Dit zijn de opvallendste plannen van het kabinet voor 2021

Prinsjesdag In de Troonrede zette het kabinet de grote lijnen uit voor komend jaar. In de begrotingen van de verschillende ministeries staan de plannen meer uitgewerkt en specifieker genoemd. NRC zette ze op een rijtje.

Dit jaar sprak de koning de Troonrede, met daarin de kabinetsplannen voor komend jaar niet uit in de Ridderzaal, maar in de Grote Kerk in Den Haag.
Dit jaar sprak de koning de Troonrede, met daarin de kabinetsplannen voor komend jaar niet uit in de Ridderzaal, maar in de Grote Kerk in Den Haag. Foto David van Dam

CO2-heffing voor te veel vervuilende industrie

In 2021 komt de langverwachte CO2-heffing voor de industrie. Bedrijven die tot 2030 hun uitstoot van broeikasgas CO2 niet voldoende verminderen, gaan belasting betalen over het teveel aan uitstoot. Het belastingtarief begint op 30 euro en stijgt tot 2030 gestaag naar 125 euro per ton CO2.

Overdrachtsbelasting jongeren geschrapt

Mensen tussen de 18 en 35 jaar die een huis kopen, hoeven vanaf volgend jaar geen overdrachtsbelasting meer te betalen. Mensen boven de 35 jaar betalen net als nu een belasting van 2 procent van de aankoopprijs van het huis. Beleggers die een huis kopen waarin ze niet gaan wonen, gaan meer belasting betalen: 8 procent.

Spaarders minder belast

Spaarders gaan vanaf 2021 minder belasting betalen. Het heffingsvrije vermogen stijgt van bijna 31.000 naar 50.000 euro. Hierdoor betalen bijna 1 miljoen spaarders en kleine beleggers geen belasting meer.

Hogere zorgkosten door bestrijding coronavirus


De coronacrisis zorgt ervoor dat de zorgbegroting ook komend jaar stijgt, naar 92,7 miljard euro. Het kabinet investeert bijna 7 miljard in de bestrijding van het virus. Er gaat 350 miljoen naar de testcapaciteit, 700 miljoen naar vaccinontwikkeling en ruim 300 miljoen naar de uitbreiding van het aantal IC-bedden.

Bonus Zorgpersoneel

Een structurele salarisverhoging voor zorgpersoneel, waar de oppositie om vroeg, wil het kabinet nu niet beloven. Wel een nieuwe eenmalige bonus volgend jaar (500 euro). Over dit jaar krijgt een deel van het personeel 1000 euro bonus.

Lees ook: Tóch nog een bescheiden hoedjesparade en een zwaai van de koning

Hogere zorgpremie

De zorgpremie komt volgens de schatting van het kabinet volgend jaar op gemiddeld 123 euro per maand te liggen, een stijging van ruim 5 euro per maand ten opzichte van dit jaar. Het eigen risico blijft in 2021 385 euro, de zorgtoeslag wordt komend jaar verhoogd met 44 euro voor alleenstaanden en 99 euro voor meerpersoonshuishoudens.

Hulp voor scholieren en studenten


Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gaat in 2020 en 2021 een half miljard uitgeven om de gevolgen van corona voor scholieren en studenten te beperken, zoals beloofd. Ongeveer de helft is bestemd voor bijlessen en zomerscholen in het basis- en voortgezet onderwijs. De andere helft gaat naar studenten (mbo en hoger onderwijs) die studievertraging hebben opgelopen.

Meer geld naar onderwijs

Tegenvaller voor het kabinet: het aantal scholieren en studenten valt hoger uit dan eerder werd voorspeld. Om dit te compenseren, wordt de onderwijsbegroting structureel verhoogd met, op termijn, 450 miljoen euro. Voor de aanpak van het lerarentekort wordt structureel 32 miljoen extra vrijgemaakt.

Geen ‘werkdrukmiljard’

Minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, D66) hoopte op 1 miljard extra voor het hoger onderwijs om de hoge werkdruk bij met name jonge wetenschappers aan te pakken, maar dat geld komt er voorlopig niet.

Geld voor huurders en verhuurders

Goed nieuws voor bewoners van sociale huurwoningen: het kabinet dwingt woningcorporaties komend jaar huurders in de knel te helpen met een huurverlaging. Volgens het kabinet worden daarmee circa 260.000 huurders geholpen. De corporaties worden eenmalig gecompenseerd met 138 miljoen euro.

