Analyse

Verliest het kabinet de grip op corona?

Coronacrisis Wachttijden voor het testen, oplopende aantallen besmettingen. Glipt de aanpak van het coronavirus het kabinet door de vingers?

‘Coronaminister’ Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) begin deze maand in de Tweede Kamer. Volgens zijn ministerie wordt gekeken of lokaal in de horeca gerichte maatregelen mogelijk zijn.
‘Coronaminister’ Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) begin deze maand in de Tweede Kamer. Volgens zijn ministerie wordt gekeken of lokaal in de horeca gerichte maatregelen mogelijk zijn. Foto Phil Nijhuis/ANP

Na een korte opleving leek de situatie rond het coronavirus weer gestabiliseerd na waarschuwende woorden van premier Mark Rutte (VVD) op persconferenties in vakantietijd. Maar de cijfers verslechteren snel. Het aantal positieve tests bleef afgelopen week stijgen; maandag kwam het voor het eerst boven de 1.300 in één dag tijd. Laboratoria kunnen het grote aantal testaanvragen niet aan. Terwijl de testcapaciteit na de zomer juist groot genoeg moest zijn om iedereen met klachten snel te kunnen testen: zo houden we zicht op het virus, zei ‘coronaminister’ Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) steeds. Raakt het kabinet dat zicht en daarmee de controle nu kwijt?

Niet als je kijkt naar de belangrijkste graadmeter: het aantal ziekenhuisopnames. Daar stuurt het kabinet op om te zorgen dat de zorg niet opnieuw overbelast raakt, zei premier Rutte vrijdag nog. Het aantal mensen dat per dag in het ziekenhuis wordt opgenomen stijgt licht, maar is nog heel beperkt. Begin deze maand waren het er zo’n vijf per dag, zondag waren het er dertien. Ook op de intensive cares is het rustig. De belangrijkste verklaring: vooral jonge mensen raken nu besmet en die worden meestal niet ernstig ziek.

Het is daarom begrijpelijk dat het kabinet heel voorzichtig is met nieuwe maatregelen, vindt de Leidse hoogleraar virologie Louis Kroes. Hij noemt het oplopen van het aantal vastgestelde besmettingen „niet alarmerend”. „Een heel laag percentage wordt ernstig ziek, de sterfte is laag.” Dat het virus rondgaat onder jongeren is niet per se negatief, vindt hij. „Het is niet verkeerd dat een groter deel van de bevolking immuun wordt.”

‘Riskante’ stijging opnames

Kroes wijst erop dat het virus uitroeien niet realistisch is. De gevolgen moeten binnen de perken blijven, maar te zware maatregelen zijn volgens hem riskant. „Het draagvlak bij mensen is niet groot als de gevolgen van het virus niet zichtbaar zijn.”

Epidemioloog Arnold Bosman, directeur van adviesbureau Transmissible en werkzaam voor onder meer de Wereldgezondheidsorganisatie, is juist heel bezorgd. Wachten tot het aantal ziekenhuisopnames verder stijgt, is „zeer riskant”, meent hij.

Bosman ziet „een zelf opgelegde dijk tussen de bevolkingslagen”: voorzichtige ouderen isoleren zichzelf, terwijl jongeren zich minder aan de regels houden en vooral elkaar besmetten. „Maar als die dijk breekt en het toch van de ene naar de andere groep overspringt, krijg je met deze aantallen in de ziekenhuizen exact dezelfde exponentiële groei als in het voorjaar. Dan heb je nauwelijks meer tijd om in te grijpen.”

Om op tijd te zijn, staan in het door het ministerie van Volksgezondheid ontworpen dashboard ‘signaalwaarden’: worden die landelijk overschreden, dan gaan in Den Haag de alarmbellen rinkelen. Donderdag gebeurde dat voor het eerst: het aantal positieve tests steeg tot boven de 7 per 100.000 inwoners. Toch is het „geen automatisme” dat het kabinet dan direct nieuwe maatregelen neemt, zei Rutte vrijdag: de signaalwaarden moeten in hun samenhang worden bekeken. En de signaalwaarde van het aantal ziekenhuisopnames (veertig per dag) is nog ver uit zicht.

Nog belangrijker is dat het kabinet niet landelijk maar regionaal wil ingrijpen. De besmettingshaarden zitten nu vooral in de grote steden, dus waarom dan landelijk maatregelen treffen? Minister De Jonge sprak daarom donderdag met de burgemeesters van Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Zij gaan weer strenger toezien op handhaving van de coronaregels en opnieuw praten met studenten- en migrantenorganisaties, omdat het aantal besmettingen vooral in die groepen hoog blijft. De mondkapjesplicht in drukke gebieden komt voorlopig niet terug, besloten de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema en haar Rotterdamse ambtgenoot Ahmed Aboutaleb vrijdag. Onderzoek naar het experiment wees uit dat de plicht niet tot minder drukte en het beter naleven van de afstandsregel heeft geleid.

Weinig dwingende maatregelen

Een regionale lockdown, waarbij in de grote steden hele horecagebieden of winkelstraten worden gesloten, hopen kabinet en burgemeesters te kunnen voorkomen vanwege de grote economische schade. De lokale GGD’s bekijken wel of in de horeca gerichte maatregelen mogelijk zijn, zegt een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid. „Je kunt wel een avondklok instellen, maar als besmettingen steeds te herleiden zijn tot een bepaald café, kun je beter dat sluiten of tijdelijk geen alcohol laten schenken.”

Het zijn kleine, weinig dwingende maatregelen die passen bij het credo van het ministerie: het virus zo hard mogelijk en de samenleving zo min mogelijk raken. Zo blijft de coronabestrijding sterk leunen op de eigen verantwoordelijkheid van ondernemers en burgers, een tactiek die het kabinet met de ‘intelligente lockdown’ bij de eerste golf ook koos.

Bosman denkt dat het niet genoeg zal zijn nu ook het testbeleid is vastgelopen. „Nu het plafond qua testen is bereikt, zullen we in het dashboard niet meer alle infecties zien en raken we het zicht kwijt. Wie het wel heeft en zich niet kan laten testen, blijft naar buiten gaan en anderen infecteren. Dat versterkt de verdere groei.”

De Jonge besloot vrijdag dat zorgverleners en docenten tijdelijk voorrang krijgen bij de teststraten, om massale uitval van personeel te voorkomen. De testcapaciteit moet door nieuwe afspraken met Duitse labs fors omhoog. Het gaat wel enkele weken duren voordat de problemen bij de teststraten verholpen zijn, waarschuwde de minister. Het is de vraag of het virus het kabinet die tijd gunt.

Lees ook deze reconstructie van de aanpak van het coronavirus: Hoe een overmoedig land de controle verloor. Studenten willen contact pag. 8