Franse wespen drinken massaal het zwembad leeg en deze hofdame verdient een serie

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken. Deze week over ‘kosmische horror’, de hofdame van prinses Margaret en een Joodse kijk op kunst.

1. Stefan Brijs: Berichten uit de vallei

Deze week werd bekend dat Berichten uit de vallei van de Vlaamse schrijver Stefan Brijs op de shortlist staat van de Jan Wolkers Prijs voor het beste Nederlandstalige natuurboek. Vier seizoenen lang concentreerde Brijs zich op de natuur in het zuiden van Spanje en overzag het gebrek aan vogels, de insectenplagen, het seksleven van de reuzehooiwagen en de Franse veldwespen die bij hoge temperaturen ‘massaal water komen tappen’ in zijn zwembad en wat er dan gebeurt als hij het water inloopt (ze doen niets). Tussendoor bezoekt hij bekende en onbekende natuurgebieden in Andalusië en Extremadura. Brijs, bekend van de succesvolle romans De engelenmaker (2005) en Post voor mevrouw Bromley (2011) woont sinds 2014 in de bergen van Málaga, waarover hij schreef in zijn Andalusisch logboek en waarop deze berichten dan ook een vervolg zijn. De bekendmaking van de winnaar van de Jan Wolkers Prijs is op 18 oktober. Ook genomineerd zijn: Ton Denters (Stadsflora van de lage landen), Dick de Vos (Wat zingt daar) Valerie Trouet (Wat bomen ons vertellen) en Caspar Janssen (Caspar loopt).

Stefan Brijs: Berichten uit de vallei. Natuurlogboek. Atlas contact, 192 blz. € 21,99

2. Anne Glenconner: De hofdame

Toen Lady Anne Glenconner (88) begin 2019 werd benaderd door de actrices Helena Bonham Carter en Nancy Carrol, die in de Netflixserie The Crown respectievelijk prinses Margaret (de jongere zuster van koningin Elizabeth II) en haar hofdame zouden spelen, ontstond al snel het idee om zelf een autobiografie te schrijven. In De hofdame beschrijft zij de band met de Windsors die teruggaat tot haar jeugd toen de koninklijke familie bij hen op bezoek kwam op het familielandgoed Holkham in Norfolk in het oosten van Engeland. Het eerste hoogtepunt voor Anne Coke, haar meisjesnaam, was absoluut haar rol van maid of honour bij de kroning van Elizabeth II waarbij zij een van de zes draagsters van de sleep was. Daarbij hoort natuurlijk de anekdote dat zij bijna flauwviel in Westminster Abbey en dat de aartsbisschop van Canterbury in de pauze een fles cognac rond liet gaan – waarvoor de koningin overigens bedankte. Pas jaren later werd zij door prinses Margaret gevraagd haar hofdame te worden en haar bij buitenlandse reizen te vergezellen en haar tot haar dood in 2002, ook thuis op Kensington Palace te ondersteunen. Geen onvertogen woord over de prinses – zij wil juist het negatieve beeld van een luie en rebelse prinses rechtzetten – met wie zij als een vriendin gelachen heeft, lief en leed deelde, en die zij meer dan dertig jaar als hofdame van dichtbij meemaakte. Prinses Margaret was dan een groot deel van haar leven maar laten we haar eigen leven met de vrij onmogelijke echtgenoot Colin Tennant, Lord Glenconner, niet wegcijferen. Hij was zeer wispelturig en gedroeg zich vaak als een kind dat, wanneer hij zijn zin niet kreeg, krijsend op de grond kon gaan liggen. Tijdens een opera in Verona zette hij het eens, uit verveling, zo op een jammeren dat Lady Glenconner een deken over zijn hoofd trok waarna hij even stil bleef. Ze kregen samen vijf kinderen van wie de twee oudste zonen relatief jong zijn overleden; de ene aan aids en de ander aan de gevolgen van een jarenlange verslaving. Een leven, kortom, een Netflixserie waardig.

Anne Glenconner: De hofdame. Mijn bijzondere leven in de schaduw van de kroon. (Lady in Waiting. My Extraordinary Life in the Shadow of the Crown). Vertaling Marja Borg. Ambo/Anthos 302 blz. € 23,99

3. H.P. Lovecraft: De kleur uit de ruimte

Zes macabere en stilistisch waanzinnige verhalen van de Amerikaanse schrijver H.P. (Howard Phillips) Lovecraft (1890-1937) zijn gebundeld in De kleur uit de ruimte. Lovecraft omschreef zijn eigen werk als „kosmische horror” en die combinatie van sciencefiction en horror begrijp je meteen al in het titelverhaal over een mysterieuze meteoriet op een verwilderd stuk land. Een cartograaf moet de ‘grauwe verzengde heide’ in kaart brengen maar als hij het verhaal hoort wat er zich in de ‘schemerige chaos van oude bossen’ zou hebben afgespeeld, vliegt hij terug naar Boston en dient zijn ontslag in. Lovecraft werd pas na zijn dood internationaal bekend en zijn werk inspireert tot op heden filmmakers en illustratoren. Afgelopen mei kwam nog de film Color Out Of Space van Richard Stanley uit met Nicolas Cage in de hoofdrol: een ‘hysterische, apocalyptische, lachwekkende en opwindende achtbaanrit die zijn wortels heeft in pre-digitale horror’.