Lees ook: Kabinet: het is slim om jezelf uit de crisis te investeren. Maar wie draagt de risico’s?

Hoger kindbudget

Een meevaller voor grote gezinnen: het kindgebonden budget voor ieder derde en vierde kind wordt fors verhoogd, naar 919 euro per jaar. Zo wil het kabinet armoede onder kinderen terugdringen, wat in grote gezinnen relatief vaak voorkomt, en zo komt deze overheidsbijdrage meer in de buurt van het bedrag dat ouders krijgen voor hun eerste en tweede kind (respectievelijk zo’n 1.200 en 1.000 euro).

Zelfstandige ondernemers hoger belast

De 1,5 miljoen zelfstandig ondernemers zullen de komende jaren meer belasting moeten betalen. Hun fiscale voordeel, de zelfstandigenaftrek, wordt nog sneller afgebouwd dan het kabinet vorig jaar al aankondigde. Toen was de bedoeling om het voordeel stapsgewijs af te bouwen van ruim 7.200 naar 5.000 euro in 2028. Nu is een snellere én verdere afbouw afgesproken naar 3.240 euro in 2036. Alleen volgend jaar wordt die tegenvaller nog volledig gecompenseerd.

Hogere ouderenkorting

Gepensioneerden krijgen vanaf volgend jaar een belastingvoordeel, in de vorm van een 55 euro hogere ouderenkorting. Dat dient vooral ter compensatie van de ouderen met een groot aanvullend pensioen. Zij ondervinden het meeste nadeel van de slechte positie van pensioenfondsen. Verreweg de meeste fondsen kunnen volgend jaar geen inflatiecorrectie geven, sommige moeten mogelijk zelfs pensioenen verlagen.

Slachthuizen strenger onder de loep


Het ministerie van LNV neemt de slachthuizen onder de loep, door te onderzoeken wat de „kwetsbaarheden” zijn en welke maatregelen dierenwelzijn en voedselveiligheid kunnen verbeteren. „In het bijzonder” kijkt het ministerie naar het verlagen van de toegestane slachtsnelheid. De begroting van LNV komt volgend jaar uit op 2 miljard euro, een ruime verdubbeling ten opzichte van Schoutens eerste Prinsjesdag (900 miljoen euro). Toch is het nog steeds de kleinste begroting van alle departementen.

Lees ook: Rutte III geeft extra geld uit – en de kiezer vindt het prachtig

Betere en eerlijkere prijzen voor boeren

Boeren moeten een „eerlijke en redelijke prijs” voor hun waar krijgen. In het najaar stuurt LNV een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer om „oneerlijke handelspraktijken” te verbieden. Volgend jaar begint een commissie waar boeren terechtkunnen met klachten op dit vlak. Die commissie richt zich op geschillenbeslechting.

Extra geld Hilversum

De mediabegroting ligt stabiel rond de 1 miljard euro per jaar. Dat geld gaat grotendeels naar de publieke omroep. Hilversum krijgt 19 miljoen extra als tegemoetkoming in de coronakosten. Door de pandemie heeft de omroep veel extra kosten gemaakt: extra programma’s, evenementen die niet doorgingen en aanpassingen bij de opnames. Het steunfonds voor lokale omroepen en huis-aan-huisbladen wordt met een halfjaar verlengd. OC&W trekt hier 24 miljoen voor uit.

Openbaarvervoersbedrijven krijgen compensatie om corona


Het Rijk dekt volgend jaar opnieuw een belangrijk deel van de verliezen van de openbaarvervoersbedrijven die ze lijden als gevolg van de coronacrisis. Daarvoor is tot en met juni 2021 740 miljoen euro beschikbaar. Voor dit jaar trok het ministerie daar 1,5 miljard euro voor uit. Het passagiersaanbod viel sinds de coronacrisis uit tot 20 à 30 procent van het aantal voor de coronacrisis. Inmiddels schommelt dat percentage rond de 50 procent. Tot nu toe is er overigens nog niets van die zogeheten beschikbaarheidsvergoeding uitgekeerd. Dat kan pas als de Europese Commissie toestemming heeft gegeven.

