouten die je maakt om er te komen. Ons grootste risico is dat de kosten voor de industrie veel lager worden dan die voor individuele huishoudens. Dat moeten we voorkomen met gericht beleid. De vraag die mensen zorgen baart is: wat heb ik eraan, ben ik hier onderdeel van of is het een speeltje van de elites? Als we niets doen en de klimaatcrisis loopt uit de hand: dan zorgen de elites heus wel voor zichzelf. Het is de middenklasse die zich niet kan verschuilen als we dit verknoeien.”

Ook een koolstofheffing op buitenlandse export wordt een mogelijk onderdeel van het Europese pakket. Dat leidt toch automatisch tot grote botsingen met de Verenigde Staten en China?

„Natuurlijk zal niet iedereen het leuk vinden, maar uiteindelijk is de beweging richting CO2-neutraliteit een mondiale beweging. Zelfs in China denkt men nu na over een emissiehandelsysteem. Het gaat alleen niet in hetzelfde tempo overal gebeuren. De leiding nemen en dan corrigeren voor de effecten, dat is de juiste aanpak voor Europa. Anderen zullen volgen, daar ben ik van overtuigd.”

Klopt het dat de Commissie op termijn toewerkt naar een verbod op verbrandingsmotoren in auto’s?

„Als je emissieloze auto’s kunt hebben met een verbrandingsmotor: be our guest. Maar op dit moment lijkt elektrificering de meest logische techniek. Wij hebben geen plan om iets te verbieden, maar iedereen moet bijdragen aan het terugdringen van uitstoot en veel van de reductie zal uit het transportsysteem moeten komen. De auto-industrie voldoet nog altijd niet aan de normen van 2020, dus er is veel werk te doen. We gaan forse eisen stellen, maar ik geloof ook dat er een grote toekomst is voor emissievrije mobiliteit.”

Lees ook deze analyse van Ursula von der Leyens eerste State of the Union