Mokkend gaat Israël voor de tweede keer in lockdown

Israël Israëliërs slaan aan het hamsteren aan de vooravond van de tweede lockdown van drie weken wegens corona, vlak voor de belangrijkste joodse feestdagen van het jaar. Er is veel kritiek. „Dit is een politieke beslissing.”

Ultra-orthodoxe joden wonen het morgengebed bij in een synagoge in Jeruzalem eerder deze week.
Ultra-orthodoxe joden wonen het morgengebed bij in een synagoge in Jeruzalem eerder deze week. Foto Abir Sultan/EPA

Israël gaat als eerste land ter wereld opnieuw in zijn geheel op slot. Dagelijks komen er duizenden coronabesmettingen bij, beperkte maatregelen helpen niet of worden niet nageleefd. Daarom sluiten vanaf vrijdag voor zeker drie weken bijna alle publieke voorzieningen. Uitzonderingen daargelaten mogen mensen niet verder dan vijfhonderd meter van huis.

President Reuven Rivlin verontschuldigde zich eerder deze week op tv voor het falende leiderschap tijdens de coronacrisis. Eerdere pogingen maatregelen lokaal te houden met een zogenaamd ‘stoplichtsysteem’ van rode, gele en groene besmettingszones stuitten op weerstand bij de ultra-orthodoxe gemeenschappen – die waren als grootste besmettingshaarden ‘rood’ gekleurd. Een totale lockdown bleek politiek haalbaarder dan een lokale lockdown.

Wat doen Israëliërs om de komende lockdown door te komen?

1. Hamsteren

Appels en honing, granaatappels en wortels. De lockdown begint een paar uur voor Rosj Hasjana, het joodse Nieuwjaar. Dus vullen mensen hun boodschappenkarren nog snel met allerlei zoetigheid. Ook voor Soekot, het loofhuttenfeest in oktober, moet van alles worden ingeslagen. Winkels adverteren nu al met kant-en-klare hutten en bouwpakketten. Met Pesach, het joodse Pasen in april, ontstond een run op eieren. Nu valt het hamsteren mee; supermarkten mogen tijdens de lockdown openblijven. In tegenstelling tot bij de eerste lockdown geldt dat ook voor winkels met huishoudelijke artikelen. Tot opluchting van gelovigen zijn ook religieuze benodigdheden voor Soekot op de valreep tot ‘essentiële goederen’ verklaard. Maar hoe zit het met dierenwinkels? Voor de zekerheid slaan sommigen alvast stapels katten- en hondenvoer in.

Ondernemers tonen zich verward en gefrustreerd. Tijdens de eerste lockdown gingen al veel kleine zelfstandigen over de kop. Steunpakketten van de overheid schieten tekort. Restauranthouders weigeren hun zaak te sluiten als er geen fatsoenlijke compensatie komt. De horeca is amper bekomen van de vorige langdurige sluiting. In de tussenliggende periode hebben ondernemers de schade nauwelijks kunnen inhalen; toeristen worden niet toegelaten en door de economische crisis houden Israëliërs hun hand op de knip.

2. Demonstreren

Lockdown of niet, Tali Konigsberg (32), freelance producer en actrice, staat zondagavond weer in Jeruzalem, zoals ze de afgelopen drie maanden heeft gedaan: protesteren tegen premier Benjamin Netanyahu. Na dagenlange onduidelijkheid is besloten dat demonstraties net als de vorige keer worden uitgezonderd van de lockdown. Konigsberg en andere demonstranten zien de maatregelen als een politieke beslissing. „Het lijkt alsof Bibi de crisis expres zo groot maakt, zodat hij radicale stappen kan zetten”, zegt zij. „In plaats van mensen kalmer te maken, maakt hij ze bang. In plaats van ons samen te brengen, zaait hij haat.”

3. Nog snel even trouwen

Het plan voor sluiting met de feestdagen is grofweg een kopie van een soortgelijke sluiting in april. De Israëlische regering wil daarmee voorkomen dat mensen het land doorreizen voor familiebezoek. Maar in plaats van thuis te blijven, kiezen sommigen er nu voor juist eerder op pad te gaan. Mordechai Alter (30), een softwareontwikkelaar uit de religieuze nederzetting Beitar Illit, vertrekt eerder dan gepland naar zijn schoonouders. „Normaal brengen we er alleen Rosj Hasjana door, nu gaan we al de dag ervoor”, zegt Alter. „Misschien blijven we ook wel langer.” Vast geen drie hele weken, voegt hij daaraan toe. „We zullen zien of we tussendoor naar huis kunnen.”

Hoe gezagsgetrouw de Israëliërs zich de komende weken tonen, valt te bezien. Gezondheidsexperts klagen dat de lockdown door alle politieke handjeklap zoveel uitzonderingsbepalingen bevat dat deze nauwelijks meer effectief kan zijn. Deze lockdown is minder beangstigend dan de vorige, zegt Alter. „Toen wisten we nog niets over het virus, het hele land was bang.” Hij verwoordt wat veel van zijn landgenoten denken: „Nu ben ik banger om betrapt te worden dan voor het virus.”

Politie en leger werken samen om te controleren of mensen binnen blijven, voedsel te brengen waar nodig, en boetes uit te delen die kunnen oplopen tot 500 shekel (124 euro) voor persoonlijke overtredingen en 5.000 shekel voor bedrijven.

Dat beperkingen weinig effect hebben als mensen niet van het nut overtuigd zijn, is te zien in steden waar eerder al een avondklok werd ingesteld. Omdat de zomer ‘trouwseizoen’ is, liep vooral in Arabische steden in Israël het aantal besmettingen na bruiloften hard op. De avondklok had dat moeten ondervangen – maar mensen gingen hun bruiloft gewoon ’s middags vieren in plaats van ’s avonds.

4. Kinderen bezighouden

Human-resourcesmanager Noa Tamir (42) heeft nog net haar internetverbinding kunnen laten repareren voordat de scholen sloten. „Mijn twee oudste kinderen moeten straks weer wekenlang thuis via internet lessen volgen.” Omgaan met online applicaties als Zoom kunnen haar elf- en twaalfjarige allang; dat wordt hun sinds de tweede klas van de basisschool bijgebracht. „Voor noodgevallen, bijvoorbeeld als er weer eens raketten vallen in het zuiden.” Ook heeft Tamir, gewaarschuwd door de eerste lockdown, extra buitenspeelgoed gekocht. „Zodat ze meer te doen hebben dan de hele dag op hun telefoon kijken.”

Ondanks de vervelende aanleiding ziet Tamir ook voordelen van gedwongen thuiszitten. „Het is fijn mijn laptop dicht te klappen en meteen samen te kunnen lunchen”, zegt ze. „Ik heb nog nooit zoveel tijd met mijn kinderen doorgebracht.”