Eerder geld voor onderhoud bruggen en wegen


Rijkswaterstaat en ProRail krijgen de komende drie jaar 1,9 miljard euro extra geld voor beheer van en onderhoud aan spoor, wegen, sluizen, bruggen en tunnels. Het geld was al beschikbaar op de investeringsagenda voor de lange termijn, maar komt versneld beschikbaar, afhankelijk van de vraag of er tijdig afspraken over de uitvoering van beheer en onderhoud met de bouwsector kunnen worden gemaakt. Een belangrijk deel van het bedrag, 1,4 miljard euro, gaat naar het spoor, onder meer voor vernieuwing en onderhoud van het spoor rond Schiphol en de havenspoorlijn van Rotterdam.

Bestrijding criminaliteit blijft speerpunt

Bij Justitie en Veiligheid wordt geen nieuw beleid aangekondigd. De extra investeringen, zoals in een speciaal team dat ondermijnende criminaliteit moet aanpakken, waren al gepland. Zo is er geld uitgetrokken om regionale projecten tegen die criminaliteit, in 2019 begonnen en in eerste instantie voor twee jaar, ook in 2021 en 2022 uit te voeren.

Statiegeld voor kleine plastic flesjes

Er komt een statiegeldplicht voor kleine plastic flesjes. Daalt het aantal blikjes in zwerfafval niet aanzienlijk en neemt recycling niet toe, dan komt er in 2022 een statieplicht op blikjes.

Lees ook: De Troonrede van ‘coronajaar’ 2020 verklaard

Betere repatriëring

De begroting van Buitenlandse Zaken ziet er komend jaar fors anders uit dan verwacht. De nieuwe EU-afspraken over coronasteun drukken zwaar op de BZ-begroting, omdat veel Europese uitgaven naar voren zijn gehaald (‘front loading’). Door de coronacrisis is dit jaar bovendien niet zoals geraamd 2 miljoen maar 14 miljoen euro uitgegeven aan consulaire bijstand, aan Nederlanders die elders vastzaten. Daar is ook een les uit geleerd: de crisisvoorbereiding wordt „aangescherpt”, met onder meer een „draaiboek of mechanisme voor wereldwijde repatriëring”.

Minder geld voor ontwikkelingshulp

De bijdrage aan ontwikkelingssamenwerking daalt van 0,61 procent van het nationaal inkomen (bbp) in 2020 tot 0,52 procent in 2024. Dat percentage, dat in internationale afspraken is vastgelegd op 0,7 procent van het bbp, was niet eerder zo laag. Om de internationale gevolgen van Covid-19 te bestrijden wordt geld naar voren gehaald, zodat het budget dit en komend jaar nagenoeg gelijk blijft.

Extra begroting voor defensiematerieel

Defensie komt met een extra begroting, voor defensiematerieel. Daarmee wil het kabinet „de schokbestendigheid van de Defensiebegroting verbeteren”. Het eerste jaar zal er 4,6 miljard euro voor worden vrijgemaakt, goeddeels uit de reguliere defensiebegroting. Tot 2035 zal er 66 miljard euro beschikbaar komen. Het geld is bedoeld voor onder andere de aanschaf van onderzeeboten en M-fregatten.

Richting NAVO-norm


In 2021 geeft het kabinet 11,5 miljard uit aan Defensie. Dat is 1,48 procent van het nationaal inkomen (bbp). In 2014 spraken NAVO-landen af om in 2024 ieder 2 procent van het bbp aan defensie uit te geven. In 2021 valt het percentage voor Nederland weliswaar hoger uit dan de 1,33 procent van 2019, maar dat is vooral te danken aan de economische krimp als gevolg van de coronacrisis. Hetzelfde geldt voor andere NAVO-lidstaten; Nederland blijft daardoor behoren tot de landen die het minst uitgeven aan defensie.

Nieuw veteraneninstituut

Per 1 januari 2021 voegt het ministerie van Defensie de belangrijkste veteranenorganisaties samen. Die zullen als één organisatie verder gaan als het Nederlands Veteraneninstituut. Daarmee beoogt Defensie „effectiever en efficiënter” aan te sluiten op de uitvoering van de Veteranenwet. Het gaat om Stichting het Veteraneninstituut, Stichting Nederlandse Veteranendag, Vereniging Veteranen Platform, Stichting de Basis en Zorgcoödinatie Veteranenloket.