Over deze Nederlanders wil China alles weten

Watchlist Minstens 700 Nederlanders staan op een lijst westerse namen die een aan de Chinese overheid gelieerd bedrijf verzamelde. Het zijn veelal politici – en hun gezinsleden.

Foto Andriy Onufriyenko

De nu negenjarige dochter van een prominent Kamerlid, de vijftienjarige dochter van een voormalige VVD-minister, de dochter van oud-premier Ruud Lubbers, de zus van PvdA-leider Lodewijk Asscher. Het zijn mensen die niets te maken hebben met het politieke werk van hun familielid, maar wel zijn opgenomen in de onlangs uitgelekte database van het Chinese bedrijf Zhenhua Data Technology, waarover sinds maandag onrust is ontstaan.

Het Australische cyberveiligheidsbedrijf Internet 2.0, dat de zogeheten Overseas Key Information Database onderzocht, deelde de Nederlandse namen op de lijst met NRC. Het gaat om ongeveer 700 personen, veelal prominenten uit de politiek, het openbaar bestuur of het zakenleven. En opvallend vaak om hun familieleden, onder wie minderjarige kinderen. Soms lijken mensen alleen te zijn toegevoegd omdat ze dezelfde achternaam hebben als een belangrijke Nederlander.

Lees ook: Waar wil Xi Jinping heen met China?

„Het ziet ernaar uit dat de opstellers in kaart wilden brengen hoe de beslissingen in een land genomen worden”, zegt de Australiër David Robinson, mede-oprichter van Internet 2.0, telefonisch. „Daarvoor verzamelden ze gegevens van personen uit onder andere de politiek, het openbaar bestuur, de technologiesector en van andere belangrijke bedrijven. Daarnaast gingen ze op zoek naar familieleden.”

Er staan Kamerleden op de lijst, onder wie SP-fractievoorzitter Lilian Marijnissen en Sjoerd Sjoerdsma (D66). Minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren (D66) staat erop, evenals een flink aantal voormalige ministers. Er zijn huidige en vroegere politiechefs, onder wie Frank Paauw en Bernard Welten. Er zijn ambassadeurs, een voormalig AIVD-hoofd en de Nederlandse vertegenwoordiger bij de organisatie tegen de verspreiding van chemische wapens (OPCW).

Koninklijk huis

Wat het bedrijfsleven betreft vallen de namen op van Rabobank-directeuren Wiebe Draijer, Maurice Oostendorp (voormalig Volksbank) en Chris Buijink, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken.

Prins Constantijn is het enige genoemde lid van het koninklijk huis. Er zijn drie Fentener van Vlissingens en een aantal familieleden van Alexander Rinnooy Kan.

Het totaalbeeld van de Nederlandse namen komt overeen met dat over andere landen, zegt Robinson.

De database kwam in handen van Robinson via Christopher Balding, een Amerikaanse academicus die tot twee jaar geleden doceerde aan de economiefaculteit van de Universiteit van Beijing, maar die om veiligheidsredenen was uitgeweken naar Vietnam. Recent is hij teruggekeerd naar de Verenigde Staten. Over zijn bron in China wil Balding niets kwijt, om die persoon te beschermen.

Het oorspronkelijke bestand bedroeg 2,4 miljoen namen, aldus Robinson, maar het merendeel is ergens tijdens de overdracht verloren gegaan. Internet 2.0 heeft 250.000 namen weten te herstellen. Daaronder zijn onder anderen 52.000 Amerikanen, 35.000 Australiërs en 10.000 Indiërs.

Het merendeel van de data lijkt afkomstig uit openbare bronnen. Volgens Robinson en Balding is er echter ook vertrouwelijke informatie in de database opgenomen. Zo vonden ze gegevens over financiële misdaden en drugssmokkel. Of er ook vertrouwelijke informatie van Nederlanders is verzameld, hebben zij nog niet onderzocht.

Lees ook deze analyse van de toenemende macht van China.

De database ziet eruit als een voorbeeld van „mosaic intelligence”, aldus Robinson: veel kleine stukjes informatie verzamelen die tezamen een inzichtelijk geheel moeten vormen. Volgens zijn onderzoek hebben er 35 medewerkers van Zhenhua aan de database gewerkt. Het is onbekend of de collectie in opdracht is samengesteld en of iemand er gebruik van heeft gemaakt.

Technologisch onderzoek

Zhenhua is gevestigd in Shenzhen en zou onderdeel zijn van staatsbedrijf CETC, dat technologisch onderzoek verricht voor civiel en militair gebruik. Zakelijk leider Sun You van Zhenhua reageerde dinsdag niet op telefoontjes van NRC, maar sprak maandag wel met Global Times, een aan de Communistische Partij van China gelieerde krant. Daar noemt ze het verhaal „pure overdrijving.” Volgens haar is er „niets illegaals of onredelijks” aan wat haar bedrijf doet, gaat het om minder mensen, en is alle informatie verkregen uit openbare bronnen. „Zhenhua is een privébedrijf, opgericht in april 2018. Alle partners zijn natuurlijke personen zonder banden met het leger of de overheid.” Volgens Sun heeft het bedrijf overigens wel klanten bij de overheid.

De Nieuw-Zeelandse hoogleraar Anne-Marie Brady, gespecialiseerd in politieke interventie door China, stelt tegenover de Nieuw-Zeelandse nieuwsorganisatie RNZ dat Zhenhua’s tactiek in een bredere Chinese overheidsaanpak past: China probeert contact op te bouwen met personen die om politieke of economische redenen relevant zijn. „Daarvoor hebben ze gegevens nodig, op basis waarvan de zwakheden van die mensen kunnen worden vastgesteld.”

Ze denkt dat de data gebruikt kunnen worden om hen te chanteren of om in te schatten hoe ze over de Chinese overheid denken, om ze vervolgens „te voeden en te cultiveren.”