H.P. Lovecraft: De kleur uit de ruimte. Verhalen zijn afkomstig uit de bundels The Haunter of the Dark en Dagon. Vert. Jean Schalekamp. Karakters, 176 blz. € 22,50 (boeken.karakters.nu)

4. Jaron Beekes: Kunsjt! Een Joodse kijk op kunst op 50 kunstwerken

Door zijn werk voor het Nieuw Israëlietisch Weekblad merkte eindredacteur en columnist Jaron Beekes dat hij ‘door een Joodse bril naar dingen ging kijken’, bijvoorbeeld naar kunst. Noem het beroepsdeformatie, schrijft hij bescheiden in de inleiding van Kunsjt! Een Joodse kijk op kunst in 50 meesterwerken. Het resultaat is een uiterst originele, soms heel persoonlijke, benadering van kunstwerken. Zo krijgt Andy Warhol een veeg uit de pan om zijn serie zeefdrukken uit 1980 die bekend werd als de Joodse genieën. Beekes verwijt de kunstenaar Andy-semitisme: totale desinteresse in het jodendom, maar er wel geld aan willen verdienen door zomaar tien Joden te portretteren. In een andere column vraagt hij of ‘Hey Jude’, als kunstwerk van de Beatles, niet óók het troostlied voor Joden mag zijn. „Dat wij, als ergens ter wereld Joden weer eens bedreigd, vervolgd of onder de voet gelopen worden, mogen zingen: ‘Hey Jew, don’t make it bad. Take a sad song and make it better.’ En dan uit volle borst: Naaa, na na nanananaa.’” Verder probeert Beekes te achterhalen waarom de David van Michelangelo niet besneden is kijkt hij of Het Joodse bruidje van Rembrandt wel zo Joods is. Tevens breekt de beeldende schrijver een lans voor een tentoonstelling over de invloed van de Joden in het leven van Vincent van Gogh.

Jaron Beekes: Kunsjt! Een Joodse kijk op kunst op 50 kunstwerken. De Arbeiderspers, 184 blz. € 27,50

5. Lisa Kuitert: Met een drukpers de oceaan over

De Amsterdamse hoogleraar Boekwetenschap (Universiteit van Amsterdam) Lisa Kuitert deed onderzoek naar de koloniale boekcultuur in Nederlands-Indië. In Met een drukpers de oceaan over beschrijft zij zeer uitgebreid en zeer goed gedocumenteerd hoe Nederlandse zakenmensen en idealisten in de negentiende eeuw naar voormalig Nederlands-Indië gingen om er met gevaar voor eigen leven (tijgers, kannibalen, muiterij en schipbreuk) een boekhandelsbedrijf op te zetten. Veel van de Nederlandse handelaren gingen ernaartoe om geld te verdienen waarvan zij later in Nederland konden rentenieren. Tegelijkertijd werden drukpersen overgebracht (of onderweg verloren) en werden Indonesische werknemers opgeleid voor het boekenvak. Er ontstond een levendige handel in boeken en schoolboeken in alle soorten en maten en er was sprake van gezonde (Chinese) concurrentie. Zo bracht de drukpers, besluit Kuitert, de wereld binnen handbereik en heeft de „boekcultuur sterk bijgedragen aan de opkomst van de onafhankelijkheid van Indonesië”.

Lisa Kuitert: Met een drukpers de oceaan over. Prometheus, 352 blz. € 29,99

6. Joanna Goodman: De school voor afgeschreven kinderen

De Canadese schrijver Joanna Goodman schreef met De school voor afgeschreven kinderen een kostschooldetective voor de liefhebber over tienermeisjes die door hun ouders naar een peperdure school in Zwitserland worden gestuurd om daar de middelbare school af te maken. Hoofdpersoon is de Canadese Kristi (die met een beurs werd toegelaten) en haar Canadese kamergenoot, de in alles uitblinkende beeldschone Cressida. Wat is de plot? Cressida valt van het balkon en Kristi gaat bijna twintig jaar later – Cressida leeft voort als een kasplantje – uitzoeken of het wel een ongeluk was. Omdat er zo veel tijd verstreken is, zijn de plotwendingen nogal ongeloofwaardig en zijn er teveel toevalligheden in het spel. Desalniettemin krijg je een aardig beeld van de sfeer op een elitaire Zwitserse meisjesschool voor the rich and famous en wordt langzaamaan duidelijk waarom de school een doofpot zocht.

Joanna Goodman: De school voor afgeschreven kinderen. (The Finishing School) vert. Martin Jansen in de Wal. De Fontein, 304 blz. € 19,99 euro

Correctie 22 september: In de oorspronkelijke versie van dit artikel stond Nieuw Israëlisch Weekblad. Dat is aangepast in Nieuw Israëlietisch Weekblad.