Opinie

Goed begrotingsbeleid moet nu ook coronabeleid zijn

Prinsjesdag Alleen in een open economie en samenleving kunnen de steunpakketten en begrotingsstimulansen van het kabinet effectief zijn, redeneert econoom dat kan alleen door veel en slimmer te testen.
Minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) op weg naar de Tweede Kamer voor de presentatie van het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota.
Minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) op weg naar de Tweede Kamer voor de presentatie van het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota. Foto BART MAAT / ANP

De coronacrisis doordesemt het laatste begrotingsjaar van Rutte III. De regering verdient lof voor de crisisaanpak en het slopen van heilige begrotingshuisjes. Gegeven alle beperkingen, is goed economisch beleid gevoerd. De overheid verhoogt de bestedingen en investeringen en verlaagt de belastingen om de economie in 2021 te stimuleren en structureel te versterken.

Maar Rutte III kan ook worden bekritiseerd omdat het corona niet centraal genoeg stelt in zijn economische politiek. Nederland kan volkomen onbedoeld in een ‘nieuw normaal’ belanden met langdurige en ingrijpende beperkingen, grote maatschappelijke onvrede, kostbare herstructureringen bij zelfstandigen en bedrijven, grootschalige faillissementen en werkloosheid en blijvende schade voor samenleving, economie en overheidsfinanciën.

De grote vraag is hoe Nederland perspectief behoudt op een draaiende economie zolang het coronavirus rondwaart, een tweede golf dreigt, en nog geen vaccin bestaat. De overheid is te afwachtend, laat zich voortdurend overvallen (testen, hulpmaterialen), terwijl de samenleving de coronabeperkingen steeds minder accepteert.

De economie openen

De opdracht is om de samenleving en de economie verder te openen, zonder onaanvaardbare gezondheidsrisico’s te nemen. Een noodzakelijke voorwaarde is dat de overheid met de hoogste urgentie meer informatie vergaart door continu de hele bevolking te testen. Het is een gotspe dat de testcapaciteit nog altijd niet op orde is. Iedereen zou een ‘coronaboekje’ kunnen krijgen en regelmatig, zeg iedere vier weken, worden getest. Wie negatief is getest, kan vervolgens volwaardig deelnemen aan het maatschappelijk verkeer.

De anderhalvemeterbeperkingen kunnen dan sterk worden verminderd of opgeheven en het normale maatschappelijke, economische en sociale leven kan grotendeels worden hervat. Infectiehaarden worden direct opgespoord, waardoor gericht en lokaal mensen in isolatie kunnen gaan. Grootschalig testen kan nooit alle gezondheidsrisico’s uitbannen, door bijvoorbeeld vals negatieve testen. Kwetsbaren en ouderen zullen daarom voorzichtig moeten blijven en afstand bewaren.

Specifiek beleid

Daarnaast zou de overheid gericht, specifiek beleid moeten voeren in plaats van generieke beperkingen of lockdowns. Zo kunnen beperkingen worden gedifferentieerd naar leeftijd (jongeren meer vrijheden) en regio (minder besmettingen, geringere beperkingen).

Het is goed dat de overheid wederom heeft besloten tot verlenging van de loonkostenregeling, de tegemoetkoming in de vaste lasten van bedrijven en de uitkering voor zelfstandigen onder versoberde voorwaarden tot aan juli 2021. Bedrijven krijgen zo liquiditeitssteun en werknemers en zelfstandigen krijgen een rampverzekering tegen baan- en inkomensverlies.

Verliest het kabinet de grip op corona?

Maar miljarden verslindende steunpakketten aan bedrijven en zelfstandigen zijn weggegooid geld zolang Nederland afstevent op het ‘nieuwe normaal’. Veel bedrijven zijn dan niet levensvatbaar, bijvoorbeeld in de horeca, entertainment, toerisme, sport, recreatie en cultuur. Werknemers wordt bovendien valse hoop geboden op werk- en inkomensbehoud. Zij zullen uiteindelijk toch worden ontslagen. De miljarden voor noodpakketten voor bedrijven en zelfstandigen zijn alleen maar goed besteed zolang uitzicht blijft bestaan op een open en functionerende economie.

Vraagstimulering

De overheid stimuleert terecht de economie in 2020 en 2021 met uitgavenverhogingen, lastenverlichtingen en investeringen. Dat helpt niet alleen om vraaguitval te bestrijden, maar kan ook permanente schade aan de economie voorkomen omdat bedrijven jarenlang niet investeren en innoveren of zelfs failliet gaan en werknemers werkloos worden en daarmee hun kennis en vaardigheden verliezen.

Het is onnodig de schuld na de coronacrisis geforceerd af te lossen

Vraagstimulering werkt alleen niet goed als sectoren in de economie dicht zijn of allerlei beperkingen kennen. Als mensen geld uitgeven en bedrijven investeren, dan kunnen ze dat niet doen als ze die bestedingen en investeringen willen doen in gesloten sectoren. Mensen en bedrijven willen dat ook niet doen als ze onzeker worden zodra een tweede coronagolf de kop opsteekt en ze vervolgens gaan sparen. Miljarden aan vraagstimulering zijn daarom alleen goed besteed zolang de economie open blijft.

Miljoenennota: een paradoxale crisisbegroting

Naast de uitgavenverhogingen is het vanwege de extreem lage rente verstandig dat de overheid meer gaat investeren. Maar het Nationaal Groeifonds is helaas een bureaucratische miskleun geworden. De 20 miljard zal waarschijnlijk niet doelmatig worden geïnvesteerd. Het is onduidelijk waarin de overheid precies gaat investeren en de looptijd van vijf jaar is veel te kort. De publieke investeringsagenda voor de komende dertig jaar is daarentegen even eenvoudig als urgent: de energietransitie, de infrastructuur, het onderwijs, speur- en ontwikkelingswerk en de woningbouw.

De staatsschuld zal oplopen tot circa 62 procent van het bbp (72 procent bij tweede golf). Dat is geen probleem aangezien de overheid kan lenen tegen negatieve rentes. De staatsschuld kan zelfs naar zo’n 90 procent van het bbp aangezien de private sector veel wil sparen vanwege de vergrijzing. Het is daarom onnodig om de schuld na de coronacrisis geforceerd af te lossen.

Zolang corona rondwaart

De gezondheid van de overheidsfinanciën op lange termijn wordt sterk ondermijnd als de economie niet intact blijft. De coronacrisis zal een deel van de toekomstige belastingbasis structureel wegslaan. Wederom geldt: hoe meer de economie open kan blijven, hoe kleiner het gat in de overheidsfinanciën op lange termijn wordt.

Zolang corona rondwaart kan de economische politiek nooit worden losgekoppeld van de coronabestrijding. De grootste maatschappelijke en economische opgave is de samenleving en economie niet alleen open te houden maar juist verder te openen zonder onaanvaardbare gezondheidsrisico’s te nemen. Dat kan alleen als de bevolking regelmatig wordt getest en coronabeleid kan worden gedifferentieerd, bijvoorbeeld naar regio en leeftijd. Alleen in een open economie en samenleving kunnen de steunpakketten en begrotingsstimulansen effectief zijn en kan langdurige schade aan samenleving, economie en overheidsfinanciën worden voorkomen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.